كەز كەلگەن سالانىڭ دامۋى ٷشٸن وعان قولايلى جاعداي تۋعىزاتىن زاڭناما قاجەت. بيىل ەلەمٸزدەگٸ عىلىمنىڭ ٶرٸسٸن كەڭەيتەتٸن سۋ جاڭا «عىلىم جەنە تەحنولوگييالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, قولدانىسقا ەندٸ. يە, بۇعان دەيٸن دە عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى زاڭنامالار جاڭارىپ, وعان تيٸستٸ ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلٸپ كەلگەنٸن بٸدەمٸز. بٸراق زامان بٸر ورىندا تۇرمايدى. قازٸر كەز كەلگەن سالا كٷن ٶتكەن سايىن ٶزگەرٸپ, جاڭارۋدا. سوندىقتان ەلٸمٸزدەگٸ عىلىمدى دامىتۋعا قاتىستى جاڭا زاڭنىڭ پايدا بولۋىنان ەلٸمٸز ۇتپاسا, ۇتىلمايتىنى انىق.
ەندٸگٸ كەزەكتە جازدا قابىلدانعان «عىلىم جەنە تەحنولوگييالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ وتاندىق عىلىمدى قالاي دامىتادى دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەپ كٶرسەك. مامانداردىڭ سٶزٸنشە, جاڭا زاڭ ەلدٸڭ عىلىمي ەلەۋەتٸ مەن تەحنولوگييالىق ساياساتىن جان-جاقتى دامىتۋعا باعىتتالعان.
ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتتارى قازاقستاننىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن عىلىمي جەتٸستٸكتەردٸ ٶندٸرٸسكە ەنگٸزٸپ, عىلىمعا قاتىستى ستراتەگييالىق, كەسٸبي جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸ كٶزدەيتٸنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك.
قازٸرگٸ تاڭدا دامىعان ەلدەر عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸ تٷيٸستٸرٸپ ٷلكەن ەكونوميكالىق جەتٸستٸكتەرگە جەتٸپ وتىرعان جۇرتتىڭ بەرٸ بٸلەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە دە عىلىم مەن ٶندٸرٸستٸڭ اراسىن بايلانىستىرۋ ٷشٸن كٶپتەگەن جۇمىستار اتقارىلدى. ٶكٸنٸشكە وراي, ونىڭ بەرٸ نەتيجەلٸ بولدى دەپ ايتا المايمىز. عالىمداردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ بەرٸ كوممەرتسييالانىپ, تابىس تاپقان جوق. شىندىعىن ايتساق, بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جٷزەگە اسىراتىن عالىمدار دا, كەسٸپكەرلەر دە دايىن بولماي شىقتى.
كەڭەس زامانىندا عالىمدار مەملەكەتتٸڭ قارجىلاندىرۋمەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن الاڭسىز اينالىستى. ال ونىڭ نەتيجەسٸن ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە مەملەكەت جاۋاپتى بولدى. بۇل ٸسكە عالىمدار باسىن اۋىرتپادى دەسەك تە بولادى.
ال نارىق زامانىندا عالىمدار كٶز مايىن تاۋىسىپ, زەرتتەگەن جۇمىستارىنىڭ كوممەرتسييالانىپ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە ٶزٸنە, ودان كەيٸن ەلگە پايداسىن تيگٸزۋٸ كەرەك ەكەنٸن بٸردەن تٷسٸنٸپ كەتپەدٸ. قازاق عالىمدارىنىڭ نارىقتىڭ وسى باستى تالابىن تٷسٸنۋٸ ٷشٸن ونداعان جىل ٶتتٸ.
قازٸر عالىمدار عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەرٸن تارتپاعا سالىپ قويماي, ونىڭ ٶندٸرٸستٸ ٶركەندەتەتٸن كٷشكە يە كەنٸن تٷسٸندٸ. وسى رەتتە ەلٸمٸزدە عىلىمي جۇمىستاردىڭ نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاۋ ۇعىمىنىڭ كەڭ تاراۋىنا سىرت ەلدەردە وقىپ كەلگەن قازاق جاستارى ايرىقشا ىقپال ەتكەنٸن ايتا كەتۋٸمٸز كەرەك. بيىل قابىلدانعان «عىلىم جەنە تەحنولوگييالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ الداعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە عىلىمدى كوممەرتسييالاۋعا كەڭٸنەن جول اشاتىنى سٶزسٸز.
وسى رەتتە تاعى ايتا كەتەتٸن مەسەلە, قازاق عالىمدارى ۇزاق جىلدار بويى قولدانبالى جەنە ٸرگەلٸ عىلىمدار بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسىپ كەلگەن-دٸ. ٸرگەلٸ عىلىمدار بويىنشا جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋلەر جالپى عىلىمنىڭ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعاتتالسا, قولدانبالى عىلىمدار نەگٸزٸنەن ٶندٸرٸستٸ ٶركەندەتۋگە نەگٸزدەلگەن بولاتىن. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى بٸزدەر وسى ەكٸ باعىتتىڭ قايىسىنا باسىمدىق بەرۋ مەسەلەسٸنە باس قاتىرمادىق.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ جولداۋىندا ەلٸمٸزدەگٸ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەت مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيۋتتاردىڭ بازاسىندا قولدانبالى عىلىمدى دامىتىپ, ونى ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە باسىمدىق بەرۋ تۋراسىندا ناقتى تاپسىرما بەرگەننەن كەيٸن عانا باعىتىمىز ايقىندالدى دەسەك بولادى. قازٸرگٸ تاڭدا وسى باعىتتاعى جۇمىستار ۋنيۆەرسيتەت قابىرعالارىندا قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. ال جاڭادان قابىلدانعان زاڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزۋگە جول اشاتىنى سٶزسٸز.
سٶز سوڭىندا ايتاتىن تاعى بٸر مەسەلە جاڭا زاڭ بويىنشا الداعى 2025 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ عىلىمي-زەرتتەۋ, عىلىمي-تەحنيكالىق جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا جۇمسالعان شىعىندارعا سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەر مەن شەگەرٸمدەر ەنگٸزٸلەتٸن بولدى. وسى رەتتە مۇنداي جەڭٸلدٸكتەردٸ اككرەديتتەلگەن عىلىمي جەنە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت سۋبەكتٸلەرٸ پايدالانا الاتىنىن ەسكەرتەمٸز.
ماماندار اتالعان شارا كەسٸپورىنداردى عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ەزٸرلەمەلەرگە ينۆەستيتسييا سالۋعا ىنتالاندىرا تٷسەتٸنٸن العا تارتۋدا. ەدەتتە كەسٸپورىندار مەملەكەت تاراپىنان قاندايدا بٸر جەڭٸلدٸككە يە بولۋعا ۇداي ۇمتىلاتىنى بەرٸمٸز بٸلەمٸز. الداعى ۋاقىتتا ەلٸمٸزدەگٸ كەسٸپورىندار عىلىمي مەكەمەلەرمەن بٸرلەسٸپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەرٸن ٶندٸرٸسكە ەنگٸزەتٸن بولسا, ولار سالىقتىق جەڭٸلدٸككە يە بولادى. كەلەشەكتە مۇنداي ستيمۋلدى كەسٸپكەرلٸك ورتا بارىنشا پايدالانىپ, عىلىمدى كوممەرتسييالاۋعا ٶز ٷلەستەرٸن قوساتىنىنا سەنٸمدٸمٸز.
