[caption id="attachment_13651" align="alignright" width="355"]
مۇنداي ولقىلىقتىڭ ورنى مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر تۇتاستاي مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشكەندە عانا جويىلار دەگەن ٷمٸتپەن ٶمٸر سٷرٸپ كەلە جاتقانىمىزعا تالاي جىلدىڭ جٷزٸ بولدى. جۋىردا 2025 جىلى بارلىق ٸس-قاعازىن مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشٸرەمٸز دەگەن ۋەجدٸ ەستٸدٸك. ودان بۇرىن 2020 جىلى كٶشٸپ بولاتىنىمىزعا يمانداي سەنگەنٸمٸز جەنە شىن. سولاي ايتقان. باعدارلاماسى ەلٸ ٶزگەرگەن جوق. تەك ويى ٶزگەردٸ...
مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ جوسپارىنا سەنسەك, بۇعان دەيٸن كەيبٸر وبلىستار مەن مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشٸپ بولدى. شىن با ەكەن?.. كٷمەنٸمٸز بار.
مەسەلە تەك ٸس-قاعازدى قازاقشا جٷرگٸزۋگە تٸرەلٸپ تۇرسا, وندا وسىعان دەيٸن مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشٸپ بولدى دەلٸنەتٸن وبلىستار مەن مەكەمەلەردە بەرٸ ويداعىداي بولۋعا تيٸس قوي... ونداي اقپاراتتى ەستٸمەدٸك. كٶپتەگەن وبلىستار مەن مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە ەلٸ دە بولسا تٸلدٸك مەسەلەنٸڭ ۋشىعىپ تۇرعانىن جاسىرعاننان مەملەكەتكە دە, قاراپايىم حالىققا دا پايدا جوق.
مەملەكەتتٸك تٸل تٶڭٸرەگٸندە كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەر, ايتىلعان يدەيالار, ۇسىنىس-پٸكٸرلەر, بەرگەن ۋەدەلەر مەن ورىندالماعان ارمان-تٸلەكتەر شاش-ەتەكتەن. 25 جىل بويى تولاستاماعان داۋ-دامايدىڭ بەرٸن جيناساڭىز, وقۋ ٷشٸن بٸر ادامنىڭ ٶمٸرٸ جەتپەسٸ انىق.
بٸز قازاقشا سايتتار اشىپ, كومپيۋتەر تٸلٸنٸڭ كەيبٸر مەحانيزمٸنە قازاقشا قارٸپتەردٸ كٸرگٸزگەنٸمٸزگە مەزبٸز. ايانىشتى!
شىندىعىندا, ەدەمٸ سٶزدەر مەن قاعاز جٷزٸندە قابىلدانعان تالاي شەشٸمدەر بار, ەگەر ولاردىڭ بەرٸ ٸسكە اسسا, دەل بٷگٸنگٸدەي جاعدايدا وتىرماس ەدٸك. بۇدان گٶرٸ كٷردەلٸرەك دٷنيەلەردٸ – عىلىم مەن تەحنولوگييانىڭ قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋٸ جٶنٸندە پٸكٸرتالاس ٶتكٸزەر ەدٸك. ٸرٸ كومپانييالاردىڭ جۇمىسىن تانىستىراتىن انىقتامالىقتار مەن تەحنيكالىق زاتتاردىڭ تٷسٸندٸرمەسٸن, جاڭا قولدانىسقا ەنگەن نانوتەحنولوگييانىڭ جۇمىس ٸستەۋ تەرتٸبٸن مەن ماڭىزىن, بيوتەحنولوگيياداعى عىلىمي تەنجدەنتسييانىڭ ٶرٸسٸن قازاقشا اۋدارۋدىڭ ستاندارتىن ويلاپ باس قاتىرار ما ەدٸك?! ەلەمدەگٸ جاڭا تەحنولوگييالار تۋرالى قازاقشا ماعلۇماتتىڭ ساۋاتتى جارناماسى نەگە جوق دەگەن سۇراق تا قويىپ وتىرار ما ەك... بالتىق ەلدەرٸندەگٸدەي.
وعان دەل قازٸر ەشقانداي مٷمكٸندٸگٸمٸز جوق... يننوۆاتسييا, تەحنولوگييا, عىلىم بولسا جىلدان-جىلعا كٷردەلەنٸپ, بٸرٸنٸڭ ورنىن ەكٸنشٸسٸ باسىپ كەلەدٸ.
بٸز قازاقشا سايتتار اشىپ, كومپيۋتەر تٸلٸنٸڭ كەيبٸر مەحانيزمٸنە قازاقشا قارٸپتەردٸ كٸرگٸزگەنٸمٸزگە مەزبٸز. ايانىشتى!
2025 جىلى ٸس-قاعازدارىمىز قازاقشا, تۇتاس قۇرىلىم – تەحنيكالىق, تەحنولوگييالىق, عىلىمي جٷيە ورىسشا ياكي اعىلشىنشا بولىپ تۇرسا, وندا مۇنداي ٶتٸرٸك ناۋقاننىڭ سوقىر تيىندىق پايداسى جوق!
بٸز باسقانى قويىپ, ەڭ الدىمەن عىلىمدى قازاقشالاۋعا كٸرٸسكەنٸمٸز جٶن. بۇل بوس سٶز بولماۋ كەرەك. ەلٸ دە كەش ەمەس. تىم قۇرىعاندا ۋنيۆەرسيتەت وقۋلىقتارىن قازاقشاعا اۋدارۋ جاعىن جەدەل تٷردە قولعا العان دۇرىس. «مەدەني مۇرا» سەكٸلدٸ «عىلىمي مۇرا» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن قابىلداپ, جٷيەلٸ ەرٸ ساۋاتتى جوسپار اياسىندا جۇمىس ٸستەۋ – بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باستى تالابى! مەنٸڭشە, بٸزدٸڭ عالىمداردىڭ مۇنداي باعدارلامانى ويداعىداي ورىنداۋعا ەبدەن مٷمكٸندٸگٸ بار. بٸرەۋلەر ٷشٸن بۇل ەسكٸ ۇسىنىس. ۇلت بولاشاعى ٷشٸن تىڭ ۇسىنىس دەۋگە بولادى. بٸز وسىنى ورىنداماي (ورىنداتپاي) العا وزبايمىز. كٶسەگەمٸز كٶگەرمەيدٸ...
5 جىل كەتەر, 10 جىل كەتەر! مەيلٸ.
2025 جىلى ٸس-قاعازدارىمىز قازاقشا, تۇتاس قۇرىلىم – تەحنيكالىق, تەحنولوگييالىق, عىلىمي جٷيە ورىسشا ياكي اعىلشىنشا بولىپ تۇرسا, وندا مۇنداي ٶتٸرٸك ناۋقاننىڭ سوقىر تيىندىق پايداسى جوق!
جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كٶپتەگەن ستۋدەنتتەرٸمەن سٶيلەسٸپ جٷرمٸز. كەيبٸر ماماندىقتار بويىنشا بٸلٸم الاتىندار قازاق توپتارىندا وقىعانىمەن, جوعارعى كۋرستاردا ورىس توپتارىنا قوسىلۋعا مەجبٷر. سەبەپ ەكەۋ: وقۋلىقتىڭ تاپشىلىعى جەنە كەيبٸر ۇستازداردىڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋگە قۇلىقسىزدىعى.
وقۋلىق دەمەكشٸ, قازٸر جاستار ينتەرنەتكە جٷگٸنەدٸ. بارلىعىن عالامتوردان العىسى كەلەدٸ. عىلىمي جاڭالىقتار, عىلىمي كٸتاپتار, ونى قويىڭىز, قىلاياعى كۋرستىق جۇمىستاردىڭ دەنٸ دۇرىس قازاقشا نۇسقالارى جوق. بار, ساپاسىز, بٸرٸنەن بٸرٸ كٶشٸرگەن. عىلىم قازاقشا سٶيلەمەي, ولار قاي قازاقشاعا جەتٸسسٸن...
بۇدان دا قاۋٸپتٸسٸ, ٶزگە تٸلدەن كٸلەڭ جاقسى, تولىمدى دٷنيەلەردٸ وقىپ ٶسكەن جاستاردىڭ ساناسىندا ٶز تٸلٸن, ٶز تاريحىن, ٶز ۇلتىن ٶزگەلەردەن كەم ساناۋ پسيحولوگيياسى قالىپتاسادى. مۇنى جەڭۋ قيىن...
تٷپتەپ كەلگەندە, 25 جىل بويى بٸز بٸلٸم مەن عىلىم سالاسىن رەفورمالاۋدان ارىعا بارا المادىق. بۇل رەفورمالار «رەفورما جاساۋ ٷشٸن» عانا جاسالىپ كەلگەنٸ ٶكٸنٸشتٸ, ەرينە. نەتيجەسٸز, جٷيەسٸز دٷنيەدەن جٷيەلٸ مەحانيزم قۇرىلماق ەمەس. بٸلٸم مەن عىلىم مينيسترلەرٸنٸڭ قانشاۋى اۋىسىپ ٷلگەردٸ. مەن سانىنان جاڭىلدىم. كٶبٸنٸڭ اتىن دا ۇمىتتىق.
يە, شالاجانسار اۋدارمالار بار. ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرەتٸن ۇستازداردىڭ كەيبٸرٸ مەملەكەتتٸك تٸلدە كٸتاپ جازۋ «تالابىن ورىنداۋ ٷشٸن» تولىمسىز اۋدارمالارمەن وقۋلىق قۇراستىرۋدى داعدىعا اينالدىرعان. ەسٸرەسە, بۇل ٷردٸس تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە «قالىپتى جاعداي» سانالىپ بارادى. مۇنىمەن عىلىم وزبايدى, توزادى. قازاق تٸلٸنە بۇلاي «قىزمەت ەتۋ» – ٶز ۇلتىڭنىڭ بولاشاعىنا قارسى جۇمىس ٸستەۋ.
بٸزدٸڭشە, بۇل بٸر ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ نەمەسە ۇستازداردىڭ ەمەس, تۇتاس جٷيەنٸڭ سىرقاتى. وسىعان دەيٸن ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعى ياكي ۋنيۆەرسيتەتتەگٸ بٸرلەستٸكتەر اقىلداسىپ, عىلىمدى قازاقشالاۋعا جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەسە, بەلكٸم بٸراز جۇمىستىڭ باسى قايىرىلىپ تا ٷلگەرەر ەدٸ.
بٸزدٸڭشە, بۇل بٸر ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ نەمەسە ۇستازداردىڭ ەمەس, تۇتاس جٷيەنٸڭ سىرقاتى. وسىعان دەيٸن ۋنيۆەرسيتەتتەر قاۋىمداستىعى ياكي ۋنيۆەرسيتەتتەگٸ بٸرلەستٸكتەر اقىلداسىپ, عىلىمدى قازاقشالاۋعا جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەسە, بەلكٸم بٸراز جۇمىستىڭ باسى قايىرىلىپ تا ٷلگەرەر ەدٸ. ونداي قوزعالىستى بايقامادىق. «عىلىمدى قازاق تٸلٸندە سٶيلەتۋ» دەگەن تاقىرىپتار اياسىندا ازىن-اۋلاق باياندامالار مەن جاتتاندى پٸكٸرتالاستاردان قولىمىز تيمەي جٷر. بەس ساۋساقتى اۋىزعا سالماي, جەكە-جەكە ماماندىقتار بويىنشا تولىمدى وقۋلىقتار شىعارا بەرگەن بولساق, وندا دا بٸراز ٸستٸ وڭدى اياقتار ەك...
سونداي-اق, مەملەكەتتٸك تٸلدە زاڭ شىعارۋدى قولعا الاتىن كەز كەلدٸ. باياعىدا-اق سولاي جاساۋىمىز كەرەك ەدٸ...
بۇعان دا سول جٷيەسٸزدٸك, عىلىمنىڭ تولىق قازاق تٸلٸندە سٶيلەمەگەن مٷكٸستٸگٸ, سالا ماماندارىنىڭ تٸلدٸ بٸلمەۋٸ, كەسٸبي اۋدارماشىلاردىڭ جوقتىعى كەسٸرٸن تيگٸزٸپ وتىر.
ەدەبيەت دەيسٸز بە? ول دا جەتٸسٸپ تۇرعان جوق. «مەدەني مۇرا» باعدارلاماسىمەن 100 تومدىق كٶركەم ەدەبيەت شىقتى. جەتە مە? ەدەبيەت جاڭارماۋشى ما ەدٸ? تىم قۇرىسا, جىل سايىن نوبەل سىيلىعىن العان جازۋشىنى ۋاقتىلى اۋدارىپ تۇرۋعا بولادى عوي. جازۋشىلار وداعى تىم قۇرىسا وسى شارانى قولعا السا, ەشكٸم كەسە-كٶلدەنەڭ تۇرماس. بٸر كەم دٷنيە. قاپتاعان باسپالار قايدا قاراپ وتىر? ەدەبي ٷردٸستٸڭ شاڭىنا دا ٸلەسە المايتىن ولاردان نە قايىر كٷتەمٸز?.. تىم قۇرىسا, ەدەبيەت سالاسىندا ٶزگەلەرمەن ٸلەسٸپ, ەڭسەمٸزدٸ تٸكتەسەك جارار ەدٸ-اۋ...
«پسيحولوگييا», «فيلوسوفييا», «مەدەنيەتتانۋ» اتالىمدارى بويىنشا جارىق كٶرگەن 10 تومدىقتاردىڭ بارىنا شٷكٸر... سونىڭ كەيبٸرٸن وقىرمان تٷگٸل, اۋدارماشىنىڭ ٶزٸ تٷسٸنەرٸنە كٷمەنمەن قارايمىن...
تٸلگە قۇيىلعان ينۆەستيتسييانىڭ ەڭ مەندٸسٸ – عىلىمدى قازاق تٸلٸندە سٶيلەتۋ.
قايتالاپ ايتقىم كەلەدٸ, قازاق مەملەكەتٸ ٶزٸنٸڭ تٶل تٸلٸن تٶرگە وزدىرامىن دەسە, ەۋەلٸ سول تٸلدٸڭ عىلىمي فۋنكتسيونالدىق مٷمكٸندٸگٸن نىعايتۋى كەرەك. ونسىز تٶككەن تەر, قاجىرلى ەڭبەك دالاعا كەتە بەرمەك.
توقتارەلٸ تاڭجارىق
