Ortalyq Aziiadaǵy azamattyq qoǵam uiymdary óńirde azamattyq erkindikterdiń qysqaryp, táýelsiz uiymdarǵa, belsendiler men jýrnalisterge qysymnyń kúsheiip kele jatqanyna alańdaýshylyq bildirdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Bul týraly Halyqaralyq adam quqyqtary jónindegi áriptestik (IPHR), Qazaqstannyń halyqaralyq adam quqyqtary jáne zańdylyqty saqtaý biýrosy (KMBPCh), Ortalyq Aziiadaǵy adam quqyqtary qaýymdastyǵy (AHRCA) jáne Túrikmenstannyń adam quqyqtary jónindegi bastamasy (TIHR) Varshavada ótip jatqan EQYU-nyń Adam ólshemi jónindegi konferentsiiasyna arnap jasaǵan málimdemede aitty.
Quqyq qorǵaý uiymdary Ortalyq Aziia memleketterin beibit azamattyq qatysýdy, sondai-aq memlekettik saiasatty zańdy túrde zerdeleý, talqylaý jáne synaýdy qaýipti, kúmándi nemese qalaýsyz áreket retinde qabyldamaýǵa shaqyrdy.
«Azamattyq keńistikti qorǵaý esep beretin basqarý, qoǵamnyń bilikke degen senimi jáne uzaq merzimdi qaýipsizdik úshin asa mańyzdy ekenin moiyndaý qajet», – delingen málimdemede.
Qujatta Ortalyq Aziiadaǵy táýelsiz azamattyq qoǵam uiymdarynyń barǵan saiyn kúrdeli jaǵdaida jumys istep jatqany aitylǵan. Avtorlardyń pikirinshe, sońǵy bir jyldaǵy oqiǵalar óńirdegi alańdatarlyq úrdisterdiń kúsheigenin kórsetedi.
Ásirese sheteldik qarjylandyrý alatyn táýelsiz azamattyq qoǵam uiymdary kúsheitilgen baqylaýǵa, stigmatizatsiiaǵa jáne qýdalaýǵa tap bolyp otyrǵany aitylǵan. Beibit jinalystar ótkizý erkindigi de qatań shektelip otyr.
Quqyq qorǵaýshylardyń málimetinshe, jappai narazylyqtardy basýmen bailanysty adam quqyqtarynyń eleýli buzylýyna qatysty jazasyzdyq máselesi de saqtalýda. Quqyq qorǵaýshylar, belsendiler, jýrnalister, blogerler jáne ózge de bilik saiasatyn synaityn azamattar qylmystyq ister qozǵaý, qamaýǵa alý jáne bas bostandyǵynan aiyrý siiaqty qysym túrlerine ushyraidy.
Málimdemede repressiialyq tásilderdiń tsifrlyq keńistikke de taralyp, ulttyq shekaralardan asyp túsip otyrǵany atap ótilgen.
Osyǵan bailanysty uiymdar Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan jáne Ózbekstan úkimetterin azamattyq keńistiktiń odan ári qysqarýyna jol bermeýge jáne negizgi quqyqtar men bostandyqtardy qorǵaýdy kúsheitýge shaqyrdy.
Quqyq qorǵaýshylar bul elderdiń zańnamasy men quqyq qoldaný tájiribesin birlestikter qurý, beibit jinalystar ótkizý jáne pikir bildirý erkindigi boiynsha halyqaralyq adam quqyqtary jónindegi mindettemelerge jáne EQYU aiasyndaǵy mindettemelerge sáikestendirýdi usyndy.
Sonymen qatar azamattyq qoǵam uiymdarynyń tirkelýine, qyzmet atqarýyna jáne ishki ári halyqaralyq qarjy kózderin paidalanýyna negizsiz aralasýsyz múmkindik berý qajettigi aityldy. Shetelden qoldaý alatyn uiymdardy avtomatty túrde kúdikti, bilikke qarsy nemese ulttyq qaýipsizdikke qaýip tóndiretin qurylymdar retinde kórsetýdi toqtatý usynyldy.
Uiymdar beibit jinalystarǵa qoiylatyn shamadan tys shekteýlerdi alyp tastaýǵa, beibit narazylyq bildirýshiler men olardyń uiymdastyrýshylaryn aldyn ala ustaý jáne ózge de repressiialyq sharalardy toqtatýǵa shaqyrdy. Sondai-aq bilik organdarynyń beibit jiyndarǵa kedergi keltirmei, olardy ótkizýge jaǵdai jasaýy qajet ekeni aityldy.
Málimdemede adam quqyqtarynyń eleýli buzylýyna qatysty táýelsiz, beitarap, jan-jaqty ári tiimdi tergeý júrgizý qajettigi de kórsetilgen. Osy rette Qazaqstandaǵy 2022 jylǵy qańtar oqiǵalary da adam quqyqtarynyń buzylýyna qatysty mysaldardyń biri retinde ataldy.
Quqyq qorǵaý uiymdary bilikti «jalǵan aqparat», arazdyq qozdyrý, ekstremizm, baǵynbaý, jappai tártipsizdik jáne osyǵan uqsas quqyq buzýshylyqtarǵa qatysty bulyńǵyr normalardy beibit pikir bildirýdi, quqyq qorǵaý qyzmetin nemese azamattyq ári saiasi belsendilikti jazalaý úshin paidalanbaýǵa shaqyrdy.
Sonymen birge quqyq qorǵaýshylar jýrnalisterdiń, blogerlerdiń, belsendilerdiń, adam quqyqtaryn qorǵaýshylardyń jáne ózge de syn aitatyn azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdi talap etti. Olarǵa qatysty qorqytý, shabýyl jasaý, azaptaý jáne basqa da quqyq buzýshylyqtardy jedel ári tiimdi tergep, kinálilerdi jaýapkershilikke tartý qajettigi aityldy.
Uiymdar tsifrlyq tehnologiialardyń azamattyq belsendiligi úshin adamdardy qýdalaý maqsatynda paidalanylmaýyn qamtamasyz etýdi de usyndy.
Málimdemede EQYU-ǵa múshe memleketter men Ortalyq Aziia elderiniń halyqaralyq seriktesterine de birqatar usynys jasaldy. Atap aitqanda, azamattyq keńistikti qorǵaýdy óńir memleketterimen saiasi dialogtyń, ekonomikalyq, saýda, investitsiialyq, gýmanitarlyq jáne qaýipsizdik salalaryndaǵy yntymaqtastyqtyń turaqty basymdyqtarynyń biri etý usynyldy.
Sondai-aq shekteýshi zańnama, júieli qýdalaý jáne jekelegen quqyq qorǵaý isteri máselelerin ashyq túrde de, jabyq diplomatiialyq arnalar arqyly da, sonyń ishinde EQYU-nyń tiisti tetikterin paidalana otyryp kóterýge shaqyrdy.
EQYU institýttary men ókilderine Ortalyq Aziiadaǵy birlestikter qurý, beibit jinalystar ótkizý jáne pikir bildirý erkindigine qoiylyp otyrǵan shekteýlerdi baqylaýdy jalǵastyrý, sondai-aq zańnama men quqyq qoldaný tájiribesin EQYU mindettemeleri men halyqaralyq adam quqyqtary standarttaryna sáikestendirýge saraptamalyq jáne quqyqtyq qoldaý kórsetý usynyldy.
