دەل وسى ساۋالدى بٸز «ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق-نىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى تامارا كۋبەەۆاعا قويدىق. ايتا كەتەلٸك, جاقىندا اتالعان ورتالىقتىڭ ماماندارى تٷركييادا ٶتكەن ANKOS Link-2014 عىلىمي كونفەرەنتسيياسىنا قاتىسىپ قايتقان بولاتىن.
[caption id="attachment_7868" align="alignleft" width="300"]
– تامارا حانىم, تٷركييادا ٶتكەن شارانىڭ مەنٸ مەن مازمۇنى جايىندا ايتىپ ٶتسەڭٸز?
– ەزٸرگٸ كٷنٸ حالىمداردىڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى بەدەلدٸ عىلىمي جۋرنالدا ماقالا جارييالاپ, جوعارى يمپاكت-فاكتورلىق كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزۋٸ عىلىمنىڭ تيٸمدٸ باعىتتا دامىپ جاتقانىن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشكە اينالدى عوي. بۇل رەتتە ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ مەن بٸزدٸڭ ورتالىقتاعى عالىمدارىمىزدىڭ Thomson Reuters, Elsevier سىندى عالامدىق عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى تولىق مەتٸندٸ عىلىمي جۇمىستاردى ەركٸن پايدالانىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋىنا مٷمكٸندٸك تۋعىزعان ەدٸ. تاياۋدا تٷركييانىڭ انادولى ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ كٸتاپحاناشىلار كونسورتسيۋمى ۇيىمداستىرعان شاراعا قاتىسىپ قايتتىق. باسقوسۋدا عىلىمي اقپاراتتى تيٸمدٸ پايدالانۋ مەسەلەسٸ سٶز بولدى. بۇل ٸسكە تٷرٸك اعايىندار قاتتى كٶڭٸل بٶلۋدە. تٷركييادا دٷنيەجٷزٸندەگٸ مەلٸمەتتەر بازاسىمەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەۋ ٸسٸمەن وقۋ ورىندارىنىڭ كٸتاپحاناشىلارى اينالىساتىنىن اڭعاردىق. ٶز باسىم مۇنى ورىندى شەشٸم دەيمٸن. حالىقارالىق عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىنا شىعۋعا مٷددەلٸلٸك تانىتقان تٷركييانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كٸتاپحانالار جەلٸسٸ بٸر كونسورتسيۋم قۇرىپ جۇمىس ٸستەپ جاتقانىنا 10 جىلدان اسىپتى. قازٸر تٷرٸك عىلىمى حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى عىلىمي اقپاراتتاردىڭ يگٸلٸگٸن كٶرۋدە.
– انادولى ۋنيۆەرسيتەتٸندەگٸ كٸتاپحانالار كونسورتسيۋمىن تٷرٸك عالىمدارىنىڭ عالامدىق عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىنا قول جەتكٸزۋ جٷيەسٸن قالىپتاستىرعان بٸردەن-بٸر عىلىمي مەكەمە دەپ اتاساق بولا ما?
– ەرينە. جالپى, تٷرٸك عالىمدارىنىڭ ەلەمدٸك عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىنان اقپارات الۋ ٷشٸن قۇرىلعان كونسورتسيۋم 2000 جىلى اشىلدى. ەۋەلدە وعان 12 ۇيىم, ياعني جوعارى وقۋ ورنى مٷشە بولىپ, ٷش دٷنيەجٷزٸلٸك مەلٸمەتتەر بازاسىنان اقپاراتتار الا باستاعان. ال قازٸر انادولى ۋنيۆەرسيتەتٸندەگٸ كٸتاپحانالاردىڭ كونسورتسيۋمىنا مٷشە وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي مەكەمەلەردٸڭ سانى 190-عا جەتتٸ. سول سيياقتى عىلىمي اقپارات الاتىن عالامدىق مەلٸمەتتەر بازاسىنىڭ دا سانى ارتىپ, 90-عا دەيٸن ٶستٸ. شىنىن ايتۋ كەرەك, ەزٸر عالامدىق عىلىمي اقپارات بازاسىنا قوسىلۋ اقىسى قىمبات. كەز كەلگەن وقۋ ورنى ٶزدٸگٸنەن حالىقارالىق مەلٸمەت بازاسىنا قول جەتكٸزە المايدى. تٷركييانىڭ وقۋ ورىندارى ٶزارا باس كونسورتسيۋم قۇرىپ, بۇل مەسەلەنٸ وڭتايلى شەشكەن. تٷرٸكتەردٸڭ ٸس-تەجٸريبەسٸن ەزٸربايجاندار پايدالانىپ, عىلىمدى دامىتۋعا بەت بۇرىپ وتىر.
ۇلتتىق ليتسەنزييانى تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەت
– ال بۇل ٷردٸس بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە قالاي جٷرۋدە?
– قازاقستاندىق عالىمداردىڭ حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالعا ماقالالار جارييالاۋعا دەگەن قۇلشىنىسى جوعارى. ٶيتكەنٸ مۇنداي جارييالانىم عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ باستى كٶرسەتكٸشٸنە اينالعان. دٷنيەجٷزٸ عالىمدارى مويىنداعان حالىقارالىق عىلىمي جۋرنالدارعا ماقالا جارييالاۋ — ٷلكەن ابىروي. حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىن پايدالانۋ ٸسٸ تەك ماقالا جارييالاۋمەن شەكتەلمەيدٸ. حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا ەنگەن كەيبٸر عىلىمي جۋرنالدار عىلىمدى دامىتۋدان بۇرىن كوممەرتسييالىق مٷددەنٸ كٶزدەپ كەتكەن. مۇنداي جۋرنالدار اقشا ٷشٸن جٸلٸگٸ تاتىمايتىن ماقالالاردى جارييالاي سالادى. الداعى ۋاقىتتا بٸزدٸڭ ورتالىق قوي تەرٸسٸن جامىلعان قاسقىرلاردى تٸزٸمدەپ, عىلىمي ورتادا جارييالامايتىن بولادى. قۇر اتاق شىعارۋ ٷشٸن جارييالانعان ماقالالاردىڭ عىلىمدى دامىتۋعا ٷلەس قوسپايتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
[caption id="attachment_8120" align="alignnone" width="300"]
قازٸر قازاق عالىمدارى Thomson Reuters حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنىڭ Web of Science جەنە Elsevier B.V. كومپانيياسىنىڭ SciVerse® ScienceDirect تولىق مەتٸندٸ بازالىق مەلٸمەت قورىن ەركٸن پايدالانۋدا. «ۇعتاو» اق حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنىڭ ۇلتتىق ليتسەنزيياسىنا يە بولعالى بەرٸ ەلٸمٸزدەگٸ جوو مەن عزي عالىمدار مەن جاس ٸزدەنۋشٸلەرگە اتالعان عىلىمي اقپاراتتى ەركٸن پايدالانۋىنا بارىنشا مٷمكٸندٸك جاساعان. ٶكٸنٸشكە وراي, عالىمدار مەن ٸزدەنۋشٸلەر وسى مٷمكٸندٸكتٸ تيٸستٸ دەڭگەيدە پايدالانباۋدا. بٷگٸندە ورتالىقپەن كەلٸسٸمشارتقا وتىرعان ەربٸر جوو حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا قوسىلاتىن IP-ادرەسكە يە. تٷركيياداعى كونفەرەنتسييا جۇمىسىنا قاتىسقانىمىزدا عالىمداردىڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا كٸرٸپ, عىلىمي مەلٸمەت الۋ ٸسٸن تٸكەلەي كٸتاپحانالار جٷزەگە اسىراتىنىن بايقادىق. بٸزدەر حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولعان جوو-عا مونيتورينگ جاساعانىمىزدا, كەيبٸر وقۋ ورىندارىنىڭ كٸتاپحانا قىزمەتكەرلەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ IP-ادرەسكە يە ەكەنٸن بٸلمەيتٸنٸن بولىپ شىقتى. ٶز باسىم «قازاقستاندىق عالىمدار حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا كٸرۋگە قۇلىقسىز» دەگەن پٸكٸرمەن كەلٸسپەيمٸن. تەك IP-ادرەسكە يە وقۋ ورىندارىنىڭ كٸتاپحانالارى عالىمدار مەن جاس ٸزدەنۋشٸلەردٸڭ حالىقارالىق مەلٸمەت قورىن كەڭٸنەن قولدانۋىنا مٷمكٸندٸك تۋعىزۋى كەرەك. كەيدە بٸزگە ەلٸمٸزدەگٸ ماڭدايالدى وقۋ ورىندارىنىڭ ٸزدەنۋشٸلەرٸ كەلٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا كٸرگٸسٸ كەلەتٸنٸن ايتقاندا, ولارعا ٶزٸ قىزمەت ەتەتٸن ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا قوسىلعانىن ايتامىز. بٸزدٸڭ ورتالىق وقۋ ورىندارداعى IP-ادرەسكە يە جاۋاپتى مامانداردىڭ جۇمىسىن باقىلاي المايدى. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى ناسيحات جۇمىستارىن وقۋ ورىندارى ٶزدەرٸ جٷرگٸزۋٸ كەرەك.
– تامارا حانىم, سٶزٸڭٸزدەن باۋىرلاس ەلدە حالىقارالىق مەلٸمەت بازاسىنا شىعۋدىڭ جاقسى جورالعىسى قالىپتاسقانىن بايقادىق. بٸلگٸمٸز كەلگەنٸ, تٷركييادا IP-ادرەسكە يە كٸتاپحاناشىلار كونسورتسيۋم باسشىلىعىنا عالىمداردىڭ حالىقارالىق مەلٸمەت قورىن قالاي پايدالانىپ جاتقانى جايىندا ەسەپ بەرە مە ەكەن?
– ولار وسى كونسورتسيۋم اياسىندا تٷرلٸ جيىنعا قاتىسىپ, حالىقارالىق مەلٸمەت بازاسىنا شىعۋ جەنە عىلىمي جۋرنالدارعا ماقالا جارييالاۋ بويىنشا بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرٸپ تۇرادى. مۇنىڭ ٶزٸ تٷرٸك عالىمدارىنىڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىن پايدالانۋداعى بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرادى. بٷگٸندە حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىن پايدالانىپ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋ جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸن انىقتايتىن نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸش. بۇل باعىتتا بٸزدٸڭ ٷكٸمەت عالىمداردىڭ حالىقارالىق عىلىمي مەلٸمەت بازاسىنا ەركٸن كٸرۋٸن قولداپ وتىر. بٸز وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانۋىمىز قاجەت. ايتالىق, انادولى ۋنيۆەرسيتەتٸندەگٸ كٸتاپحانا كونسورتسيۋمى قازٸر تٷركيياداعى 190 وقۋ ورنى مەن عىلىمي مەكەمەنٸڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا ەركٸن شىعۋىنا جاعداي جاساپ وتىر. ال ۇلتتىق ليتسەنزيياعا يە بولعان «ۇعتاو» اق قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ عىلىم كوميتەتٸمەن بٸرلەسٸپ ەلٸمٸزدەگٸ 300-دەن استام جوو مەن عزي-دٸڭ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىن تەگٸن پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋدە. الداعى ۋاقىتتا «ۇعتاو» اق عىلىم ٷشٸن ماڭىزى زور ٶزگە دە مەلٸمەتتەر بازاسىنا قازاقستاندىق عالىمداردىڭ قول جەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيتٸن بولادى.
[caption id="attachment_8121" align="alignnone" width="300"]
– قانداي دا بٸر حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنا قول جەتكٸزۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن قالاي ايقىندايسىزدار?
– بٸزدٸڭ ورتالىق وتاندىق عالىمدارمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس جاسايدى. ولار قانداي عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىنا كٸرگٸسٸ كەلەتٸنٸن بٸزگە ايتادى. وسى رەتتە ورتالىق قىزمەتكەرلەرٸ عالىمدار مەن ٸزدەنۋشٸلەردٸڭ وي-پٸكٸرٸن باسشىلىققا الىپ, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنە قاراستى عىلىم كوميتەتٸنە بيۋدجەتتٸك ٶتٸنٸش دايىندايمىز. كوميتەتتەگٸ بٸلٸكتٸ ماماندار بٸزدٸڭ ۇسىنىسپەن مۇقييات تانىسىپ شىققاننان كەيٸن ناقتى شەشٸمدٸ قابىلدايدى.
– تامارا حانىم, قالاي ويلايسىزدار, قازاق عالىمدارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ اعىلشىن تٸلٸن تيٸستٸ دەڭگەيدە بٸلمەۋٸ حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىن ەركٸن پايدالانۋىنا قولبايلاۋ بولىپ وتىر دەپ ايتۋعا بولا ما?
– حالىقارالىق مەلٸمەتتەر بازاسىنداعى عىلىمي اقپاراتتىڭ باسىم بٶلٸگٸ اعىلشىن تٸلٸندە جازىلعان. بۇل قازاقستان عالىمنىڭ عىلىمي اقپاراتتى پايدالانۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ تۇر دەمەيمٸن. ٸزدەنگەن ادام كەز كەلگەن ۋاقىتتا تٸلدٸك كەدەرگٸنٸ ەڭسەرەدٸ. بٸزدەر عالىمدار مەن ستۋدەنتتەر عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىن مەيلٸنشە پايدالانۋى ٷشٸن وقۋ ورىن دەڭگەيٸندە ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ قاجەت. ەزٸر بٸزدٸڭ عالىمدار حالىقارالىق جۋرنالدارعا ماقالا جارييالاۋعا كٷش سالۋدا. الداعى ۋاقىتتا حالىقارالىق عىلىمي مەلٸمەتتەر بازاسىن بارىنشا پايدالانىپ, عىلىم مەن ەكونوميكانى دامىتۋعا باعىتتاۋدىڭ مەنٸ زور. ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى بۇل باعىتتا جان-جاقتى جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىر.
سۇحباتتاسقان,
نۇرلان جۇماقانوۆ.
