عىلىمنىڭ دامىعانىن كٶرەتٸن كٶرەتٸن كٶز, كٶكٸرەككە تٷيەتٸن پاراسات كەرەك
مەملەكەتتٸڭ ٷش جىلدا بٸر بٶلەتٸن قارجىسىنىڭ قورىتىندىسى كەزٸندە قازاقستاندا عىلىمنىڭ دامۋىنا باعا بەرۋ مٷمكٸن ەمەس. بٸزدٸڭشە, عىلىمعا باعا بەرۋ ٷشٸن بايقاۋدىڭ قورىتىندىسىن كٷتٸپ وتىرۋدىڭ دا قاجەتٸ جوق. ال دەل وسى كەزدە بەرٸلگەن باعا ەشتەڭەنٸ ايقىنداپ بەرە الماسى انىق.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە كەيبٸرەۋلەر عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالارعا باعا بەرەگەن شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ باعاسى نەگە ەسەپكە الىنبايدى دەپ رەنٸشٸن بٸلدٸردٸ. يە, لوگيكاعا سىيىمدى سۇراق.
عىلىمنان الىس جٷرگەن ادامدار «شەتەلدٸك ساراپشىلار تاراپانىن جوعارى باعا العان عىلىمي جوبالار نەگە ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستٸڭ سىنىنان نەگە ٶتە الماعان, ەگەر ولاردىڭ باعاسى ەسكەرٸلمەسە ٶزگە ەلدٸڭ ساراپشىلارىنا مەملەكەت قارجىسىن نەگە جۇمسايمىز» دەپ ايتۋدا.
وسى رەتتە شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ باعاسى نە ٷشٸن كەرەك دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرسەك. كەيبٸرەۋلەر شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ باعاسى تەك عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ٷشٸن عانا قاجەت دەپ ويلايدى. شىندىعىندا بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ اۋقىمى كەڭ ەكەنٸن كٶپشٸلٸك بٸلە بەرمەيدٸ.
ايتالىق, قازاقستان «بولون ٷردٸسٸنە» مٷشە بولعان كٷننەن باستاپ, عىلىمي ىنتىماقتاستىق اياسى كەڭەيتۋگە بەت بۇرعانى بەلگٸلٸ. قازٸرگٸ تاڭدا عالىمدار ٶزدەرٸ مەن ٶزدەرٸنٸڭ جۇمىسى عىلىمي ترەندتە بولۋى ٷشٸن شەتەلدٸڭ يمپاكت-فاكتورلىق كٶرسەتكٸشٸ جوعارى عىلىمي جۋرنالدارىنا ماقالا جارييالاپ, جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە يە بولۋعا ۇمىتىلادى. بۇل ەلەمدٸك عىلىمي كەڭٸستٸكتە جٷرٸپ جاتقان ٷردٸس.
بۇدان قازاقستاندا شەت قالماۋى كەرەك. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى قازاق عالىمدارى عىلىمي ىنتىماقتاستىق اياسىن بارىنشا كەڭەيگەنٸن كەز كەلگەن عالىم مويىندايدى. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە قازاق عالىمدارى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جوعارى دەڭگەيدە جٷرگٸزٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ كٷش-قۋاتىن دٷنيەجٷزٸنە تانىتتى.
قازٸر ەلٸمٸزدەگٸ دامىعان ەلدەردەگٸ ٸرگەلٸ عىلىمي مەكەمەلەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتقان جوو مەن عزي ٶتە كٶپ. وسى ٷردٸستٸڭ بەرٸ قازاقستاندا عىلىمنىڭ وڭ باعىتتا دامۋىنا ىقپال ەتكەنٸ سٶزسٸز.
ەگەر بٸزدەر وتاندىق عالىمداردىڭ عىلىمي جوبالارىن شەتەلدٸك ساراپشىلاردىڭ قاراۋىنا جٸبەرۋدٸ توقتاتساق, قازاقستاننىڭ دامىعان ەلدەر اراسىنداعى عىلىمي ىنتىماقتاستىعىنا سىزات تٷسەتٸنٸن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
بٷگٸندە عىلىمي جوبالار دايىنداعان عالىمدارىمىز ٶز جۇمىستارىن ساپالى جازۋعا تىرىسادى. بۇل قاجەت پە? ەرينە قاجەت. وسى بٸر جايتتان-اق مەملەكەتتٸك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما (معتس) قازاق عىلىمىنا ساپا كٸرگٸزٸپ, جٷزٸن جارىق قىلعانىن بايقاۋعا بولادى.
تاعى بٸر مەسەلە بٸزدە بىلايعى جۇرت عالىمدار قاندايدا بٸر قۇرىلعىنا ويلاپ تاۋىپ, ەلدٸڭ يگٸلٸگٸنە جاراتۋى كەرەك دەپ بەيكٷنە ويعا بوي بەرٸلەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس. بۇل ٶتكەن عاسىردىڭ 70-80 جىلدارىنداعى ۇعىم-تٷسٸنٸك.
قازٸر عىلىمنىڭ دامۋى كٷردەلەنٸپ كەتكەن. بٸر مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن دٷنيەجٷزٸنٸڭ تۇتاس عالىمدارى جابىلىپ, جۇمىس ٸستەۋدە. ال بٸز بولساق, سول كەڭەس زامانىنداعى ٶلشەمگە سالىپ, قازاقستاندا عىلىم دامىپ جاتقان جوق دەپ ايعايعا اتتان قوسۋمەن كەلەمٸز. شىندىعىندا قازاقستاندا عىلىم دامىپ جاتىر. ونى كٶرەتٸن كٶرەتٸن كٶز, كٶكٸرەككە تٷيەتٸن پاراسات كەرەك.
بٷگٸندە تۇتاس بٸر ەلدٸڭ عىلىمى تيٸمدٸ باعىتتا دامىپ جاتقانىن انىقتاۋ ٷشٸن عالىمداردىڭ عىلىمي ماقالالاردى كٶپتەپ جارييالاپ, عىلىمي جۇمىستاردىڭ جوعارى سٸلتەمەلٸك كٶرسەتكٸشكە يە بولعانىمەن ەسەپتەلەدٸ.
ال بٸز بولساق, عالىمدارىمىز كەسەك بٸر دٷنيەنٸ ويلاپ تاپادى دەپ بايبالام سالۋعا ەۋەسپٸز. بۇل دۇرىس ەمەس.
قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا عىلىم ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن سالىستىرعاندا جوعارى دەڭگەيدە دامىپ كەلەدٸ. مۇنى ەشكٸم جوققا شىعارا المايدى.
بٷگٸندە عىلىمنىڭ كٷردەلەنگەنٸ سەكٸلدٸ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاۋ ٸسٸ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالىپ وتىر. عالىمدارىمىز قاندايدا بٸر دەرٸ ويلاپ تاپسا, وعان كلنيكالىق سىناق جٷرگٸزۋ, سەرتيفيكات الۋ سىندى تيٸستٸ جۇمىستار كٶپ ۋاقىتتا الاتىنى بەلگٸلٸ. الداعى ۋاقىتتا تيٸستٸ ورگاندار وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى وڭتايلاندىرۋعا كٷش سالۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار قازاق عالىمدارىنىڭ ماڭىزدى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەلەرٸن ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە ەلٸمٸزدەگٸ ۇلتتىق كومپانييالار مەن حولدينگتەر دە مٷددەلٸ بولۋى كەرەك. بۇل بٸرەۋلەر ويلاعانداي بٸر عانا – بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸلٸگٸ اتقاراتىن شارۋا ەمەس. عىلىمنىڭ پايداسىن كٶرۋگە تۇتاس قوعام مٷددەلٸ بولۋىمىز كەرەك.
نۇرلان جۇماقانوۆ, «ۇمعتسو» اق قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸ جەتەكشٸسٸ
