بەلگٸلٸ ەنشٸ, زەرتتەۋشٸ ەرلان تٶلەۋتايدىڭ ٷيٸن قاراعاندىلىق شەنەۋنٸكتەردٸڭ تارتىپ العانى راس پا? قازاقستاندىق ٶنەرپازدارعا "ەۋروپالىق چيپتٸڭ" قانداي قاتىسى بار? مەدەنيەت مينيسترلٸگٸنە نەگە ٸليياس وماروۆتاي ادام كەرەك? بٸزدٸڭ بايلار اقشالارىن ۇلتتىق ٶنەردٸ دامىتۋعا نەگە قيمايدى? ديماش - پاسسيونار بولسا, ول ارقىلى ەلەمگە قازاقتى قالاي تانىتامىز? ەنشٸ, زەرتتەۋشٸمەن اراداعى سۇحبات ۇلتتىق مەدەنيەتتٸڭ بٷگٸنگٸ احۋالى تۋرالى ٶربٸدٸ.
حالىق كومپوزيتورلارى تۋرالى جازىپ جٷرمٸن
– دالا كونسەرۆاتوريياسىنىڭ تٷلەگٸمٸن دەيسٸز, سول تٷلەكتٸڭ باستى ميسسيياسى نە? ميسسيياڭىز ورىندالدى ما? قاي جەرٸ ولقى تٷستٸ?
– مەن كەيدە ويلاپ قاراسام, ٶمٸرٸمدٸ ەش جوسپارلاماپپىن. ەر ادام الدىنا ماقسات قويادى, «مەن مىناعان قول جەتكٸزدٸم, ەندٸ مىنانى جاساۋىم كەرەك» دەپ, شالا-شابىلىپ, ٶمٸرٸنە, ەرتەڭٸنە جوسپار قۇرىپ, سوعان جەتۋگە بار كٷش-قايراتىن جۇمساپ جاتادى. ال مەن ٶز ستيحيياممەن ٶمٸر سٷردٸم. ٸشٸمدەگٸ سەزٸم يٸرٸمدەرٸنە, سىرت كٶزگە كٶرٸنبەيتٸن اساۋ تولقىندارعا, جٷرەك قالتارىسىنداعى ٶزٸمە عانا ايان داۋىلدارعا باعىنىپ كەتكەن كەزدەرٸم بولدى. مۇحيتتان ٶزەنگە شىعىپ, سۋدىڭ ەڭ ساياز جەرٸنە بارىپ ۇرىق شاشاتىن اناۋ بٸر بالىق بار ەدٸ عوي. مەندە دە سونداي تٷيسٸكپەن عانا جەتەتٸن, ٸشٸم سەزەتٸن نەزٸك دٷنيەلەرٸم بارشىلىق. تٷبٸندە ٶزٸم ەنٸن ايتىپ جٷرگەن ۇلى ٶنەرپازدار تۋرالى جازاتىنىمدى, سولاردىڭ ٶمٸرٸنە بايىپتى زەرتتەۋ جاسايتىنىمدى ٸشتەي سەزٸنەتٸنمٸن. «حالىق كومپوزيتورلارى تۋرالى جازۋىڭ كەرەك, ول – سەنٸڭ ٶمٸرلٸك ميسسيياڭ» دەگەن سانامنىڭ الىس تٷكپٸرٸندە جيٸ-جيٸ دابىلدار قاعىلاتىن.
سوناۋ ستۋدەنتتٸك شاقتان باستاپ وسى سالاعا قاراي ٶمٸردٸڭ ىرقىمەن كەلە جاتتىم. ۋنيۆەرسيتەتتە قىزمەت ەتتٸم, بوتا (بٸلٸمپازدار, ويشىلدار, تاپقىرلار, العىرلار) دەگەن جاستار ورتالىعىن قۇردىم, مەدەنيەت سالاسىندا ٸستەدٸم, گازەت-جۋرنالداردا تٸلشٸ بولدىم, ۇزاق جىل تەلەۆيدەنيەدە جۇمىس ٸستەدٸم, سوڭعى كەزدە «قازاقفيلمنٸڭ» ىقتييارىندا قىزمەتتەمٸن. ەر جەردە تٷرلٸ قىزمەتتە جٷرگەنٸممەن مەنٸڭ باستى نىسانا باعىتىم, ميسسييام, سول سال-سەرٸلەر مەن ۇلى ٶنەرپازداردىڭ ٶمٸرٸ مەن ٶنەرٸ تۋرالى جازۋ, ناسيحاتتاۋ بولدى. بەرٸن تۇتاس جازىپ, بٸرجولا تيياناقتاعىم كەلەدٸ. قازاقتا جٷزگە تارتا سال-سەرٸ ٶتكەن, قازٸرگٸ زاماننىڭ تٸلٸمەن ايتساق, بارلىعى ۇلى دالا كومپوزيتورلارى, سايىپقىران ٶنەر تارلاندارى. ولاردىڭ سوڭىندا قالدىرعان ٶنەر مۇراسى – كٶشپەلٸلەر دٷنيەتانىمىنىڭ ايعاعى. بٸرجان سال, اقان سەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ مەن ەندەرٸن جۇرتشىلىق بٸرشاما بٸلەدٸ, الايدا اراسىندا بٸر عانا ەنٸمەن حالىق جادىندا ٶشپەستەي ورىن العان سال-سەرٸلەر بار. ولاردىڭ ٶنەگەلٸ ٶمٸرٸ مەن ٶشپەس ٶنەرٸ جايلى جازاتىن دٷنيەلەرٸم ەزٸر تۇرعالى, پٸسٸپ جەتٸلگەلٸ قاشان. سوعان ىقتيياتتىلىق تانىتىپ, الاڭسىز جازۋعا كٷندەلٸكتٸ كٷيبەڭ تٸرلٸك مۇرشا بەرمەيدٸ. بٸرازىن جازدىم دا.
– سونىڭ اراسىندا يمانجٷسٸپ تۋرالى حيكاياتىڭىز بار عوي...
– ونى كٶركەم دٷنيە رەتٸندە جازدىم. ەندٸگٸ ماقسات – عىلىمي تۇرعىدا قاراستىرۋ. ياعني, تانىمدىق ەڭبەك رەتٸندە جٷيەلەۋ. يمانجٷسٸپتٸ جازباسىما بولمادى. ول باياعىداعى ەستەلٸك ەدٸ. بوراندى كٷنٸ شالعايداعى بٸر اۋىلعا تويعا جولىم تٷستٸ. سوندا تٶسەك تارتىپ, اجال اۋزىندا جاتقان بٸر قارت كٸسٸنٸڭ ٷستٸنەن تٷستٸم. قاپ-قاراڭعى بٶلمەنٸڭ بٸر تٷكپٸرٸندە جاتىر ەكەن. مەنٸڭ ەن سالعان داۋسىمدى ەستٸپ: «قاراعىم, يمانجٷسٸپتٸڭ ەنٸن بٸلەسٸڭ بە?» دەپ سۇرادى. مەن يمانجٷسٸپتٸڭ ەنٸن ايتىپ بەردٸم. ەندٸ ەستٸگەن قارييا دٷر سٸلكٸنگەندەي بولدى. جاستىقتان باسىن كٶتەرە الماسا دا, ارقالانعانداي قايراتتانىپ, يمانجٷسٸپتٸڭ ٶزٸ كۋە بولعان حيكاياسىن كٶزٸنە جاس الا ايتىپ بەردٸ. قولىمدا بلوكنوتىم عانا بار, وقيعاداعى ادامداردىڭ اتىن جازىپ الدىم. بٸر اپتادان سوڭ قارييا كٶز جۇمىپتى. اماناتىن ماعان ارقالاتىپ, ٶزٸ اتتانىپ كەتكەندەي بولدى. تۋرا بٸر مەنٸ كٷتٸپ جاتقانداي... «اپىرماي, نە دەگەن سەيكەستٸك ەدٸ?!» دەپ ويلاندىم... ارادا ون جىلدان اسا ۋاقىت ٶتكەن سوڭ بارىپ ەلگٸ كەزدەسۋدٸ حيكاياتقا اينالدىرىپ, وقىرمانعا ۇسىندىم.
[caption id="attachment_26254" align="alignright" width="448"]
بەلكٸم, زامانىمنان كەش تۋعان شىعارمىن...
– كەرەمەتتەي ەنشٸسٸز. وعان قوسا ەن جازاسىز, ٶلەڭدەرٸڭٸزدٸ كونتسەرتٸڭٸزدە كٶرٸپ تاڭ-تاماشا قالدىق. كينو سالاسىندا ەرتٸس تە بولدىڭىز, ستسەناريي دە جازىپ جٷرسٸز. جازۋشىلىعىڭىز, عالىمدىعىڭىز بٸر تٶبە. وسى «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» بولۋ دەگەن نە? ەمبەباپتىق قانداي قاسيەت?
– ەمبەباپتىق قاي بٸر جاقسى قاسيەت دەيسٸز. مەسەلەن, ەلكەي مارعۇلاندى الىپ قاراڭىزشى. قازاقستانداعى ارحەولوگييا عىلىمىنىڭ نەگٸزٸن سالۋشى تۇڭعىش عالىم, فولكلورتانۋشى, ەتنوگروف, تاريحشى, ٶنەر مەن ەدەبيەتتٸڭ بٸلگٸرٸ. قىسقاسى, بٸلمەيتٸنٸ جوق ەدٸ. عىلىم اكادەميياسىندا قانداي جيىن بولسا دا, ەلكەي مارعۇلان شىعىپ سٶز سٶيلەيدٸ, پٸكٸر ايتادى ەكەن. سٶيلەگەندە دە ٸرٸ سٶيلەيدٸ, كەسەك سٶيلەيدٸ. بٸزدٸڭ قوعامنىڭ بٸر دەرتٸ – قاي كەزدە دە كٶپ بٸلەتٸندەردٸ جاقتىرمايدى عوي. پرەزيدۋمدا وتىرعان ەلگٸ جاقتىرماۋشىلاردىڭ بٸرٸ ەلەكەڭە: «بٷگٸن كٶپ سٶيلەپ كەتتٸڭٸز» دەپ «رەنٸش» بٸلدٸرگەن ەكەن, ەلەكەڭ: «بٸلەمٸز, بٸلگەننەن سوڭ سٶيلەيمٸز» دەپ مٸنبەدەن تٷسٸپ كەتٸپتٸ.
مارقۇم تالاسبەك ەسەمقۇلوۆ تا سونداي بويىنا سان الۋان ٸلٸم جيعان قازىنا ادام ەدٸ. ەمبەباپ بولدى. كەرەمەت كٷيشٸ ەدٸ. بٸراق, ونىڭ كٷيٸن جۇرت تٷسٸنگەن جوق. تالاي بايقاۋلارعا قاتىسىپ, باعىن سىناپ تا كٶردٸ, بٸراق بٸردە-بٸر بەيگە الا الماي كەتتٸ. ول ەسكٸ كٷيشٸ ەدٸ. كٶنە سارىنمەن ىلعي ٸشتٸ كٷيلەر تارتاتىن. تالاسبەكتٸڭ كٷيشٸلٸگٸ مىنا جىلتىراق ٶنەرپازدار جاۋلاعان قىزىلدى-جاسىلدى زامانعا لايىقسىز بولدى. ونىڭ جازۋشىلىعى دا باعالانبادى. ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىندا ٶزٸمدٸ كينودان تاپتىم دەپ وتىرۋشى ەدٸ.
كينو – ەلەمدٸك ٶنەر بولعاندىقتان – كوسموپوليتتەردٸڭ ورداسى. ول جەردە ەشكٸم-ەشكٸمدٸ جاتسىنبايدى. مامانسىڭ با, قولىڭنان ٸس كەلە مە, بٸتتٸ. مەن دە سول, جان-جاقتان وپا تابا الماي, كينودان بارىپ تۇعىر تاپتىم.
ەندٸ ايتقانداي اسا ەمبەباپ بولماسام دا, بٸراز دٷنيە قولىمنان كەلەدٸ دەپ ويلايمىن. ەندەرٸمدٸ قايرات بايبوسىنوۆتان باستاپ, روزا ەلقوجاعا دەيٸن ايتۋدا. مونوگرافييالار جازدىم. جازۋشىلىققا بەت بۇردىم. زەرتتەۋشٸلٸك, ٶنەرتانۋشىلىق, كينو سالاسىنداعى ٸزدەنٸستەرٸم بارشىلىق. بۇل مەنٸڭ بولمىسىم, مەن ودان قالاي باس تارتامىن? باياعىدا بويىنداعى ٶنەرٸن جاسىرعاندى ەل «ۇرى» دەيدٸ ەكەن. ٶيتكەنٸ, ٶنەر – حالىق جانىنىڭ ازىعى. ونى حالىقتان جاسىرۋ قىلمىسپەن پاراپار بولعان. بويىمداعى ٶنەرٸم مەن قابٸلەتٸمدٸ جۇرتتان جاسىرار بولسام, ەسكٸ تٷسٸنٸكپەن مەن دە «ۇرى» بوپ شىقپايمىن با? دەگەنمەن, وسى قابٸلەتٸمنٸڭ بەرٸ كەدەگە اسىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىن. بەلكٸم, زامانىمنان كەش تۋعان شىعارمىن...
قوعامدىق-ساياسي, مەدەني-ەلەۋمەتتٸك ٶمٸردە ەمبەباپ بولۋ – XX عاسىرداعى الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ جولى ەدٸ. ولار بٸرنەشە سالانى قاتار الىپ جٷردٸ. وعان ەليحان بٶكەيحاننىڭ, احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ ت.ب. الاش ارداقتىلارىنىڭ ٶمٸر جولى دەلەل. مىسالى, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ سەكەن سەيفۋلليندٸ الايىق. ٶزٸ اقىن, ٶزٸ كومپوزيتور. جازعان دٷنيەلەرٸ قانداي! ەل ٸشٸنەن ەدەبيەت نۇسقالارىن جيناۋى, ولاردى ىجداعاتتىلىقپەن زەرتتەۋٸ, ٶنەر مەن مەدەنيەتكە جاساعان قامقورلىعى قايران قالدىرادى. ال قازاقتىڭ عىلىم اكادەميياسىنىڭ نەگٸزٸن سالعان, ونىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ بولعان گەولوگ-عالىم قانىش سەتباەۆ بولسا, جاستاۋ كەزٸندە زاتاەۆيچكە 25 ەن جازدىرىپتى. ال اتاقتى ەمٸرەنٸڭ ٶزٸ 11 ەنمەن شەكتەلٸپتٸ. ٶكٸنٸشتٸسٸ, 37-جىلعى نەۋبەتتٸ ناۋقاندا حالقىمىزدىڭ قايراتكەر تۇلعالارى تٷگەلگە دەرلٸك وپات بولدى. ال ەندٸ مەنٸڭ بويىمدا ازعانتاي ەمبەباپتىق بولسا, ول وسى الدىڭعى تولقىن اعالاردان جۇققان قاسيەت شىعار. بٸراق, ولاردىڭ قاسىندا مەنٸكٸ بالانىڭ ويىنى سيياقتى جاي شارۋا عوي. دەسەك تە, بۇل زاماندا دا ەمبەباپ ٶنەرپاز بولۋ وڭاي ەمەس, ەكٸ كەمەنٸڭ قۇيرىعىن ۇستاعانمەن تەڭ دٷنيە. ەمبەباپ, حالىقشىل ٶنەرپازدى قاراپايىم جۇرتتان باسقالارى ۇناتا قويمايدى, ٶز ورتاسى, اينالاسى, تٸپتٸ, جاقتىرمايدى. بۇعان جوعارىداعى اتى اتالعان اعالاردىڭ ٶمٸرٸ دەلەل.
قاراعاندى شەنەۋنٸكتەرٸ ٷيٸمدٸ تارتىپ الدى
– «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» بولۋ ەركٸمنٸڭ قولىنان كەلە بەرمەس قاسيەت ەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا ٶزٸن ەمبەباپ ەتٸپ كٶرسەتۋ سەنگە اينالىپ كەتكەن سيياقتى. وسى دۇرىس پا?
– قازٸرگٸ ەسترادا ەنشٸلەرٸ ەمبەباپ بولۋعا بەيٸمدەلٸپ الدى. قابٸلەتٸ كەلە مە, كەلمەي مە, ساۋاتى جەتە مە, جەتپەي مە, بۇلاردىڭ بارلىعى تەلەجٷرگٸزۋشٸ بولۋعا قۇمار. ال دومبىرا ۇستاعان ەنشٸلەر كينو تٸلٸمەن ايتساق, تاپ بٸر كونسەرۆاتسيياعا قويىلعانداي. ولاردى سٸرگە سالىپ, تىرپ ەتكٸزبەي تاستاعانداي قىلدىق. كەيدە ماعان دومبىرا ۇستاعاندار ٷيقاماقتا وتىرعان ساياسي تۇتقىندارداي ەلەستەيدٸ. كەش ٶتكٸزۋ بارىسىندا بٸرتالاي شىندىققا, كٶپ كەلەڭسٸزدٸككە كٶز جەتكٸزدٸم. كٶرەرمەن جيناۋ ٷشٸن دە ەمبەباپ بولۋىڭ كەرەك ەكەن. بٸراق, بۇل باسقا ەمبەباپتىق. بۇل ٶنەر شاشۋعا ەمەس, دٷنيە تابۋعا ارنالعان ەمبەباپتىق. كەزٸندە مەندە دە دٷنيە قۋۋعا, مانساپ جولىمەن كەتۋگە مٷمكٸندٸك بولمادى ەمەس, بولدى. 25 جاسىمدا قاراعاندى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە جاستار كوميتەتٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ, تٸپتٸ, عىلىمي كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ بولدىم. نەسٸن ايتاسىز, دايىن تۇرعان شەنەۋنٸك ەدٸم. بٸراق, شەنەۋنٸك بولۋدى جانىم قالامادى. ٶنەردٸ مانساپقا ايىرباستاعىم كەلمەدٸ. مەن عايىپقا سەنەمٸن. تٷيسٸگٸم قاسيەتتٸ بٸر اماناتتى ارقالاپ جٷرگەنٸمدٸ سەزدٸرتەدٸ. كٶپ ٸشٸنەن تاڭداۋ تٷسكەنٸنە, پەشەنەمە ەرەك جازۋ جازىلعاندىعىنا سەنەمٸن. وسى جازۋ مەنٸ قاقپايلاپ, باسقا جاققا موينىمدى بۇرعىزباي ٶنەر جولىنىڭ ٶرلٸ, ىلديلى بۇرالاڭ جولدارىمەن جەتەلەپ كەلەدٸ. تالاي كەدەرگٸ, بەينەت كٶرسەم دە, كەزٸندە قاراعاندىنىڭ شەنەۋنٸكتەرٸ ٷيٸمدٸ دە تارتىپ الدى, دالاعا تاستادى, بٸراق مەن العان بەتٸمنەن قايتقان ەمەسپٸن, ٶز پرينتسيپٸمنەن ەشقاشان تايعان ەمەسپٸن.
– نەگە?
– ول كەزدە جاس بولدىق, البىرت ەدٸك. جاستىق ماكسيماليزمٸ دەگەن بولادى. جۋرناليستيكا مايدانىندا پٸكٸر الۋاندىعىنا, ەركٸندٸككە جول بەردٸم. تٸكەلەي ەفيرلەردە ەكٸم-قارالاردى سىقپىرتىپ سىنادىم. بٸزدٸڭ قوعام ٶركەنيەتتٸ ەلدەردەگٸدەي اشىق بولۋ كەرەك دەپ ويلادىم. دەموكراتييالىق قوعام ورناتىپ جاتقانىمىزعا سەندٸم...
– سول سىناۋ كٸمدٸ ٶسٸردٸ?
– قاراعاندى قوعامىن ٶسٸردٸ. سول كەزدە سٶز بوستاندىعى جٶنٸنەن كەنشٸلەر جۇرتى ەلٸمٸزدٸڭ باسقا قالالارىنا قاراعاندا كٶش ٸلگەرٸ ەدٸ. تٸپتٸ, الماتىنىڭ ٶزٸندە قاراعاندىداعىداي سٶز بوستاندىعى سالتانات قۇرعان جوق. بٸزگە قوناققا كەلگەن قالامگەرلەر, جۋرناليستەر قاۋىمى «قالايشا اشىق ايتاسىڭدار, باتىل سىنايسىڭدار» دەپ تاڭىرقاسىپ, باستارىن شايقاپ كەتەتٸن. جانىمدا قاراعاندىداعى سٶز بوستاندىعىنىڭ نەگٸزٸن سالعان مارتبەك توقمىرزا, اقيقاتقا, تەرەڭ بٸلٸمگە نەگٸزدەلگەن وردالى ويلارىمەن جۇرتتى دٷر سٸلكٸندٸرگەن ومار جەلەل اتتى قاندىكٶيلەك سەرٸكتەرٸم بولدى. بٸزدٸڭ سوڭىمىزدان مۇراتتاس, نيەتتەس, كٶشەلٸ جاستار ەردٸ. وسىلايشا, تۇتاس بٸر بۋىن قالىپتاستى. الايدا, كەيٸننەن بارلىعىمىزعا قىلبۇراۋ سالىندى. سول كەزدەگٸ بيلٸك باسىنداعى جەرگٸلٸكتٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ بٸزگە قارسى اشقان ادامگەرشٸلٸكسٸز مايدانىنان سوڭ, جان-جاققا تاراپ كەتۋگە مەجبٷر بولدىق. دەگەنمەن, بوتا ورتالىعى سانالى جاستاردىڭ ورداسىنا اينالىپ ٷلگەرگەن ەدٸ. ونىڭ مٷشەلەرٸ رۋحانيياتتىڭ قاجىماس جاۋىنگەرلەرٸ بولىپ شىقتى. تەلەديداردا باعدارلامالار, راديودا دا حابارلار اشىلدى, گازەتتەر شىعىپ جاتتى. سونىڭ بەرٸن جاپتى. ەڭ سوڭىندا مەنٸڭ باعدارلامام جابىلدى. تەۋەلسٸز مەملەكەت ورنادى, تەۋەلسٸز ەلدە تەۋەلسٸز, ەركٸن وي ايتۋىمىز كەرەك دەپ اشىق سٶيلەدٸك. ارتىنان بٸزدٸڭ بەل الىپ, كٷشەيٸپ بارا جاتقانىمىزدان سەكەم العان جەرگٸلٸكتٸ شەنەۋنٸكتەر سوڭىمىزدان شىراق الىپ تٷستٸ. سٶيتٸپ, قاراعاندىدان قۋىلىپ, جان-جاققا تاراپ كەتتٸك.
بٸزدەگٸ مەدەنيەت - جەڭٸلگەن مەدەنيەت
– تەلەۆيدەنيەنٸڭ قازانىندا قايناپ شىققانسىز, قازٸرگٸ تۆ-عا كٶڭٸلٸڭٸز تولا ما?
– قازٸرگٸ تەلەديداردا بەيبٸت حابارلار عانا قالدى. «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمە, بادىراق كٶز» دەپ, ساياساتقا دەندەمەيتٸن, بۇقارا حالىقتىڭ كٶڭٸلٸن اۋلايتىن حابارلار اشىپ تاستادىق. سوعان مەزبٸز. باياعىدا تايىر جاروكوۆ ايتادى دەيدٸ: «ٶزٸم دە قۋمىن, وكتيابر رەۆوليۋتسيياسىنان ارى بارمايمىن» دەپ. قازٸرگٸ تەلەارنالاردىڭ ۇستانىپ وتىرعان ساياساتى وسىعان سايادى. قوعامنىڭ ساناسىن وياتاتىن, رۋحاني دەڭگەيٸن ٶسٸرەتٸن, ساياسي, ەكونوميكالىق مىقتى حابارلار جوققا تەن. مەدەني حابارلار جەتٸسپەيدٸ.
– وسى بٸزدە مەدەنيەت بار ما?
– مەدەنيەت بار عوي. مەدەنيەتتٸڭ ٶزٸ بٸرنەشەگە بٶلٸنٸپ سانسىراپ تۇر. جەڭٸلگەن مەدەنيەت جەنە باسقارىلاتىن مەدەنيەت. سوسىن جٷگەنسٸز كەتكەن توبىرلىق مەدەنيەت بار. نەگٸزگٸ جەڭٸلگەن مەدەنيەت – ۇلتتىق مەدەنيەت – ول, مىنا بٸزدەر, كلاسسيكالىق ٶنەر ٶكٸلدەرٸ. تىپ-تيپىل بولىپ جەڭٸلگەن جوق, ەرينە. ۇلتتىق مەدەنيەتتٸڭ تامىرى تىم تەرەڭدە. بەتٸ جاپىرىلىپ جاتقانمەن, ەرتەڭ ٶرتەڭگە بٸتكەن گٷل قۇساپ, قايتا شەشەك جارۋى, فەنيكس قۇس قۇساپ تٷگٸ قالماي ٶرتەنٸپ كەتٸپ, ٶز كٷلٸنەن قايتا جارالاتىنى سەكٸلدٸ قۇبىلىس بولادى. كٷندەردٸڭ كٷنٸندە باعى اشىلىپ, جارق ەتەدٸ. مەنٸڭ تاعى بٸر ميسسييام سول – جارقىن كٷن تۋعانشا ۇلتتىق مەدەنيەتتٸڭ جوعىن جوقتاۋ. سول جولدا كٷرەسۋ.
– سٸز سەكٸلدٸ ۇلتتىق مەدەنيەتتٸ ساقتاۋشىلار قاتارى كٶپ پە?
– قاتارىمىز ازداۋ...
– نەگە از? ەشكٸم كٷرەسكٸسٸ كەلمەي مە? ٶنەردٸ سٷيمەي مە?
– مەن حالىق ٶنەرٸنەن ٶرنەك العان «جابايى» ٶنەرپازبىن. وقىعاندار ارباعا جەگٸلگەن ات سەكٸلدٸ, بوجىنى قالاي قاقساڭ, سولاي بۇرىلادى. بٸزدەگٸ مۋزىكالىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ – باسقارىلاتىن مەدەنيەتتٸڭ بٸر پاراسى.
– بۇل جٷيە ٶزگەرتۋگە كەلمەي مە?
– ول ٶزگەرمەيدٸ. ول ٷشٸن ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا كٶزقاراس ٶزگەرۋٸ كەرەك. كەزٸندە اقسەلەۋ سەيدٸمبەك باستاعان اعالارىمىز ٶزگەرتۋگە تىرىستى. ٶزگەرتە المادى. باتىستىق تەورييالاردىڭ ىقپالىنان شىعا الماي قالدىق.
– تەوريياسىز تاعى بولمايدى عوي...
– بولمايدى, ەرينە. بٸراق, ولاردىڭ وقيتىنى قازاق مەدەنيەتٸنە جات تەورييا. ولاردىڭ شەكٸرتتەردٸڭ ساناسىنا سٸڭٸرەتٸنٸ باتىستىڭ ٸلٸمٸ. بۇل تەورييا ەن مەن كٷيدٸڭ جانىن سۋىرىپ الادى, سىرتقى فورماسىن عانا قالدىرادى. قازاقتىڭ جانىن سۋىرىپ الىپ, ورنىنا ەۋروپالىقتىڭ جٷرەگٸن ساپ قويادى. سوندىقتان, حالىق ٶنەرٸ حالىققا جەتپەي جاتىر.
...ەۋروپالىق چيپ سالىپ قويدىق
– حالىق ۇلتتىق ٶنەردەن بٶلەكتەندٸ مە?
– يە, ٶكٸنٸشكە قاراي بٶلەكتەنە باستادى. جاستاردان ۇلتتى, ۇلتتىق ٶنەردٸ ٶگەيسٸنۋ ٷردٸسٸ بايقالادى. باياعى سال-سەرٸلەر حالىقتىڭ پەرزەنتٸ ەدٸ. حالىق تاپقان اناسى ٸسپەتتٸ ەدٸ. حالىق سال-سەرٸلەردٸ تۋعان پەرزەنتٸندەي تٶبەسٸنە كٶتەرٸپ, مەيلٸنشە ەركەلەتٸپ باعۋشى ەدٸ. ٶنەرپاز سول ەركەلٸكتٸڭ ٶتەمٸندەي تۋعان حالقىنا ٶڭكەي ەسەم ەن مەن تەتتٸ كٷيدەن تارتۋ جاساۋشى ەدٸ. ٶنەرپاز پەرزەنتٸنٸڭ كٶشەلٸ ٶنەرٸ – حالىق انانىڭ جٷرەگٸن ەلديلەيتٸن. حالىق – كٷيٸنٸش-سٷيٸنٸشٸن, قىزىعى مەن قۋانىشىن ٶزٸنٸڭ ٸشٸنەن شىققان ٶنەرپازىنان تاباتىن. قازٸر سونىڭ كودى ٶزگەردٸ. بٷگٸنگٸنٸڭ سال-سەرٸسٸ بولادى دەگەن ٶنەرپازدىڭ جادىنا ەۋروپالىق چيپ سالىپ قويدىق. حالىق دەگەن ەۋليە عوي. ٶنەرپازدا بٶتەن چيپ تۇرعانىن سەزەدٸ. الدارىندا جات ٶنەردٸڭ سالقىنى تيگەن ٶگەيلەۋ بالا ٶنەر كٶرسەتٸپ تۇرعانىن تٷيسٸنەدٸ. وسى ٶزەكتٸ بالا كەزدەن ۋلاپ تاستاۋ ورتا مەكتەپتەن باستالىپ جاتىر. مەكتەپتە جاپپاي دومبىرۋ ٷيرەتۋ, بالالاردى ۇلتتىق ٶنەرگە ٷيٸر قىلۋ مٷلدە جولعا قويىلماعان.
– سٸز قايدان ٷيرەندٸڭٸز?
– مەكتەپتەن. بٸزدٸڭ ۇستازىمىز داڭقتى ەنشٸ قايرات بايبوسىنوۆتىڭ تۋعان اپايى كٷلەندە ەۋكەنقىزى دەگەن ەن-كٷي ساباعىنىڭ مۇعالٸمٸ بولدى. سول كٸسٸ ساباقتا «تاۋ ٸشٸندە», «بٸر بالا»,«گەككۋ», «اقباقاي» دەگەن ەندەردٸ شىرقاپ بەرەتٸن. قازاقتىڭ ەنٸ مەن كٷيٸن قانىمىزعا سٸڭٸردٸ. سٷيٸسپەنشٸلٸگٸمٸزدٸ وياتتى. ەدەبيەتتەن نازگٷل ساپييانوۆا دەگەن مۇعالٸم بەردٸ. ٶزٸ جاپ-جاس مامان, سوندا تٶرت-بەس وقيتىن بٸزدەرگە ەمٸرەنٸڭ پلاستينكاعا جازىلعان داۋىسىن تىڭداتاتىن. بۇل – 1979 جىل. قازٸر كٶپ جۇرت ەمٸرەنٸڭ داۋسىن ەندٸ عانا ەستٸپ جاتىر... «بالالار, بۇل ەمٸرە اتالارىڭ, پاريجدە ەن ايتقان» دەيتٸن. «قازاق پاريجدە ەن سالعان» دەۋدٸ ەستۋ بالا كٶڭٸلٸمٸز ٷشٸن ەرتەگٸدەي عاجاپ وقيعا.
– ەندٸ سال-سەرٸلٸك كەلمەسكە كەتتٸ مە?
– سال-سەرٸلٸك ٶنەر – كٶشپەلٸلەر مەدەنيەتٸنٸڭ جەمٸسٸ. قازاق XX عاسىردا وتىرىقشى جۇرتقا اينالدى. وسىلايشا, سال-سەرٸلەر تاريح ساحناسىمەن قوشتاستى. كٶرنەكتٸ ميفتانۋشى عالىم, تاقاۋدا دٷنيەدەن ٶتكەن ەدٸگە تۇرسىنوۆتىڭ زەرتتەۋلەرٸنە سٷيەنسەك, سال-سەرٸلەر العاشقىدا ەسكەري وردەندەر بولعان. جاۋدىڭ ٶتٸندە جٷرٸپ, ەل قورعاعان باھادٷر سايىپقىران ەرلەر ەكەن ەۋەلدە. «جالاڭاش بارىپ, جاۋعا تي, اجالىمىز قايدان-دٷر» دەيتٸن شالكيٸزدٸڭ جىرى بار عوي. وسى سٶز سال-سەرٸلەردٸڭ ۇرانى بولعانعا ۇقسايدى. اجالدان قورىقپاعان ارۋاقتى ەر, ەل ٷشٸن, ار ٷشٸن جانىن پيدا ەتكەن العاداي جاۋىنگەر بوپتى, قىسقاسى. قازاق «ار ما?» دەپ, ياعني «ارىڭ تازا ما?» دەپ امانداسقان. قىتايلار «قارنىڭ توق پا?» دەپ حال سۇراساتىن كٶرٸنەدٸ. ورىستار «ساۋلىعىڭ قالاي?» دەيدٸ. سوعىستان, مايداننان بەتٸ قايتپاعان جاۋجٷرەك سال-سەرٸلەر بەس قارۋدى تەڭ مەڭگەرگەن. جاۋدى جەڭٸپ ەلگە كەلگەن سوڭ, «قىلىشىمنىڭ مايىن بەرٸڭدەر» دەپ ەلگە ەركەلەيدٸ ەكەن. سول كەزدە مورالدىق قاعيدالار شەتكە ىسىرىلىپ, حالىق ولارعا ارنايى توي-دۋمان جاساپ, سەن-سالتاناتىمەن كٷتٸپ العان. بارىنشا ويناپ-كٷلگەن. ەلگە باتىر, باتىرعا قۇرمەت كەرەك بولعان. سەرٸلەر شەتٸنەن ٶنەرپاز, كٷيشٸ, جىرشى, تال بويىنا بٸرنەشە ٶنەر توعىسقان عاجايىپ جاندار بولعان. جاي عانا جاۋىنگەر ەمەس, سال-سەرٸلٸك قۇرىپ, ەلگە ٶنەر شاشىپ جٷرۋ ولاردىڭ ٶمٸر سالتى ەكەن. سال-سەرٸ دٷنيە جيماعان. جومارتتىق, مەرتتٸكپەن اتىن شىعارعان. حالىقتىڭ قامىن ويلاپ, سٶزٸن سٶيلەگەن. باستى ۇستانىمى – ەيەلدٸڭ سۇلۋلىعىن جىرلاۋ, ارۋ ەيەلدٸڭ اتىن ەنگە قوسىپ اسقاقتاتۋ, جٷيرٸك اتتى ماقتاپ, داڭقتى ەتۋ, جاقسىلاردى دەرٸپتەۋ, ساراڭ بايلار مەن ەدٸلەتسٸز بيلەۋشٸلەردٸ ەشكەرەلەۋ. كٶشپەلٸلەر قوعامىنىڭ تەاترى دا, ساحناسى دا, باسپاسٶزٸ مەن راديوسى – سول سال-سەرٸلەر ەكەن. ولاردىڭ ٶنەرٸ – سان سالالى سينكرەتتٸ ٶنەر. جومارتتىق, دارحاندىق – سال-سەرٸنٸڭ باستى قاسيەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ. قىزدى اۋىلعا بارسا, ساۋساعىنداعى سوڭعى جٷزٸگٸنە, قالتاسىنداعى سوڭعى مونشاعىنا دەيٸن بەرٸپ كەتەدٸ. قوينى-قونىشىن جٸبەك ماتا, ورامالعا تولتىرىپ جٷرەدٸ ەكەن. سۇلۋلار دا ولاردىڭ قالاۋىنا قارسى كەلمەگەن.
– بۇل جەردە مورالدىق ۇعىمدار قايدا قالادى?
– مورالدىق شەكتەن شىقپاعان. ەدەپتەن وزباعان. ەندٸ ەل بولعان سوڭ شەكتەن شىققان ەۋەيٸلەر دە بولماي تۇرمايدى. بٸراق, قوعام ولاردى جٷگەنسٸز جٸبەرمەگەن. تىيىپ, شەكتەپ وتىرعان.
[caption id="attachment_26298" align="alignright" width="405"]
ورىستٸلدٸ كەسٸپكەرلەر ٶنەر دەسە اۋزىن قۋ شٶپپەن سٷرتەدٸ
– سال-سەرٸلەردٸڭ باي مۇراسىنىڭ بٷگٸنگە جەتۋٸنٸڭ ٶزٸ بٸر عانيبەت. نەگە سولار تۋرالى كٸتاپ جازباي جٷرسٸز?
– بٸزدە مەملەكەتتٸك, ۇلتتىق يدەولوگييا جوق. سونىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ – قالامگەرلەرگە, عالىمدارعا قالاماقى تٶلەنبەيدٸ. ەگەر قالاماقى تٶلەنسە, بٸر كٸتاپتان سوڭ بٸر كٸتاپ ٶندٸرتە جازار ەدٸم. كينودا قاڭعىماي, جەكە شىعارماشىلىق ماقساتتارىما بويلار ەدٸم. ارحيۆتىڭ شاڭ باسقان سٶرەلەرٸن اقتارىپ, ەل ارالاپ دەرەك جيناپ, تازا زەرتتەۋشٸلٸككە مويىن بۇرماس پا ەدٸم? بيلٸك جاقتان ۇلتتىق ٶنەرگە قامقورلىق تانىتاتىن, قولداۋ بٸلدٸرەتٸن مەملەكەتشٸل تۇلعالارعا زەرۋمٸز. وسى ۋاقىتقا دەيٸن بٸرنەشە كٸتابىم, ەڭبەكتەرٸم جارىق كٶردٸ. كەيٸنگٸ جازباق بولعان كٸتابىما دەمەۋشٸ ٸزدەپ تە كٶردٸم. ٸرٸ كەسٸپكەرلەر شەتٸنەن ورىستٸلدٸ, مۇنداي مەسەلەلەردٸ قولداۋعا كەلگەندە اۋزىن قۋ شٶپپەن سٷرتەدٸ. بىلاي بولا بەرۋٸ مٷمكٸن ەمەس.ٷكٸمەت كەلەشەكتە قالاماقى مەسەلەسٸن شەشۋٸ كەرەك. ۇلتتىق مەدەنيەت پەن ەدەبيەتكە بىلاي نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. ەگەر وسى ينەرتسييامەن بٶگدە مەدەنيەتتەردٸڭ جەتەگٸندە كەتە بەرەر بولساق, ۇلتتىق مەدەنيەتٸمٸزدٸ ساقتاۋ ٷشٸن جانتالاسا كٷرەسپەسەك, جاھاندانۋ مايدانىندا جۇتىلىپ, قۇردىمعا كەتەرٸمٸز انىق. قازٸر جانتالاسا قارۋلانعاننان گٶرٸ, مەدەنيەت ٷشٸن جانتالاسا كٷرەسكەن ەلدەقايدا قايىرلى. ٶيتكەنٸ, ەلەمدە مەدەنيەتتەر سوعىسى, ٶركەنيەتتەر قاقتىعىسى جٷرٸپ جاتىر. بۇل سوعىستا جەڭٸلگەندەر ۇلت رەتٸندە تاريح ساحناسىنان كەتەتٸن بولادى.
– ەرتەڭ جولىڭىزدى كٸمگە تابىستايسىز?
– ونى ايتا المايمىن. باياعىنىڭ ٶنەرپازدارى «بٸر بالا ٶزٸ ٸزدەپ كەلەدٸ» دەيدٸ ەكەن. مەن دە ازدى-كٶپتٸ ٶنەردٸ سوڭىنان قۋىپ جٷرٸپ مەڭگەردٸم عوي. قازاقتا شەكٸرتتٸڭ ۇستازدى ٸزدەپ بارىپ, ٶنەرٸن ٷيرەنٸپ, باتاسىن الۋ دەگەن بار. ەرينە, كەلگەن شەكٸرتتٸ ۇستاز سىنايدى. يتاياقتان اس ٸشكٸزٸپ, موينىنا قارعىباۋ تاعىپ, بوساعاعا بايلاپ قويۋعا دەيٸن بارعان. وسىنداي اۋىر سىناقتار ارقىلى بولاشاق ٶنەرپازدىڭ ٶنەرگە قۇشتارلىعىنىڭ قانشالىقتى كٷشتٸلٸگٸ, ادالدىعى سىنالعان. ەگەر ٶنەردٸ تەك مال تابۋ ٷشٸن, اتاق ٷشٸن ٷيرەنگٸسٸ كەلسە, مۇنداي «قورلىققا» شىداي الماي, بٷيتٸپ ٷيرەنگەن ٶنەرٸ قۇرسىن دەپ كەتٸپ قالادى ەكەن. بٸزدٸڭ ەلدە سايدالى سارى توقا دەگەن عاجاپ كٷيشٸ ٶتكەن. جاسٶسپٸرٸم سٷگٸر سول كٸسٸگە كەلٸپ اراعا ادام سالىپ, كٷي ٷيرەنگٸسٸ كەلەتٸنٸن جەتكٸزٸپتٸ. الايدا قارت كٷيشٸ ٷيٸنە كٸرگٸزبەي, ۇزاق سىناپ, ەبدەن زارىقتىرىپتى. اقىرى, جاس ٶنەرپازدىڭ العان بەتٸنەن قايتپايتىنىنا كٶزٸ جەتكەن سوڭ, كٷيدٸ كيٸز ٷيدٸڭ ٸشٸنەن تارتىپ, سٷگٸرگە سىرتىنان تىڭداتىپتى. ٸلە ٸشكە شاقىرعاندا, سٷگٸر ساعاعى ەلٸ سۋىماعان ەلگٸ كٷيدٸ اينا-قاتەسٸز توقانىڭ ٶزٸنە تارتىپ بەرگەن ەكەن. سٶيتٸپ, جاس سٷگٸر سايدالى سارى توقادان باتا العان ەكەن دەپ اياقتالادى كٷي اڭىزدارى.
[caption id="attachment_26299" align="alignright" width="336"]
مەدەنيەتكە ٸليياس وماروۆ كەرەك
– سال-سەرٸلٸك وتارشىلارعا نەگە جاقپادى?
– سال-سەرٸلٸك ەركٸندٸكتٸڭ سيمۆولى عوي. بەتحوۆەن ايتقان ەكەن: «مۋزىكا – دانىشپاندىق پەن فيلوسوفييادان دا جوعارى تۇراتىن اقيقات» دەپ. ادامنىڭ جٷرەگٸن لەزدە جاۋلاپ الۋعا قۇدٸرەتٸ جەتەتٸن مۋزىكا عانا. وتارشىلدار, ەسٸرەسە, سوۆەت يدەولوگتارى حالىق مۋزىكاسىنىڭ ۇلت رۋحىنىڭ قاينار كٶزٸ ەكەنٸن بٸلدٸ. سول سەبەپتٸ ەل ٸشٸندەگٸ حالىقتىڭ اساۋ ٶنەرپازدارىن جويدى, امان قالعاندارىن اۋىزدىقتاپ, كەڭەس يدەولوگيياسىنىڭ جىرشىسى, ناسيحاتشىسى قىلدى. حالىقتى سوۆەتتٸك يدەولوگييا مايدانىنا توپتاستىرۋدىڭ امالىن وسىلايشا تاۋىپ, ونى اسقان ايارلىقپەن جٷزەگە اسىردى.
– ۇلتتىق ەن قايتا جاڭعىرا ما?
– ۇلتتىق ٶنەر ٶلدٸ, قۇردىمعا كەتتٸ دەلٸنگەن الپىسىنشى جىلدارى ٸليياس وماروۆ كەلدٸ دە, اينالدىرعان ون شاقتى جىلدىڭ ٸشٸندە بەرٸنە جان بەرٸپ, تٸرٸلتٸپ الدى. سونداي ٶلٸارا شاقتا قۇداي قازاققا ٸليياس وماروۆتاي مەدەنيەت مينيسترٸن بەردٸ. مەنٸڭ زامانداستارىم سول كەزدەگٸ قايتا ويانعان ۇلتتىق ٶنەرمەن سۋسىنداپ ٶستٸ. دەل قازٸر دە ٸليياس وماروۆتاي جاڭا زامان تۇلعاسى كەرەك.
– ٸليياس وماروۆ بولعىڭىز كەلمەي مە?
– ٸليياس وماروۆتاي بولا الماساق تا, سول كٸسٸ سالىپ كەتكەن سارا جولدى جالعاستىرار ەدٸك. قازٸرگٸ اتقامٸنەرلەردە تاريحي سانا كەمشٸن. تاريحي ساناسى كەمەل, حالقىنىڭ پاراسات بيٸگٸن مەڭگەرگەن تۇلعا عانا مەملەكەتكە, ۇلتقا جان اياماي قىزمەت ەتەدٸ. ٸليياس وماروۆتان ەستافەتانى ٶزبەكەلٸ جەنٸبەكوۆ الدى. ونىڭ جانىندا جەكسەنبەك ەركٸنبەكوۆ بولدى. جەكسەنبەك اقساقالدىڭ بۇل ەڭبەگٸن بٷگٸندە ەشكٸم ەسكەرمەيدٸ. ال ول كٸسٸنٸڭ كەيٸنگٸگە ايتارى مول دەپ ويلايمىن. ۇلتتىق مەدەنيەت – جاھاندانۋ دەۋٸرٸندەگٸ مەدەنيەتتەر قاقتىعىسىندا, يدەولوگييا مايدانىندا قيراي جەڭٸلٸپ وتىر. بٸراق, تىڭ, جاڭا كٷش كەلسە, دٷرك ەتٸپ قاۋلاپ ٶسٸپ شىعار ەدٸ. ول تۇلعاعا بايلانىستى. پاسسيونار تۇلعا كەرەك.
ديماش – ناعىز پاسسيونار
– بٸزدە ونداي تۇلعا جوق پا? نەگە بەرٸن جوققا شىعارا بەرەسٸز?
– سەبەبٸ, كٶرٸپ وتىرمىز عوي. پاسسيونار ٶنەرپازدارىمىزدىڭ باعىن بايلاپ قويدىق. مٸنە, كٶپ كٷتتٸرٸپ ديماش شىقتى. ول – ميلليونداردىڭ ٸشٸنەن سۋىرىلىپ شىققان ناعىز پاسسيونار ٶنەرپاز. تەۋەلسٸزدٸك العالى ەلەمدٸك ساحنانى دٷر سٸلكٸندٸرەر ديماشتاي ٶنەرپازدى سارىلىپ ۇزاق كٷتتٸك. وسى ٶلٸارا شاقتا سيرەك تالانتتاردىڭ قادٸرٸن بٸلمەيتٸن جۇرتقا اينالىپ ٷلگەردٸك. بٸز قازٸرگٸ تاڭدا ٶلەڭشٸنٸڭ بەرٸن ەنشٸ دەپ اتاۋدى ەدەت قىلدىق. بەرٸ شەتٸنەن «جۇلدىز».
– جۇلدىز كٶپ بولعان جامان با?
– قايبٸر جاقسى دەيسٸز? حالىقتىڭ تالعامى توقىرايدى. ٶزٸڭٸز ويلاپ قاراڭىزشى, سوۆەت زامانىنىڭ سوڭعى ەلۋ جىلىندا نەبەرٸ ون شاقتى ەنشٸ عانا ەل ساحناسىنىڭ كٶركٸ بولعان ەكەن. ول كەزدە قازٸرگٸدەي فونوگرامما دەگەن كٶزبوياۋشىلىق جوق بولاتىن. ٶنەرپازدار تالانتىمەن كٶزگە تٷسٸپ, جارىپ شىعاتىن. اۋىل اراسىنىڭ كٶشە كەزگەن ٶلەڭشٸلەرٸ ەسەپكە الىنبايتىن. قازٸر سول قاپتاعان كٶشە ەنشٸلەرٸ تەلەديدار تٶرٸن بەرمەيتٸن جۇلدىزعا اينالدى. بٸراق, ٸشٸندە بٸر «اي» جوق. تەك ديماش قانا ەن ەلەمٸندە «كٷن» بولىپ تۇر. ديماشتى, ونىڭ ٶنەرٸن, داۋسىن ەندٸ مەملەكەت قورعاۋعا, قامقورلىققا الۋى كەرەك. ديماشتىڭ جانىنا مىقتى ٶنەرپازدارىمىزدى شوعىرلاندىرىپ, قازاق ٶنەرٸن دٷنيەجٷزٸنە تانىتاتىن, ناسيحاتتايتىن شەتەلدٸك ٶنەر ساپارلارىن, تۋرنەلەر ۇيىمداستىرۋ كەرەك. سپورتتا, بوكس ٶنەرٸندە ەلٸمٸزدٸڭ كٶك تۋىن جەلبٸرەتٸپ جٷرگەن گ.گولوۆكين بار. ەندٸ ديماش ەلەمدٸ ەنٸمەن جالت قاراتتى. ول – جاس ٶنەرپاز. «جاسقا جاستىڭ تٸلەگٸ بٸر» دەگەندەي, ەلەم جاستارى ديماشتىڭ ٶنەرٸنە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتىر. وسى ۇرىمتال سەتتٸ پايدالانىپ, ديماشتىڭ ٶنەرٸن ەلەم جاستارىنا قازاق مۋزىكاسىن ناسيحاتتايتىن برەندكە اينالدىرۋعا مول مٷمكٸندٸك بار, وسى جولمەن بٸر جاعىنان ديماشتى ەلٸمٸزدەگٸ داراقى توي بيزنەسٸنە جۇتىلىپ كەتۋدەن ساقتاي الامىز.
ٷلكەن جٷرەكتٸ, تالانتتى ٶنەرپاز بولۋدىڭ سوڭى قاي زاماندا بولسىن تراگەدييامەن اياقتالعان. جٷسٸپبەك ەلەبەكوۆ كٷلەش بايسەيٸتوۆا قايتىس بولعان كەزدە ايتقان دەسەدٸ: «بٸز كٷلەشتٸ بانكەتتەن بانكەتكە سٷيرەپ جٷرٸپ, ٶلتٸرٸپ الدىق» دەپ. تالانتتى باعالاي الماۋ, قادٸرلەي بٸلمەۋ ٶكٸنٸشٸ دەگەن وسى. بٸلسەڭٸز, بۇرناعى سال-سەرٸلەر دە ٶز اجالىمەن ٶلمەگەن. بەرٸنٸڭ تٷبٸنە ٶزٸمٸز جەتٸپپٸز. كٶبٸ قىزعانىش, كٶرەالماۋشىلىق, قيياناتتان, جاۋىزدىقتان كٶز جۇمعان. اقان سەرٸ ايدالادا, جالعىزدىقتان قۇسا بوپ ٶلگەن. بٸرجان سالدى جىنداندى دەپ قول-اياعىن كەندٸر ارقانمەن كەرٸپ بايلاپ تاستاپ, سودان گانگرەنا بوپ, شٸرٸپ ٶلگەن. يمانجٷسٸپتٸ اتىپ تاستادى. مەديدٸ دە اتىپ ٶلتٸردٸ. ەستايدى دٷلەي بوراندا ات شانامەن كٶرشٸ اۋدانداعى «سوۆەتتٸك ايتىسقا» قيناپ اپارىپ, ٶكپەسٸن سۋىققا قابىندىرىپ ٶلتٸرگەن. ەمٸرەنٸڭ دە اسقان جاۋىزدىقپەن ٶلتٸرٸلگەنٸن بٸلەسٸز. بەرگٸ زاماندا امانگەلدٸ سەمبين دەگەن وپەرا ەنشٸسٸ بولدى. كەڭەس وداعى زامانىندا وپەرا ٶنەرٸنٸڭ مەككەسٸ – لا سكالادا ەن ايتقان سوۆەتتٸك اتاقتى ٷش ەنشٸنٸڭ بٸرٸ. ەلگە كەلگەن سوڭ كٶرەالماۋشىلار سەمبيندٸ اراققا جىقتى. اقىرى, ٶلتٸرٸپ تىندى. اسا تالانتتى ٶنەرپازدار – ۇلت بايلىعى, مەملەكەت ماقتانىشى. سيرەك تالانتتار, سۋرەتكەرلەر مەملەكەتتٸڭ قامقورلىعىنا الىنۋى كەرەك. ولاردى ايت پەن تويعا سالىپ جٸبەرٸپ قاراپ وتىرۋعا بولمايدى. بۇل – قىلمىسپەن تەڭ. ٶركەنيەتتٸ, مەدەنيەتتٸ ەلدەردەگٸدەي حاق ٶنەر مەن حاس ٶنەرپازدىڭ قادٸرٸنە جەتٸپ ٷيرەنۋٸمٸز كەرەك.
– ٶرەلٸ ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
