ورتالىق ازيياداعى ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارى ٶڭٸردە ازاماتتىق ەركٸندٸكتەردٸڭ قىسقارىپ, تەۋەلسٸز ۇيىمدارعا, بەلسەندٸلەر مەن جۋرناليستەرگە قىسىمنىڭ كٷشەيٸپ كەلە جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
بۇل تۋرالى حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ەرٸپتەستٸك (IPHR), قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى جەنە زاڭدىلىقتى ساقتاۋ بيۋروسى (كمبپچ), ورتالىق ازيياداعى ادام قۇقىقتارى قاۋىمداستىعى (AHRCA) جەنە تٷرٸكمەنستاننىڭ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ باستاماسى (TIHR) ۆارشاۆادا ٶتٸپ جاتقان ەقىۇ-نىڭ ادام ٶلشەمٸ جٶنٸندەگٸ كونفەرەنتسيياسىنا ارناپ جاساعان مەلٸمدەمەدە ايتتى.
قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸن بەيبٸت ازاماتتىق قاتىسۋدى, سونداي-اق مەملەكەتتٸك ساياساتتى زاڭدى تٷردە زەردەلەۋ, تالقىلاۋ جەنە سىناۋدى قاۋٸپتٸ, كٷمەندٸ نەمەسە قالاۋسىز ەرەكەت رەتٸندە قابىلداماۋعا شاقىردى.
«ازاماتتىق كەڭٸستٸكتٸ قورعاۋ ەسەپ بەرەتٸن باسقارۋ, قوعامنىڭ بيلٸككە دەگەن سەنٸمٸ جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ قاۋٸپسٸزدٸك ٷشٸن اسا ماڭىزدى ەكەنٸن مويىنداۋ قاجەت», – دەلٸنگەن مەلٸمدەمەدە.
قۇجاتتا ورتالىق ازيياداعى تەۋەلسٸز ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارىنىڭ بارعان سايىن كٷردەلٸ جاعدايدا جۇمىس ٸستەپ جاتقانى ايتىلعان. اۆتورلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, سوڭعى بٸر جىلداعى وقيعالار ٶڭٸردەگٸ الاڭداتارلىق ٷردٸستەردٸڭ كٷشەيگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
ەسٸرەسە شەتەلدٸك قارجىلاندىرۋ الاتىن تەۋەلسٸز ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارى كٷشەيتٸلگەن باقىلاۋعا, ستيگماتيزاتسيياعا جەنە قۋدالاۋعا تاپ بولىپ وتىرعانى ايتىلعان. بەيبٸت جينالىستار ٶتكٸزۋ ەركٸندٸگٸ دە قاتاڭ شەكتەلٸپ وتىر.
قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ مەلٸمەتٸنشە, جاپپاي نارازىلىقتاردى باسۋمەن بايلانىستى ادام قۇقىقتارىنىڭ ەلەۋلٸ بۇزىلۋىنا قاتىستى جازاسىزدىق مەسەلەسٸ دە ساقتالۋدا. قۇقىق قورعاۋشىلار, بەلسەندٸلەر, جۋرناليستەر, بلوگەرلەر جەنە ٶزگە دە بيلٸك ساياساتىن سىنايتىن ازاماتتار قىلمىستىق ٸستەر قوزعاۋ, قاماۋعا الۋ جەنە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ سيياقتى قىسىم تٷرلەرٸنە ۇشىرايدى.
مەلٸمدەمەدە رەپرەسسييالىق تەسٸلدەردٸڭ تسيفرلىق كەڭٸستٸككە دە تارالىپ, ۇلتتىق شەكارالاردان اسىپ تٷسٸپ وتىرعانى اتاپ ٶتٸلگەن.
وسىعان بايلانىستى ۇيىمدار قازاقستان, قىرعىزستان, تەجٸكستان, تٷرٸكمەنستان جەنە ٶزبەكستان ٷكٸمەتتەرٸن ازاماتتىق كەڭٸستٸكتٸڭ ودان ەرٸ قىسقارۋىنا جول بەرمەۋگە جەنە نەگٸزگٸ قۇقىقتار مەن بوستاندىقتاردى قورعاۋدى كٷشەيتۋگە شاقىردى.
قۇقىق قورعاۋشىلار بۇل ەلدەردٸڭ زاڭناماسى مەن قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸن بٸرلەستٸكتەر قۇرۋ, بەيبٸت جينالىستار ٶتكٸزۋ جەنە پٸكٸر بٸلدٸرۋ ەركٸندٸگٸ بويىنشا حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەمەلەرگە جەنە ەقىۇ اياسىنداعى مٸندەتتەمەلەرگە سەيكەستەندٸرۋدٸ ۇسىندى.
سونىمەن قاتار ازاماتتىق قوعام ۇيىمدارىنىڭ تٸركەلۋٸنە, قىزمەت اتقارۋىنا جەنە ٸشكٸ ەرٸ حالىقارالىق قارجى كٶزدەرٸن پايدالانۋىنا نەگٸزسٸز ارالاسۋسىز مٷمكٸندٸك بەرۋ قاجەتتٸگٸ ايتىلدى. شەتەلدەن قولداۋ الاتىن ۇيىمداردى اۆتوماتتى تٷردە كٷدٸكتٸ, بيلٸككە قارسى نەمەسە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن قۇرىلىمدار رەتٸندە كٶرسەتۋدٸ توقتاتۋ ۇسىنىلدى.
ۇيىمدار بەيبٸت جينالىستارعا قويىلاتىن شامادان تىس شەكتەۋلەردٸ الىپ تاستاۋعا, بەيبٸت نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەر مەن ولاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارىن الدىن الا ۇستاۋ جەنە ٶزگە دە رەپرەسسييالىق شارالاردى توقتاتۋعا شاقىردى. سونداي-اق بيلٸك ورگاندارىنىڭ بەيبٸت جيىندارعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەي, ولاردى ٶتكٸزۋگە جاعداي جاساۋى قاجەت ەكەنٸ ايتىلدى.
مەلٸمدەمەدە ادام قۇقىقتارىنىڭ ەلەۋلٸ بۇزىلۋىنا قاتىستى تەۋەلسٸز, بەيتاراپ, جان-جاقتى ەرٸ تيٸمدٸ تەرگەۋ جٷرگٸزۋ قاجەتتٸگٸ دە كٶرسەتٸلگەن. وسى رەتتە قازاقستانداعى 2022 جىلعى قاڭتار وقيعالارى دا ادام قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا قاتىستى مىسالداردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتالدى.
قۇقىق قورعاۋ ۇيىمدارى بيلٸكتٸ «جالعان اقپارات», ارازدىق قوزدىرۋ, ەكسترەميزم, باعىنباۋ, جاپپاي تەرتٸپسٸزدٸك جەنە وسىعان ۇقساس قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى بۇلىڭعىر نورمالاردى بەيبٸت پٸكٸر بٸلدٸرۋدٸ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸن نەمەسە ازاماتتىق ەرٸ ساياسي بەلسەندٸلٸكتٸ جازالاۋ ٷشٸن پايدالانباۋعا شاقىردى.
سونىمەن بٸرگە قۇقىق قورعاۋشىلار جۋرناليستەردٸڭ, بلوگەرلەردٸڭ, بەلسەندٸلەردٸڭ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋشىلاردىڭ جەنە ٶزگە دە سىن ايتاتىن ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ تالاپ ەتتٸ. ولارعا قاتىستى قورقىتۋ, شابۋىل جاساۋ, ازاپتاۋ جەنە باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جەدەل ەرٸ تيٸمدٸ تەرگەپ, كٸنەلٸلەردٸ جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ قاجەتتٸگٸ ايتىلدى.
ۇيىمدار تسيفرلىق تەحنولوگييالاردىڭ ازاماتتىق بەلسەندٸلٸگٸ ٷشٸن ادامداردى قۋدالاۋ ماقساتىندا پايدالانىلماۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ دە ۇسىندى.
مەلٸمدەمەدە ەقىۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەر مەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ حالىقارالىق سەرٸكتەستەرٸنە دە بٸرقاتار ۇسىنىس جاسالدى. اتاپ ايتقاندا, ازاماتتىق كەڭٸستٸكتٸ قورعاۋدى ٶڭٸر مەملەكەتتەرٸمەن ساياسي ديالوگتىڭ, ەكونوميكالىق, ساۋدا, ينۆەستيتسييالىق, گۋمانيتارلىق جەنە قاۋٸپسٸزدٸك سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ تۇراقتى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ ەتۋ ۇسىنىلدى.
سونداي-اق شەكتەۋشٸ زاڭناما, جٷيەلٸ قۋدالاۋ جەنە جەكەلەگەن قۇقىق قورعاۋ ٸستەرٸ مەسەلەلەرٸن اشىق تٷردە دە, جابىق ديپلوماتييالىق ارنالار ارقىلى دا, سونىڭ ٸشٸندە ەقىۇ-نىڭ تيٸستٸ تەتٸكتەرٸن پايدالانا وتىرىپ كٶتەرۋگە شاقىردى.
ەقىۇ ينستيتۋتتارى مەن ٶكٸلدەرٸنە ورتالىق ازيياداعى بٸرلەستٸكتەر قۇرۋ, بەيبٸت جينالىستار ٶتكٸزۋ جەنە پٸكٸر بٸلدٸرۋ ەركٸندٸگٸنە قويىلىپ وتىرعان شەكتەۋلەردٸ باقىلاۋدى جالعاستىرۋ, سونداي-اق زاڭناما مەن قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸن ەقىۇ مٸندەتتەمەلەرٸ مەن حالىقارالىق ادام قۇقىقتارى ستاندارتتارىنا سەيكەستەندٸرۋگە ساراپتامالىق جەنە قۇقىقتىق قولداۋ كٶرسەتۋ ۇسىنىلدى.
