جامبىل تويى – تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ورتاق مەرەكەسٸ
القالى جيىن قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتور جانسەيٸت تٷيمەباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ سٶزٸمەن اشىلدى. بٸلٸم ورداسىنىڭ باسشىسى الدىمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلى جامبىلعا «ادامدىق پەن ادامگەرشٸلٸكتٸڭ, ەدٸلەتتٸلٸك پەن ٸزگٸلٸكتٸڭ الىپ جىرشىسى» دەگەن تاريحي باعا بەرگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار بيىل جىل باسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ۇلى اقىننىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىن جوعارى دەرەجەدە ۇيىمداستىرۋ جٶنٸندە ارنايى كوميسسييا قۇرىلعانىنا توقتالىپ, «جامبىل تويى – تٷركٸتٸلدەس حالىقتارعا ورتاق مەرەكە» ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
– اعىمداعى جىلى تٷركٸستان قالاسىندا ٶتكەن تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەيرەسمي سامميتٸندە قابىلدانعان تٷركٸستان دەكلاراتسيياسىندا جامبىل جاباەۆتىڭ 175 جىلدىعىن تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ مەرەيتويىمەن قاتار اتاپ ٶتۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلدانعان بولاتىن. وسىعان سەيكەس, ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ جامبىل مۇراسىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋدا, ۇلى اقىن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ.
بيىل اقىننىڭ 175 جىلدىعىنا وراي, قازۇۋ-دىڭ «جامبىل» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اتسالىسۋىمەن 10 تومدىق جارىق كٶردٸ. جيناقتى قۇراستىرۋشى – بەلگٸلٸ قالامگەر, جامبىلتانۋشى ناعاشىبەك قاپالبەكۇلى.
جامبىل مۇراسىن ناسيحاتتاۋ بويىنشا تاعى بٸر 10 تومدىق دايىندالۋ ٷستٸندە. بۇل سٷبەلٸ ەڭبەكتٸڭ تٶرت تومى كٶرنەكتٸ عالىم جانعارا دەدەباەۆتىڭ قۇراستىرۋىمەن باسىلدى.
جاقىندا حVI حالىقارالىق انكارا كٸتاپ كٶرمەسٸندە قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىعى جەنە جامبىل جاباەۆتىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, تٷرٸك تٸلٸنە اۋدارىلعان «كٶروعلى» داستانىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ. تٷركٸ حالىقتارىنا ورتاق تۋىندىنىڭ جامبىل جىرلاعان نۇسقاسى ەنگەن جيناق ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ
مەن ەۋرازييا جازۋشىلار وداعىنا قاراستى «بەنگۋ» باسپاسىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كٶردٸ.
وقۋ ورنىمىزداعى «جامبىل اپتالىعى» اياسىندا كٸتاپ جەنە سۋرەت كٶرمەسٸ, جامبىل ۇرپاقتارىمەن كەزدەسۋ, جىر كەشتەرٸ ۇيىمداستىرىلدى. سٷيٸنباي – جامبىل كەسەنەسٸ مەن مۋزەيٸنە ارنايى ەكسپەديتسييا جوسپارلانىپ وتىر.
جىر دٷلدٷلٸ جامبىل جاباەۆ شىعارمالارىن قايتا ساراپتاپ, تٷركٸ ەلەمٸنە ورتاق تانىممەن جاڭاشا زەردەلەۋدٸڭ ۋاقىتى كەلدٸ, – دەدٸ جانسەيٸت قانسەيٸتۇلى.
قر مەدەنيەت جەنە سپورت ۆيتسە-مينيسترٸ نۇرعيسا دەۋەشوۆ جامبىلدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي ەلٸمٸزدە اتقارىلعان مەدەني ٸس-شارالارعا شولۋ جاسادى. اتاپ ٶتسەك, بيىل اقىننىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كٶپتومدىقتار جارىق كٶرٸپ, تەلەسەريالدار تٷسٸرٸلدٸ. مەرەيتويعا وراي, «جامبىل – 175» كوللەكتسييالىق مونەتالارى شىعارىلدى. كٶرشٸلەس ەلدەر باسىلىمدارىندا اقىن تۋرالى ماقالالار جارييالانىپ, شىعارمالارى تٷرٸك تٸلٸنە اۋدارىلىپ باسىلدى. سونىمەن قاتار ۆيتسە-مينيستر ابىز اقىن مۇراسىن كەيٸنگٸ ۇرپاققا دەرٸپتەۋ ماقساتىندا كٶپتەگەن بٸلٸم وشاقتارىندا عىلىمي كونفەرەنتسييالار, فەستيۆالدەر مەن جىر كەشتەرٸ ۇيىمداستىرىلعانىن جەتكٸزدٸ.
سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ تٷركيياداعى ەلشٸسٸ ابزال ساپاربەكۇلى كونفەرەنتسيياعا ونلاين قوسىلىپ, باۋىرلاس ەكٸ ەلدٸڭ قارىم-قاتىناسى دەڭگەيٸن كٶتەرەتٸن مەدەني-رۋحاني بايلانىستاردىڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە مەن بەردٸ. «بٷگٸنگٸ كونفەرەنتسييا ۇلى دالانىڭ گومەرٸ اتانعان اقىن-ايتىسكەر جامبىل جاباەۆتىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ, ونىڭ قازاق مەدەنيەتٸنە جەنە جالپى تٷركٸ مەدەنيەتٸنە قوسقان ٷلەسٸن, ٷلكەن رۋحاني ميراسىن قايتا ەسكە الۋىمىز, ونى دەرٸپتەۋٸمٸز تۇرعىسىنان ٶتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمٸن», – دەي كەلە, ەلشٸ
جىر الىبىنىڭ تٷركٸ ەلەمٸندەگٸ ورنى مەن اقىن شىعارمالارىن تانىتۋ مەن ناسيحاتتاۋ تۇرعىسىندا تٷركييادا جٷزەگە اسقان جوبالاردى تانىستىردى.
انكارا تٶرٸندە, كەچيٶرەن اۋدانىندا كەزٸندە جامبىل جاباەۆ كٶشەسٸ, اقىننىڭ ۇستازى سٷيٸنباي ساياباعى مەن ەسكەرتكٸشٸ اشىلعانىن تٸلگە تيەك ەتٸپ, بۇل يگٸلٸكتٸ ٸستە تٷركييادا ەلشٸلٸك قىزمەت اتقارعان قازۇۋ رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆتىڭ ەڭبەگٸ زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. جۋىردا سول كٶشەگە ەسكەرتكٸش تاقتايشا ورناتىلدى. انكارادا حVI حالىقارالىق كٸتاپ كٶرمەسٸ ٶتٸپ, ونىڭ شەڭبەرٸندە 10-نان استام كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەرٸ جاسالدى. ولاردىڭ قاتارىندا جامبىل جىرلاعان «كٶروعلى» داستانى دا بار.
سٶز سوڭىندا ەلشٸ جامبىل مۇراسىن دەرٸپتەۋگە اتسالىسقان بارشا جاندارعا جەنە باۋىرلاس تٷركٸ جۇرتىنا ريزاشىلىق بٸلدٸرٸپ, كونفەرەنتسييا جۇمىسىنا سەتتٸلٸك تٸلەدٸ.
جيىندا بولگارييا عىلىم اكادەميياسىنىڭ ەتنولوگييا جەنە فولكلوريستيكا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى نيكولاي ۆۋكوۆ سٶز الىپ, ەلەمدٸك فولكلورداعى جىراۋلىق دەستٷر جەنە جامبىل شىعارمالارىنىڭ پوەتيكاسى تۋرالى بايانداما جاسادى. «وسىنداي ٶزەكتٸ تاقىرىپ تٶڭٸرەگٸندە بٸرگە تالقىلاۋ جاساپ وتىرعانىمىزعا ٶتە قۋانىشتىمىن. حالىق شىعارماشىلىعىنىڭ جارقىن ٶكٸلدەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە بٸرەگەي قازاق اقىنى جايلى زەرتتەۋشٸ رەتٸندە ٶزارا پٸكٸر الماسىپ, تەجٸريبە بٶلٸسۋدٸڭ ماڭىزى زور», – دەدٸ عالىم.
عىلىمي باسقوسۋدىڭ تٷركٸ حالىقتارىنىڭ تاتۋلىعىن نىعايتۋداعى ىنتىماقتاستىق قىزمەتٸن ٶز سٶزٸندە قر گۋمانيتارلىق عىلىمدار اكادەميياسىنىڭ اكادەميگٸ تەمٸرحان تەبەگەنوۆ تە اتاپ ٶتتٸ. ول بايانداماسىندا جامبىل جەنە تٷركٸ ەلەمٸ اقىندارىنىڭ شىعارماشىلىق ٷندەستٸگٸ مەسەلەسٸنە ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالىپ, ۇقساستىقتارىن جٸكتەپ بەردٸ.
سونداي-اق تٷركييانىڭ مۋعلا سىتكى كوچمان
ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوتسەنتٸ ەكرەم ايان, پامۋككالە ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى نەرگيز بيراي, قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسٸنٸڭ ساراپشىسى, پروفەسسور جۇلدىز ورازبەكوۆا, م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, جازۋشى نۇردەۋلەت اقىش, فيلولوگييا عىلىمىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور انارباي بۇلدىباي جەنە «جامبىل» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى الماسبەك مەۋلەنوۆ سٶز سٶيلەپ, جىر الىبىنىڭ پٸر تۇتقان ۇستازدارى مەن ٸزٸنەن ەرگەن شەكٸرتتەرٸ, اقىندىق قاسيەتٸ, تٷركٸ مەدەنيەتٸندەگٸ ٶزٸندٸك ورنى جايلى پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
جيىنعا قاتىسۋشىلار ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ۇلى ٶنەرٸمەن جالعاعان جىراۋدىڭ سوڭىندا قالدىرعان مول مۇراسى قاي كەزدە دە ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسى ەكەنٸن تۇجىرىمدادى.
