ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار مەن ترانزيت قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنا اينالۋدا. سوڭعى جىلدارى تاراپتار ٶزارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتىپ قانا قويماي, 2024 جىلى ول رەكوردتىق 28,1 ملرد اقش دوللارىنا جەتتٸ, ال 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 30 ملرد دوللارعا جەتكٸزۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار كٶلٸك جەنە ەنەرگەتيكا سالالارىندا اۋقىمدى باستامالاردى ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸستٸ. بۇل ٷدەرٸستەر ەۋرازيياداعى جاڭا بايلانىستىرۋ ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرىپ, ٶڭٸردٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن كٷشەيتۋدە.
كٶلٸك سالاسىندا نەگٸزگٸ نازار تەمٸرجول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا اۋدارىلۋدا. قازاقستان دوستىق – مويىنتى ۋچاسكەسٸنٸڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋدا, بۇل ماگيسترالدٸڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن بەس ەسە ارتتىرىپ, تەۋلٸگٸنە 60 جۇپ پويىزعا دەيٸن ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن قاتار الماتى تورابىن اينالىپ ٶتەتٸن جاڭا باعىت پايدالانۋعا بەرٸلۋدە, بۇل ەلدٸڭ ەڭ ٸرٸ كٶلٸك ورتالىعىن ايتارلىقتاي جەڭٸلدەتٸپ, جٷك جەتكٸزۋ مەرزٸمدەرٸن قىسقارتۋعا ىقپال ەتەدٸ. 2025 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ تەمٸرجول ەكٸمشٸلٸكتەرٸ شەكارا ارقىلى ٶتەتٸن پويىزدار سانىن 30%-عا ارتتىرۋعا كەلٸسٸپ, تەۋلٸگٸنە 85 جۇپ پويىزعاجەتكٸزدٸ. بۇل قادامدار تاراپتاردىڭ حالىقارالىق ترانزيتتٸڭ تيٸمدٸ جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعانىن دەلەلدەيدٸ.
جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جاڭا مۋلتيمودالدى حابتاردىڭ قۇرىلىسىمەن تولىقتىرىلۋدا. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا قىتاي مەن رەسەيدٸ قازاقستان ارقىلى بايلانىستىراتىن ٶزەن پورتى مەن 120 كم تەمٸرجولدان تۇراتىن ترانزيتتٸك دەلٸز جوباسى باستالدى. زايسان اۋدانىندا تۇعىل اۋىلىندا جاڭا ٶزەن پورتى مەن قىتايمەن تٶرتٸنشٸ تەمٸرجول ٶتكەلٸن قامتيتىن لوگيستيكالىق ورتالىق قۇرۋ جوسپارى جٷزەگە اسىرىلۋدا. مەسكەۋ وبلىسىندا, 2024 جىلى «سەلياتينو» كٶلٸك-لوگيستيكالىق ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ونىڭ ەكٸنشٸ كەزەگٸ ٸسكە قوسىلعاننان كەيٸن مەسكەۋ وبلىسى اٶك ەكسپورتىنىڭ 40%-ى وسى ورتالىق ارقىلى ٶتەتٸن بولادى. بۇل جوباعا قازاقستاندىق تەمٸرجولشىلار رەسەيلٸك سەرٸكتەستەرمەن قاتار قاتىسىپ وتىر, بۇل ينتەگراتسييانىڭ تەرەڭدەۋٸن ايعاقتايدى.
ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ – اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇرىلىسى. 2030 جىلعا دەيٸن قازاقستاندا 4,7 مىڭ كم جاڭا جول سالۋ جوسپارلانعان, ونىڭ 3,7 مىڭ كم – ٸ ساناتتاعى جولدار. بۇل جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا 9 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا بٶلٸنگەن. 2025 جىلى قىزىلوردا – جەزقازعان (208 كم), قاراعاندى – جەزقازعان (572 كم), استانا – قوستاناي – رەسەي شەكاراسى (830 كم) جەنە باسقا دا ٸرٸ ۋچاسكەلەردە جۇمىستار باستالادى. 2025 جىلعى مامىردا قازاقستان مەن رەسەي جول قۇرىلىسى سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸك تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويىپ, كٶپٸرلەر مەن شەكارالىق بەكەتتەردٸ قايتا جاڭعىرتۋ جوبالارىن ٷيلەستٸرۋگە جەنە جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك الدى.
كاسپيي باعىتىنىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ. اقتاۋ پورتىندا جىلىنا 240 مىڭ TEU ٶتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كونتەينەرلٸك حاب سالىنۋدا. بۇل قازاقستانعا ەزەربايجان, گرۋزييا جەنە تٷركييا ارقىلى ٶتەتٸن ترانسكاسپيي دەلٸزٸنە بەلسەندٸ قاتىسۋعا جەنە قىتايدان ەۋروپاعا باعىتتالاتىن جٷكتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶزٸنە تارتۋعا جول اشادى. سونىمەن قاتار قازاقستان باە سەرٸكتەستەرٸمەن بٸرگە كاسپييدە جاڭا تەڭٸز حابىن سالۋ جوباسىن قاراستىرۋدا, بۇل ەلدٸڭ ەۋرازييالىق لوگيستيكاداعى رٶلٸن كٷشەيتپەك.
ەۋە ينفراقۇرىلىمى دا دامىپ كەلەدٸ. اقتاۋ ەۋەجايىندا قازاقستان, رەسەي جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ەۋە كەمەلەرٸن تەحنيكالىق قىزمەت كٶرسەتۋ جەنە جٶندەۋگە ارنالعان ورتالىق اشىلادى. 2025 جىلى كاتونقاراعاي, زايسان جەنە كەنديرلٸدە ٷش جاڭا ەۋەجايدىڭ قۇرىلىسى باستالادى. بۇل نىساندار قازاقستاندى ايماقتىق دەڭگەيدەگٸ اۆياتسييالىق توراپقا اينالدىرىپ, جولاۋشىلار مەن جٷك تاسىمالىن قامتاماسىز ەتپەك.
ەنەرگەتيكالىق جوبالاردىڭ ماڭىزى دا ەرەكشە. قازاقستان مۇنايىنىڭ 80%-دان استامى رەسەيلٸك ينفراقۇرىلىم ارقىلى ەكسپورتتالادى, نەگٸزٸنەن كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى ارقىلى, ول 2024 جىلى 63 ملن توننا مۇناي جەتكٸزدٸ. قوسىمشا باعىت – «درۋجبا» قۇبىرى. وسى باعىتپەن 2025 جىلدىڭ قاڭتار–شٸلدە ارالىعىندا گەرمانيياعا ەكسپورت 38%-عا ٶسٸپ, 1,086 ملن تونناعا جەتتٸ. ٶز كەزەگٸندە رەسەي قازاقستان اۋماعى ارقىلى قىتايعا مۇناي ەكسپورتتايدى: پرييرتىشسك – اتاسۋ – الاشانكوۋ جەلٸسٸمەن 2024 جىلى 10,2 ملن توننا مۇناي تاسىمالداندى, ال جالپى ٶتكٸزۋ قۋاتى – 20 ملن توننا.
ەنەرگەتيكا سالاسىندا ەرەكشە نازار قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنا اۋدارىلۋدا. 2025 جىلعى ماۋسىمدا ٷكٸمەتارالىق كوميسسييا «روساتومنىڭ» ۇسىنىسىن ەڭ تيٸمدٸ دەپ تانىدى. الداعى اەس الماتى وبلىسىندا ورنالاسىپ, III+ بۋىنداعى ۆۆەر-1200 رەاكتورلارىمەن جابدىقتالماق. جوبا قازاقستاندى جاڭا گەنەراتسييالاۋ قۋاتتارىمەن قامتاماسىز ەتٸپ, ەنەرگييا تاپشىلىعىن ازايتادى جەنە ەنەرگەتيكالىق ەگەمەندٸكتٸ نىعايتادى. سونىمەن بٸرگە قىتايمەن ىنتىماقتاستىقتا ەكٸنشٸ ستانتسييا سالۋ مٷمكٸندٸگٸ تالقىلانۋدا.
مۇنداي اۋقىمدى باستامالاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ – قارجىلىق دەڭگەيدەگٸ ٶزارا ٸس-قيمىل. بۇل رەتتە ۋاقىتىلى جەنە شەكتەۋسٸز قارجىلىق قىزمەتتەردٸ الۋ قابٸلەتٸ ايرىقشا رٶل اتقارادى. رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قولداي الاتىن قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جاپپاي كەتۋٸ اياسىندا بار مٷمكٸندٸكتەردٸ ساقتاۋ ٶمٸرلٸك ماڭىزعا يە. قازاقستانداعى جالعىز رەسەيلٸك بانك – ۆتب (قازاقستان) كەسٸپكەرلەر مەن ەكٸ ەل كومپانييالارىن بەلسەندٸ قولداپ وتىر. ونىڭ جۇمىسى بٸرلەسكەن جوبالاردى ۋاقىتىلى قارجىلاندىرۋعا, ەكسپورت-يمپورت وپەراتسييالارىن دامىتۋعا جەنە ٸسكەرلٸك بايلانىستاردى نىعايتۋعا جاعداي جاساپ كەلەدٸ. قارجىلىق قولداۋ – ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ەنەرگەتيكالىق باستامالاردىڭ جٷزەگە اسۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بايلانىستىرۋشى بۋىن ەكەنٸ جاسىرىن ەمەس.
اناليتيكالىق تۇرعىدان العاندا, كٶلٸك پەن ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى قازٸرگٸ جوبالار قازاقستان مەن رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتى ٶسۋٸنە نەگٸز قالايدى. تەمٸرجول توراپتارىن جاڭعىرتۋ جەنە اۆتوجول جەلٸسٸن كەڭەيتۋ 2030 جىلعا قاراي قازاقستان ارقىلى ٶتەتٸن جٷك ترانزيتٸن جىلىنا 35 ملن تونناعا دەيٸن ارتتىرادى. پورتتىق جەنە اۆياتسييالىق حابتاردىڭ ٸسكە قوسىلۋى جٷكتٸڭ شامادان تىس جٷكتەلگەن دەلٸزدەردٸ اينالىپ ٶتۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ. ەنەرگەتيكادا باسىم باعىت اتوم قۋاتتارىن دامىتۋ جەنە مۇناي مەن مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتىن كەڭەيتۋ بولماق. بۇل ەلدەرگە باعا قۇبىلمالىلىعى مەن تاياۋ شىعىس تاراپىنان بەسەكەلەستٸك جاعدايىندا ەلەمدٸك نارىقتاعى پوزيتسييالارىن نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, قازٸرگٸ جوبالار قارقىنى ساقتالعان جاعدايدا ونجىلدىق سوڭىنا دەيٸن قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ ەۋرازييالىق لوگيستيكاداعى ٷلەسٸ 15–20%-عا ٶسٸپ, ەنەرگەتيكالىق ەرٸپتەستٸك تەك ٸشكٸ تۇراقتىلىق فاكتورى عانا ەمەس, سونداي-اق ٶڭٸرلٸك ىقپالدى ارتتىرۋ قۇرالىنا اينالادى.
وسىلايشا, قازاقستان مەن رەسەي ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مودەلٸن قالىپتاستىرۋدا, مۇندا كٶلٸك توراپتارى مەن ەنەرگەتيكا ايماقتىق ينتەگراتسييانىڭ ٶزەگٸنە اينالۋدا. جاڭا جولدار, تەمٸرجول ماگيسترالدارى, پورتتار مەن ەۋەجايلار تۇتاس ترانزيتتٸك جٷيە قۇراپ, بٸرلەسكەن ەنەرگەتيكالىق جوبالار ەكونوميكالاردىڭ ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە. مۇنىڭ بەرٸ ەلدەردٸ جاي عانا كٶرشٸ ەمەس, ەۋرازييانى جاھاندىق لوگيستيكا مەن ەنەرگەتيكانىڭ نەگٸزگٸ ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸنە اينالدىراتىن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستەرگە اينالدىرۋدا.
