ٶزگەلەردٸ قازاققا ٷلگٸ ەتەمٸز
قازاق مەملەكەتٸ ەڭ ەۋەلٸ قازاقتى قولداۋى كەرەك!» دەگەن قاراپايىم قاعيدانى تٷسٸنبەيدٸ تٶبەدەگٸ تٶرەسىماقتار.
مىنا ٸرگەدەگٸ تٷركٸمەن مەن ٶزبەكستاندا وسىنداي مەسەلە بار ما? ەشكٸمنٸڭ باسىن جارىپ, كٶزٸن شىعارعان جوق, بٸراق, ٶز تٸلٸن, ٶز دٸلٸن, ٶز دٸنٸن, سٶيتٸپ بارىپ ٶز ۇلتىن الدىعا شىعاردى. ٶزگەلەر ٶكپەلەگەن جوق, قايتا سولارعا ۇقساۋعا, سولارشا نازارعا الىنۋعا تالپىندى.
ال بٸز ٶزگەلەردٸ قازاققا ٷلگٸ ەتەمٸز, قازاقتىڭ ٶزگەلەرگە ەلٸكتەگەنٸن, سولاردىڭ تٸلٸندە سٶيلەپ, قوناقتىڭ الدىندا قۇراق ۇشقانىن قالايمىز.
ٷيدٸڭ يەسٸ ەكەنٸن ۇمىتتىرماقپىز… مٸنە سونىڭ جەمٸسٸ: تەۋەلسٸزدٸك العالى 23 جىل ٶتكەندە قازاق بالاسى كٶشە سىپىرىپ, قىز-جٸگتتەر قۇل بولىپ جٷر. نەگە!? وسىندايلاردى ويلاسام كٶڭٸلٸم قۇلازىپ, جٸگەرٸم قۇم بولادى…
قازاقتى جۋاسىتۋ مەحانيزمٸ
بٸزدە نامىس بار! 89-جىلى جاڭاٶزەندە تاۋلىقتاردى, 90-جىلدارى ورالدا كازاكتاردى تەۋبەسٸنە كەلتٸردٸك, سەمەيدە شەشەندەردٸ ورنىنا قويدىق… قازاقتىڭ تٶرگە شىعارسا دا تٶبەگە شىعارمايتىنىن تٷسٸندٸردٸك.
جەلتوقسان كٶتەرٸلٸسٸنەن كەيٸن قازاقتاردىڭ رۋحى كٶتەرٸلٸپ, اۋىزبٸرلٸگٸ كٷشەيٸپ ەدٸ. ال ودان سوڭ… سودان سوڭ قازاق رۋحىن جاسىتۋ, جۋاسىتۋ مەحانيزمٸ ٸسكە قوسىلدى.
تەپسٸنٸپ كەلگەندٸ تٸكسٸنٸپ قارسى الاتىن, قازاق ازاماتتارىنىڭ ۇيىتقىسى بولعان جٸگٸتتەردٸڭ كٶبٸ اباقتىعا جابىلدى. اتىلدى!
2006 جىلدارى مەنٸ ٶزٸم باس بولىپ «حالىق دابىلى» دەگەن ۇيىم قۇردىم. ۇلتتىڭ سٶزٸن سٶيلەپ, جوعىن جوقتايتىن, بۇرالاڭسىز تٸك جٷرەتٸن بٸر ۇيىم وسى بولسا ەكەن دەپ ارماندادىم.
ٷكٸمەتكە «پرەزيدەنتتٸككە سايلاناتىن ادام قازاق تٸلٸن بٸلۋگە مٸندەتتٸ, ەمتيحان تاپسىرادى! دەمەك, مينيسترلەر دە مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋگە مٸندەتتٸ!» دەگەن تالاپ قويدىق, «اناسى سىرقاتتىڭ – ۇرپاعى سىرقات» دەپ بازاردا ساۋدا جاساپ جٷرگەن, تەلٸم-تەلٸمٸ شىققان قىز-كەلٸنشەكتەر, انالار مەسەلەسٸن قوزعادىق…
بٸراق بيلٸكتٸڭ قۇرىعى ۇزىن. اينالامداعى ادامداردىڭ پەيٸلٸ بۇزىلدى, كەدەرگٸ كٶپ بولدى. شوشىندىم! ارقاسٷيەر ساناعانىڭ ەلدەكٸمدەردٸڭ ەۋەنٸنە تٶڭكەرٸلٸپ شىعا كەلەدٸ. سودان كەيٸن قويا قويدىم. قانشاما ەسٸل ەڭبەك, قارجى كەتتٸ. ساداقا!
ۇيات ەمەس پە?
شىنىن ايتسام, ەن بايلىقتىڭ ٷستٸندە, اش-جالاڭاش جٷرگەن حالىق بار دەگەننٸڭ ٶزٸ ۇيات ەمەس پە? ساتىلىپ جاتقان كٶمٸردٸڭ ٶزٸمەن-اق حالىقتى ەشكٸمنەن كەندە ەتپەي اسىراۋعا بولار ەدٸ…
ال, بٸز ميلليونداپ, ميللياردتتاپ, مۇناي, گاز بەن التىندى دا ساتىپ جاتىرمىز! قايدا كەتٸپ جاتىر سول قارجى? 23 جىلدا تولمايتىن ول نە دەگەن قۇردىم-قۇلقىن!? ٶندٸرٸس ورىندارىن اشىپ, ٶندٸرۋشٸ مەملەكەتتەر ساپىنا قوسىلمادىق.
جەتكەن جەتٸستٸگٸمٸز رەسەيمەن وداقتاسۋ بولعانى ما?
كٶرشٸمٸزدٸڭ جامان ماشيناسى كٸمگە كەرەك? نەگە قازاقتى جاپوننىڭ «ارعىماقتارىنا» وتىرعىزۋدى ارماندامايمىز? نەگە بٸزدٸڭ ماقسات-مٷددە تىم ۇساقتالىپ كەتتٸ?
مۇسىلمان ادام ٷش نەرسەگە اسىعۋ كەرەك دەگەن قاعيدا بار. قايتىس بولعان ادامدى جەرلەۋگە, بويجەتكەن قىزدى ۇزاتۋعا, قارىزدان قۇتىلۋعا اسىق. بٸزدٸڭ باسەكەڭدەر بەرٸمٸزدٸ قارىز ەتٸپ قويعان. قازاقتىڭ بەرٸ قارىز. قازاق ەلٸندەگٸ قىرۋار اقشانى ازسىنعاندار شەتەلدەردەن ميللياردتتاپ قارىز الىپ جاتىر. ونى ٶتەيتٸن – حالىق! سوندىقتان سالىقتى ٷستەمەلەيدٸ, الىمدى كٶبەيتەدٸ!
ال, بايلار زەۋلٸم ٷيلەر سالىپ, ونىڭ سىرتىن الىپ قامالدارمەن قورشاپ, وققاعار جالداپ, ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر. مۇنىڭ بەرٸ ٷرەيدٸڭ بەلگٸسٸ. بار بايلىق ٶز ەڭبەگٸڭمەن, بٸلٸكتٸلٸگٸڭمەن كەلٸپ جاتسا نەسٸنە ٶز حالقىڭنان جاسىراناسىڭ, قامالدىڭ تاساسىنا تىعىلاسىڭ…. بەرٸبٸر ول بايلىقتى ٶزٸڭمەن الىپ كەتە المايسىڭ. ساعان بۇيىرارى ەكٸ مەتر جەر مەن بٶز عانا!
ەندٸ...
ەندٸ كٶزبەن ارباعان بيكەشتەي جانارلارى جىلتىراپ رەسەيدٸڭ قولتىعىنا كٸرٸپ بارادى.
45 ميلليون حالقى بار ۋكرينانى وڭدىرماعان رەسەي ات تٶبەلٸندەي قازاقتىڭ ماڭدايىنان سيپايدى دەپ ويلاي ما?! الىستان سىيلاسايىق.
ەلەمدٸك ٷردٸسپەن گەوساياسي قارىم-قاتىناس ورناتۋىمىز كەرەك. تاقىرباستارىن ايتاقتاپ, ەل شەتٸن ارانداتسا قازاق جٸگٸتتەرٸ بارشىلىق. جٷز قورقاۋدىڭ بٸر كٶكجالدان ىعاتىنىنا شٷبەم جوق. ەشكٸم شٷبەلانباسىن! اتوي سالسا, قان ويانادى
ايتپاقشى, اناۋ «قازاقتا ەل جوق, جەر بولماعان» دەپ جٷرگەندەرمەن كەزدەسپەي جٷرمٸن. كەزدەسٸپ قالسا… وبالدارى ٶزدەرٸنە!
