الداعى ەو-نىڭ (ەۋرووداقتىڭ) وتىرىسىندا 11 ملن حالقى بار گرەكييانىڭ تاعدىرى قالاي شەشٸلەر ەكەن?
گرەكييا پرەمەر –مينيسترٸ تسيپراستىڭ مەلٸمدەمەسٸ كٷللٸ ەۋروپانىڭ دەگبٸرٸن قاشىردى. گرەكتەر قارىزعا باتقان. بەلشەسٸنەن باتقان. بٸراق, تسيپراستىڭ ٷكٸمەتٸ ٶز ايتقانىنان تايار تٷرٸ جوق. «نەسيە بەرۋشٸلەرمەن جاڭا كەلٸسٸمگە وتىرمايىنشا, ەل ەكونوميكاسى اياعىنان تۇرمايدى», – دەيدٸ تسيپراس.
ەستە, بريۋسسەل مۇنداي قادامعا بارمايدى. ويىن ەرەجەسٸن ٶزگەرتكٸسٸ جوق. ەسٸرەسە ەۋروپالىق قاۋىمداستىقتىڭ كٶشباسشىسى گەرمانييانىڭ قاباعى قاتۋ. قاتاڭ, ٶتە قاتاڭ پوزيتسييانى ۇستانىپ وتىر. «گرەكييا جٷكتەلگەن مٸندەتتٸ ورىنداۋى جەنە ٷنەمدٸ ەكونوميكادان باس تارتپاۋى تيٸس», – دەيدٸ.
بەرليندەگٸ گەرمانييا جەنە گرەكييانىڭ قارجى مينيسترلەرٸنٸڭ كەزدەسۋٸ سالقىن اياقتالدى. ەكٸ ەلدٸڭ كٶزقاراسى تٷيٸسپەيتٸنٸ جەنە بٸر-بٸرٸنٸڭ پٸكٸرٸنە قۇلاق اسقىسى كەلمەيتٸنٸ انىق اڭعارىلدى. كەراعار كٶزقاراس. قاتقان قاعيدالار...
حالىقارالىق نەسيە بەرۋشٸلەردٸڭ «ٷشتٸگٸ» گەرمانييا جاعىندا. ولار گرەكييا ٷكٸمەتٸنەن بۇدان بۇرىنعى ٶزارا كەلٸسٸلگەن رەفورمالاردى قاتاڭ ۇستانۋدى جەنە ٷنەمدٸ ەكونوميكا ساياساتىنان باس تارتپاۋدى سۇراپ... جوق, انىعىراق ايتساق, تالاپ ەتٸپ وتىر. بۇل – ەكونوميكا. ەكونوميكادا ەموتسيياعا جول جوق. ەزٸر افينىنىڭ مەملەكەتتٸك قارىزى 316,9 ملرد ەۋرونى قۇرايدى. بۇل ٸجٶ-نٸڭ (ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ) 185 پايىزى.
گەرمانييا گرەكييانىڭ قارىزىن كەشٸرمەيدٸ. الايدا, كٸم-كٸمگە قارىز وسى?
[caption id="attachment_9592" align="alignright" width="295"]
قوس داتا
1941 جىلدىڭ سەۋٸر ايى: ناتسيستٸك گەرمانييا گرەكيياعا باسىپ كٸرەدٸ.
2010 جىلدىڭ سەۋٸر ايى: گرەك ٷكٸمەتٸ دەفولتقا قالماۋ ٷشٸن قارجىلىق كٶمەك سۇرايدى.
بۇل ەكٸ وقيعانىڭ ارالىعى 70 جىل جەنە ەكەۋٸنٸڭ اراسىندا ەش بايلانىس جوقتاي كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. بٸراق, بٸز ولاي ويلامايمىز...
ٸس جٷزٸندە گرەكييا ەمەس, كەرٸسٸنشە, بەرلين افينىعا قارىز. گرەك پارلامەنتٸنٸڭ ەسەپ-قيسابىنا قاراعاندا, ناتسيستٸك گەرمانييانىڭ گرەكييا الدىنداعى قارىزى افينىنىڭ ەۋرووداق الدىنداعى قارىزىنان ەكٸ ەسە كٶپ. الايدا بەرليننٸڭ گيتلەرلٸك گەرمانييانىڭ تۇسىنداعى وككۋپاتسييالىق زايمدى قايتارار ويى دا, تٷرٸ دە جوق.
جارايدى, ساندار سٶيلەسٸنشٸ...
«1944 جىلى سول كەزگٸ گرەكتەردٸڭ ٷكٸمەتباسشىسى تسولاكوگلۋدىڭ قولى نەگٸزٸندە گەرمانييا, تۋراسىن ايتقاندا, كٷشتەپ, زورلاپ وتىرىپ گرەكتەردٸڭ ورتالىق بانكٸنەن التىن جەنە اقشالاي نەگٸزدە 3 ملرد ەۋرو قارىز الادى. قازٸرگٸ باعادا بۇل – 163,8 ملرد دوللار», – دەيدٸ پروفەسسور ەدمۋندو فاياناس ەسكۋەر (Edmundo Fayanas Escuer).
مٸنە, سول قارىز ەلٸ كٷنگە دەيٸن قايتارىلعان جوق.
ٸس جٷزٸندە گرەكييا ەمەس, كەرٸسٸنشە بەرلين افينىعا قارىز. گرەك پارلامەنتٸنٸڭ ەسەپ-قيسابىنا قاراعاندا, ناتسيستٸك گەرمانييانىڭ گرەكييا الدىنداعى قارىزى افينىنىڭ ەۋرووداق الدىنداعى قارىزىنان ەكٸ ەسە كٶپ.
«گرەكييانىڭ بٷگٸنگە دەيٸنگٸ تاريحىندا بٸردە بٸر ەل وعان دەل گەرمانييا سەكٸلدٸ شٷيلٸكپەگەن شىعار. گيتلەرلٸك وتارلاۋ تۇسىندا ەل ينفراقۇرىلىمىنىڭ 50 پايىزى جەنە ٶندٸرٸستٸڭ 75 پايىزى قيرادى. بۇل از با?», – دەيدٸ مادريدتەگٸ زاماناۋي تاريح ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى كارلوس دياس (Carlos Díaz).
«نەمٸستەر گرەكييانىڭ تابيعي بايلىعىن گەرمانيياعا تاسىدى. كٷللٸ ينفراقۇرىلىمدى قۇرتتى. گيتلەر ەسكەرٸ حالىقتى قىرىپ-جويىپ, اۋىل-ايماقتى ٶرتەپ جٸبەردٸ. ديستومو بۇعان انىق دەلەل (گرەكييانىڭ ديستومو اۋىلى. «قىزىل كرەستٸڭ» دەرەگٸنشە, بٸر اۋىلدىڭ ٶزٸندە فاشيستەردٸڭ قولىنان 600 ادام قازا تاپقان). فاشيستٸك وتارلاۋ تۇسىندا اشتىق, تۋبەركٷلەز جەنە بۇدان زورعى ٸندەتتٸڭ سالدارىنان 300 مىڭ گرەك قازا تاپتى», – دەيدٸ تاريحشى.
ال بٸر كەزگٸ فرانتسييا پرەزيدەنتٸ ساركوزيدٸڭ كەڭەسشٸسٸ بولعان ەكونوميست جاك دەپلدٸڭ ەسەپتەۋٸنشە, ناتسيستٸك گەرمانييانىڭ گرەكتەردٸڭ الدىنداعى قارىزى (ٸلگەرٸدە ايتىلعان جايتتىڭ بەرٸن ەسكەرە وتىرا) 575 ملرد ەۋرونى قۇرايدى.
[caption id="attachment_9593" align="alignleft" width="275"]
«بۇل سوما گرەكييانىڭ قارىزىن قايتارىپ, قايتارىپ قانا قويماي, ارتىلعان اقشانى ٶز ەكونوميكاسىنا باعىتتاۋعا جەتەر ەدٸ», – دەيدٸ دەپل.
بٸراق, گرەكتەردٸڭ دەمەسٸ سونشالىقتى زور ەمەس ەكەن. گرەكييا قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ ماماندارى ارحيۆتٸك قۇجاتتاردى قوپارىپ, اقىلداسا كەلە: «گەرمانييا بٸزگە 162 ملرد ٶتەماقى تٶلەۋٸ تيٸس», – دەپ تاۋىپتى.
دەمەك...
يە, دەمەك الەكسيس تە (الەكسيس تسيپراس, گرەكييا پرەمەر-مينيسترٸ) اقىماق ەمەس. پارلامەنتتە ٷكٸمەت باعدارلاماسىن تانىس ەتكەن ول: «وككۋپاتسييالىق قارىزدى قايتارۋ جەنە ەسكەري رەپاراتسييا ٷشٸن ٶتەماقى تالاپ ەتۋ – بۇل فاشيزمكە قارسى قان تٶككەن بابالار الدىنداعى مٸندەت», – دەدٸ.
يە, گرەكييا بۇل تۋرالى بٷگٸن ايتىپ وتىرعان جوق. بٸراق, بۇرناعى گرەك باسشىلارىنا قاراعاندا, باتىل, اشىق ايتىپ وتىر. الەكسيس اقىماق ەمەس دەپ, ٸلگەرٸدە ايتتىق. بۇعان ونىڭ ٶزٸ ارالاسقىسى جوق. قارىزدى قايتارۋدى ول 92-ٸ جاستاعى – مانوليس گلەزوسقا جٷكتەدٸ. ول كٸم, بٸلەسٸز بە? ول 1941 جىلى افينىداعى اكروپولدەن ناتسيستٸك تۋدى لاقتىرىپ جٸبەرگەن ۇلت قاھارمانى, گرەكتەر ٷشٸن اتى اڭىزعا اينالعان تۇلعا.
گەرمانييا, حح عاسىردىڭ ەڭ ٸرٸ قارىزگەرٸ
«بەرلين افينىنىڭ سٶزٸن قۇلاعىنا دا ٸلمەيدٸ». بٸرتٷرلٸ ەستٸلەتٸن شىعار. بٸراق, گەرمانييا سىرتى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى زيگمار گابريەلدٸڭ سٶزٸ وسىعان سايادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ساۋال ٶزٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن جويعان جەنە جابىق تاقىرىپ.
نەمٸستەر ەكونوميكالىق تابىسقا اقش-تىڭ ارقاسىندا جەتتٸ. ولار مۇنداي «مەرتتٸكتٸ» ۇمىتپاۋعا تيٸس. ونىڭ ٷستٸنە ەۋرووداقتىڭ قۇرىلۋىنان بەرٸنەن بۇرىن نەمٸستەر ۇتتى. ەندەشە, وسى وداقتى ساقتاپ قالۋعا بەرٸنەن بۇرىن نەمٸستەر مٷددەلٸ بولۋى كەرەك.
دەگەنمەن, جارا ەلٸ جازىلعان جوق. گەرمانييا ٶتكەندٸ ۇمىتۋعا تىرىسقانىمەن, جەبٸر كٶرگەندەر بٸر كەزگٸ بەرليننٸڭ قانداي بولعانىن ارا-تۇرا جادىنا سالىپ تۇرادى.
ەۋروپا, ونىڭ ٸشٸندە وڭتٷستٸك ەۋروپا گەرمانيياعا قول ۇشىن سوزدى. مارشاللدىڭ جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا گەرمانييا اقش-تىڭ تاراپىنان ەكونوميكالىق كٶمەك الدى. مۇنىڭ بەرٸ نەمٸستەردٸڭ تەز ارادا اياعىنان تۇرىپ كەتۋٸنە سەپتەستٸ.
مۇنى گرەكتەر بٸلمەيدٸ ەمەس. پروفەسسور سانس دياستىڭ (Sanz Díaz) ايتۋىنشا, گرەكييا باتىستان سول جىلدارى كٷللٸ كەرٸ قۇرلىق سوعىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدە بەرلينگە كٶمەك كٶرسەتكەندەي قايىرىمدىلىقتى, دەل سول سىقىلدى قارىم-قاتىناستى كٷتەدٸ.
سٸز بٸلەسٸز بە?
فاشيستٸك يمپەرييا كٷيرەگەننەن كەيٸن اقش پەن انگلييا گرەكييانى ورتالىق بانكتٸڭ التىنى مەن اقشاسىن ٷپتەپ كەتكەن گەرمانييادان قارىزىن تالاپ ەتپەۋگە كٶندٸرەدٸ. گرەكييا فاشيستٸك ەزگٸدەن زارداپ شەككەن, سول وتارلاۋدىڭ ٶتەماقىسىن الا الماعان ساناۋلى ەلدەردٸڭ بٸرٸ. 1947 جىلعى پاريج كونفەرەنتسيياسىنىڭ نەگٸزٸندە تەك يتالييا مەن بولگارييا عانا ازىن-اۋلاق ٶتەماقى تٶلەدٸ. قايتالاپ ايتالىق, ازىن-اۋلاق.
1953 جىلعى لوندون كەلٸسٸمٸنە ساي گەرمانييا قارىزىنىڭ 63 پايىزى كەشٸرٸلدٸ. ەڭ قىزىعى, بۇل كەلٸسٸمگە قول قويعانداردىڭ اراسىندا گرەكييا دا بار-تىن...
1990 جىلى قوس گەرمانييا بٸرٸكتٸ. سول جىلعى گدر, كسرو, گفر, اقش, فرانتسييا جەنە ۇلىبريتانييا قول قويعان «2 پليۋس 4» كەلٸسٸمٸن گرەكييا دا قولداپ, وسىلايشا ٶتەماقى تۋرالى مەسەلە بٸرجولاتا جابىلعانداي بولاتىن. كەلٸسٸمنٸڭ مەنٸ: وسى ارقىلى گەرمانييا گيتلەردٸڭ قىلمىسى ٷشٸن ٶتەماقى تٶلەمەۋ قۇقىعىنا يە بولدى.
ال 2010 جىلدىڭ قازان ايىندا گەرمانييا بٸرٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستىڭ قارىزىن تولىقتاي ٶتەدٸ.
نەمٸستەر ەكونوميكالىق تابىسقا اقش-تىڭ ارقاسىندا جەتتٸ. ولار مۇنداي «مەرتتٸكتٸ» ۇمىتپاۋعا تيٸس. ونىڭ ٷستٸنە ەۋرووداقتىڭ قۇرىلۋىنان بەرٸنەن بۇرىن نەمٸستەر ۇتتى. ەندەشە, وسى وداقتى ساقتاپ قالۋعا بەرٸنەن بۇرىن نەمٸستەر مٷددەلٸ بولۋى كەرەك.
گرەكتەر ٶتەماقىنى المادى ەمەس, الدى. 60 ملن... 1960 جىلى نەمٸستەر ەكونوميكاسى فاشيستٸك وتارلاۋدىڭ كەسٸرٸنەن كٷل-تالقان بولعان گرەكتەرگە 60 ملن ەۋرو تٶلەدٸ. سوعان قاراماي, افينى ٶتكەندٸ ۇمىتپاعانىن جەنە سول كەزگٸ جارانىڭ ەلٸ كٷنگە دەيٸن جازىلماعانىن ايتىپ وتىر. كٸم جەڭەدٸ, كٶرەلٸك. مەركەل تسيپراستىڭ سٶزٸنە يلٸگەر مە ەكەن?..
