جيىندا ەۋرازييالىق وداقتىڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتى تۋرالى ەڭگٸمە بولدى. ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆ بۇل تاراپتا: «وداققا بٸرٸككەن ەلدەر اراسىندا نەلٸكتەن ورتاق ەلەۋمەتتٸك كەڭٸستٸك قۇرا الماي وتىرمىز? سەبەبٸ, وداقتاس مەملەكەتتەر اراسىندا ەكونوميكالىق تەڭسٸزدٸك بار. ينتەگراتسييالىق مەسەلەلەر دە وسى تەڭسٸزدٸككە بايلانىستى كٸبٸرتٸكتەپ تۇر» دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
ال «كاسپيي – ەۆرازييا» حالىقارالىق جەنە قوعامدىق-ساياسي ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ اندرەي سىزرانوۆتىڭ ايتۋىنشا
ەكونوميكاداعى ايىرماشىلىق مەسەلەنٸڭ باسى عانا. ايىرماشىلىق انىعىندا ٶتە كٶپ. «كسرو-نىڭ قۇلاعانىنا 25 جىل ٶتتٸ. كٶپ دٷنيە ٶزگەردٸ. تٷسٸنٸك ٶزگەردٸ. كٶزقاراس ٶزگەردٸ. بۇعان مەنتاليتەتتەگٸ ايىرماشىلىقتى جەنە قوسىڭىز. يە, بٸر كەزدەگٸ كەڭەستٸك دەۋٸردٸ, ٶتكەن دەۋٸردٸ ەسكە تٷسٸرۋگە بولار. بٸراق ول دا كٶمەسكٸ تارتىپ بارادى.
دەمەك, قازٸرگٸ ادامداردىڭ ساناسىندا جاڭا ەۋرازييالىق كٶزقاراستاعى تٷسٸنٸكتٸ قالىپتاستىرۋ قاجەت. ەۋرازييالىق وداقتىڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتى تۋرالى ايتقاندا ەڭ الدىمەن وسى مەسەلەنٸ تٸلگە تيەك ەتەر ەدٸم» دەدٸ ول.
«استراحان – 24» تەلەارناسىنىڭ باس رەداكتورى الەكساندر ۆاسيلەۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە ينتەگراتسييامەن بەتپە-بەت كەلٸپ جاتقان تۇرعىندار تىعىرىققا تٸرەلۋدە. ايتالىق, ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىن تۋعان جەرٸندە ٶتكەرۋ ٷشٸن رەسەيگە ورالىپ جاتقان زەينەتكەرلەر كٶپ. بٸراق مۇندا كەلگەسٸن ولاردا ەڭبەك ٶتٸلٸن راستاۋعا قاتىسى مەسەلەلەر تۋىندايدى.
جالپى ينتەگراتسيياعا نە ٷشٸن باردىق? ەرينە, حالىق ٷشٸن, ەلەۋمەت ٷشٸن. ولار كٸم ميگرانتتار, زەينەتكەرلەر, بيزنەسمەندەر. بٸراق دەل قازٸرگٸ تاڭدا ينتەگراتسييا ولاردان بۇرىن, ساياساتكەرلەردٸ كٶبٸرەك قىزىقتىرۋدا.
ايتارىم وسى. الدىمەن ەلەۋمەتتٸك ويلاۋىمىز كەرەك. ينتەگراتسييا ولاردى قىزىقتىرۋ ٷشٸن نە جاسالۋى قاجەت? ەگەر ينتەگراتسييالىق مەسەلەلەردٸ ساراپشىلىق نەمەسە ساياسي قاۋىمداستىق دەڭگەيٸندە قالدىرىپ قويساق بۇل وداقتان پايدا بولمايدى» دەدٸ ول.
ەۋرازييالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ ليدييا پارحومچيك بۇل رەتتە: «سوڭعى كەزدەرٸ وسى وداققا قاتىستى نەگاتيۆتٸ ترەندتەر كٶبەيٸپ كەتتٸ. وسىنى كەسٸرٸنەن ەۋرازيياشىلداردىڭ سانى ازايىپ جاتىر. بۇل ەسٸرەسە ارمەنييادا ەرەكشە بايقالىپ وتىر. تٷسٸنگەنٸم بۇل ەلدٸڭ تۇرعىندارى ينتەگراتسييانىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا جاقسى نەتيجە بەرەرٸنە ٷمٸتتەرٸ ٷزٸلە باستاعان.
وسىعان قاتىستى جٷرگٸزٸلگەن ساۋالناما نەتيجەسٸنە قاراعاندا, ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداقتى قولدايتىندارىڭ سانى سوڭعى كەزدەرٸ 46 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەگەن»
دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
جيىنعا قاتىسقانداردىڭ اراسىندا ساياساتتانۋشى ەدٸل قاۋكەنوۆ تە بولدى.
«حالىقتىڭ ينتەگراتسييادان الارى نە? شىنى كەرەك بۇل ساۋال مەنٸ دە مازالايدى.
ايتالىق, رەسەيلٸك جاڭالىقتاردان «قىرعىز ميگرانتتارى ەلٸنە رەكوردتىق دەڭگەيدەگٸ اقشا جٶنەلتتٸ» دەگەن اقپاراتتى كٶرەدٸ. رەسەيلٸك مۇنى نەمەن بايلانىستىرادى? ەرينە, ينتەگراتسييامەن.
«ينتەگراتسييانىڭ كەسٸرٸنەن بار اقشامىز سىرتقا اعىپ جاتىر» دەپ ويلايدى ول.
دەل وسى سەتتە قازاقستاندىق جاڭالىقتاردان «تەمٸر تۇلپارلارعا ارنالعان «پوشلينانى» كٶبەيتتٸ, ارتىنشا «گلوناسس» جٷيەسٸن ٸسكە قوسادى» دەگەن اقپاراتتى كٶرەدٸ. ول دا ٶز كەزەگٸندە مۇنى ينتەگراتسييامەن بايلانىستىرادى. «ينتەگراتسييانىڭ كەسٸرٸنەن ەرتەڭگٸ كٷنٸ «لادا گرانتا» مەن «لادا كالينا» مٸنٸپ جٷرمەسەك بولدى» دەپ ويلايدى ول.
ال مۇنداي شەشٸمدەردٸ قابىلدايتىن كٸمدەر? ەرينە, شەنەۋنٸكتەر. بٸراق, ولار بٸر ساۋالعا جاۋاپ بەرە المايدى. ينتەگراتسييادان قاراپايىم ادام قانداي پايدا كٶرەدٸ? دەل وسى ساۋالعا كەلگەندە ولاردىڭ اۋزىنا قۇم قۇيىلادى» دەدٸ.
جيىندى تٷيٸندەگەن ەكونوميست-جۋرناليست سەرگەي دومنين بىلاي دەدٸ:
«جالپى ەلەۋمەتتٸك بايلانىس تۋرالى ايتقاندا ونىڭ قۇرالدارى بولاتىنىن ەستەن شىعارماعان جٶن. بار مەسەلە وسىندا جاتىر. ەڭ نەگٸزگٸ قاتىناس قۇرالى تٸل. ورىس تٸلٸ. بٸراق, 25 جىلدا جاعداي ٶزگەردٸ. ورىس تٸلٸنٸڭ اياسى تارىلىپ كەلەدٸ. تارىلا دا بەرەدٸ. بۇعان كەدەرگٸ كەلتٸرە المايسىز.
سەبەبٸ, بۇل دەموگرافيياعا بايلانىستى دٷنيە. بۇعان بٸلٸم سالاسىنداعى تٷرٸ رەفورمالاردى الىپ قوسساڭىز, ورىس تٸلٸنٸڭ اياسىن تارىلتا تٷسەتٸن دٷنيەلەر از بولمايدى...».
