«شىنىمەن دە, ەرەسەكتەر تٷسٸنٸكسٸز جاندار», «ەڭ ماڭىزدى ەدەمٸلٸك كٶزگە كٶرٸنبەيدٸ»... مۇنى نەگە ۇمتتىق, تەيٸرٸ? ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز جەگٸدەي جەپ جٷرٸپ, تاپقانىمىزدان جوعالتقانىمىز كٶپ ەكەنٸن نەگە ويلامايمىز? بالا كٶڭٸلٸنٸڭ تازالىعىن, شىنايىلىعىن قاي جەردە ۇمىت قالدىردىق? زىمىراعان جىلدارعا ٸلەسٸپ, ٶزٸمٸزدەن ٶزٸمٸز الىستاپ كەتكەن جوقپىز با? ەدەمٸلٸكتٸ كٶرمەك تٷگٸل, وعان تاڭدانبايتىن بولعانىمىز نەلٸكتەن? قويىلىمنىڭ ٶزەگٸ وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەيتٸندەي...
شىنىندا بٸز كٸمبٸز? ٶزٸن اقىلدى, ەرەسەك سانايتىن ادامدار دٷنيەنٸ مەيلٸنشە قارابايىرلاندىرىپ جٸبەرگەن جوقپىز با? قويىلىم ادامنىڭ ٶزٸن ٶزٸنە جاقىنداتادى. سونىسىمەن دە قۇندى.
[caption id="attachment_8637" align="alignright" width="492"]
سافۋان شەيمەردەنوۆ بۇعان دەيٸن كينودا جەنە تەاتردا ەرتٷرلٸ وبرازداردى سومداپ, ٶنەر مايدانىندا ەسٸمٸن ەلگە تانىتقان ساڭلاقتاردىڭ بٸرٸ. بۇل رەت ج. قوناەۆا اۋدارعان ماعىناعا, مازمۇنعا تولى «كٸشكەنتاي حانزادانى» بٸر ٶزٸ ويناپ شىقتى. «تەاتر – جالعىز اكتەر» ۇعىمى باتىس جۇرتشىلىعىندا بۇرىننان بار تەمسٸل. ولار ٷشٸن تاڭ بولماس, بٸراق دەل قازاق تەاترىندا بۇعان دەيٸن بٸر سپەكتاكلدٸ جالعىز اكتەر ويناعانىن كٶرگەن دە, ەستٸگەن دە ەمەسپٸز. دەمەك, بۇل قويىلىمنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلٸگٸنٸڭ ٶزٸ اكتەردٸڭ ونشاقتى كەيٸپكەردٸ جالعىز ٶزٸنٸڭ ويناۋى بولدى. جەنە بٸر كەيٸپكەردەن ەكٸنشٸسٸنە, ودان ارى تٸزبەكتەپ, ەش ٸركٸلٸسسٸز, كٶرەرمەنٸن ويعا دا, نەزٸك مۇڭعا دا, ەسەرلٸ سەزٸمگە دە ەلٸتتٸرە وتىرىپ, اياعىنا دەيٸن ەرتٸپ وتىردى. بٸر جارىم ساعاتقا سوزىلعان قويىلىمدى جۇرت سٸلتٸدەي تىنىپ تاماشالادى. «تاماشالادى» دەگەنٸمٸز قالىپتى سٶز, ەركٸم ساحناداعى ويىن ارقىلى ٶزٸنٸڭ بالالىق شاعىن, ەستەلٸكتەرٸن, قازٸرگٸ كٶڭٸل تٷكپٸرٸندەگٸ تازالىقتاردى قايتا بٸر اقتارىپ, كٸرشٸكسٸز, ريياسىز سەزٸمدەردٸ باستان كەشتٸ.
ەۋەلٸ قويىلىمنىڭ دەستٷرلٸ تەاترلاردان بٸرنەشە ەرەكشەلٸگٸ بار ەكەنٸن ايتۋعا تيٸسپٸز. مۇندا قاتىپ قالعان دەكوراتسييا, ساحنالىق بەزەندٸرۋ جوق. بار بولعانى ٷستەل, ورىندىق جەنە جٸپكە اسىلىپ تۇرعان جالعىز قوبديشا. ٷلكەن تەاترلارداعى ايرىقشا دەكوراتسييالاردى كٶرٸپ, كٶزٸ ٷيرەنگەن جۇرت مۇنى بٸردەن قابىلداي قويۋى ەكٸتالاي. سونداي-اق, رەجيسسەردٸڭ (بولات ەبدراحمانوۆ) كٷردەلٸ ويعا قۇرىلعان پەسانى ەجٸكتەپ, تٷسٸندٸرمەستەن, بٸردەن تەرەڭٸنە تارتار جەلٸ قۇرعانىن دا كٶپ ادام تٷسٸنبەي قالۋى بەك مٷمكٸن. ۋ-شۋ, داڭعازا از, ونىڭ ورنىن شىنايى قيمىل, كٶرەمەنمەن كٶرەرمەنشە سٶيلەسەتٸن قاراپايىمدىلىق, باياۋ ىرعاق الماستىرعان.
مۇندا قاتىپ قالعان دەكوراتسييا, ساحنالىق بەزەندٸرۋ جوق. بار بولعانى ٷستەل, ورىندىق جەنە جٸپكە اسىلىپ تۇرعان جالعىز قوبديشا. ٷلكەن تەاترلارداعى ايرىقشا دەكوراتسييالاردى كٶرٸپ, كٶزٸ ٷيرەنگەن جۇرت مۇنى بٸردەن قابىلداي قويۋى ەكٸتالاي.
پەسانىڭ ۇزىن-ىرعاسى تٶمەندەگٸدەي. ساحارا شٶلٸنە ۇشاعى بۇزىلىپ قونعان ۇشقىش ٶزٸنٸڭ بالالىق شاعى تۋرالى ويلانادى دا, سونى اقىرىن ەڭگٸمەلەي باستايدى. بالا كەزٸندە سۋرەتشٸ بولۋدى كٶكسەپ, پٸلدٸڭ سۋرەتٸن سالادى. ٷلكەندەرگە كٶرسەتكەندە ولار بٸردەن: «بۇل قالپاق قوي» دەيدٸ. بالا اڭ-تاڭ. شەبەرلٸگٸن جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن سول سۋرەتتٸ انىعىراق ەتٸپ قايتا سالادى. ٷلكەندەر تاعى دا قالپاق ەكەنٸن ايتادى. ۇشقىش سول سەتتٸ ەسٸنە تٷسٸرٸپ, ٷلكەندەردٸڭ كٶزقاراسىنىڭ قاشاندا بالا كٶڭٸلٸندەگٸنٸ دەپ باسىپ تاني المايتىنىنا تاڭدانادى. وسى كەزدە يەن دالادا ٶزگە عالامشاردان كەلگەن كٸشكەنتاي حانزادا كەلەدٸ. ول ۇشقىشقا قوشاقاننىڭ سۋرەتٸن سالىپ بەرۋدٸ ٶتٸنەدٸ. بٸراق انانى-مىنانى سىزعانىمەن, بەرٸبٸر ونىڭ كٶكەيٸندەگٸ سۋرەتتٸ سىزىپ بەرە المايدى. وعان ەلگٸ سۋرەتتٸ كٶرسەتكەندە: «بۇل – پٸل» دەيدٸ بٸردەن. مٸنە, كٸشكەنتاي حانزادا مەن ۇشقىشتىڭ اراسىنداعى ديالوگ وسىدان باستالادى. اقىرى, ۇشقىش وعان كٸشكەنتاي قوبديشانىڭ سۋرەتٸن سىزىپ, «مٸنە, سەنٸڭ قوشاقانىڭ» دەيدٸ. وسى قوبديشانىڭ ٸشٸندە ٶزٸنٸڭ قوشاقانى بارلىعىنا يلانعان بالا مەز بولىپ, ونى ٶزٸنٸڭ ەلەمٸنە الىپ كەتۋدٸ ارماندايدى. بۇدان كەيٸن بالا ٶزٸنٸڭ جالعىز گٷلٸ بارىن ايتىپ, ونى قوشاقاننىڭ جەپ قويۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ويلاپ, جٷرەگٸ اۋىرادى. بۇدان كەيٸن ساحناعا راۋشان گٷل, پاتشا, اتاققۇمار, ماسكٷنەم, ٸسكەر ادام, گەوگراف, شىراقشى, تٷلكٸ, جىلاندار بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ شىعادى. ەركٸمنٸڭ ٶز ەلەمٸ بار. بارلىعى ٶز ەلەمٸنٸڭ قوجاسى. كٸشكەنتاي حانزادانىڭ ساپارى بارىسىندا تٷيگەنٸ, بارلىعى ٶز پلانەتالارىندا جالعىز بولعانىنا قاراماستان, ٶزدەرٸن سول جەردٸڭ ەمٸرشٸسٸ سەزٸنەتٸندٸگٸ. پاتشا دا, اتاققۇمار دا, ٸسكەر ادام دا جانىندا ەشكٸم بولماسا دا, سول ەلەمگە بيلٸك ەتۋدٸ ارماندايدى. جالعىز ٶزٸ – بٷكٸل ەلدٸڭ تۇتقاسى. ويلاپ قاراساق, قويىلىمنىڭ ٶنە بويىندا ادامداردىڭ ەگويستٸگٸ, مەنمەندٸگٸ, اتاققۇمارلىعى, ٶزٸمشٸلدٸگٸ اياۋسىز سىنالادى.
شىنىندا بٸز كٸمبٸز? ٶزٸن اقىلدى, ەرەسەك سانايتىن ادامدار دٷنيەنٸ مەيلٸنشە قارابايىرلاندىرىپ جٸبەرگەن جوقپىز با? قويىلىم ادامنىڭ ٶزٸن ٶزٸنە جاقىنداتادى. سونىسىمەن دە قۇندى.
اسىلى, بۇل قويىلىمنىڭ ايتار ويى تىم تەرەڭدە جاتىر. بٸز بەتٸن قالقىپ بەرٸپ وتىرمىز. بٸزدٸ قۋانتقانى, قازاق تەاترىنا ٶزٸندٸك ٸزدەنٸسپەن جاڭا كەزەڭ باستاۋدى كٶكسەگەن اكتەردٸڭ باتىلدىعى. جاڭالىققا جانى قۇمار كٶرەرمەن ٷشٸن – ولجا, جاڭالىقتىڭ بەرٸن جاتسىنا قاراتيىندار ٷشٸن – «تٷككە تۇرعىسىز دٷنيە». مونوسپەكتاكلدٸڭ جٷگٸ اۋىر. وعان ساي پەسا جازۋ ٷشٸن ٸزدەنگٸش, ويلى, قالامى قارىمدى دراماتۋرگ كەرەك. جاستاردىڭ اراسىنان جاڭا قويىلىمعا ارقاۋ بولار پەسا جازاتىن قالامگەرلەردٸڭ تابىلارىنا سەنەمٸز. سونىمەن قاتار, «تامشى» قورىنىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن ازاماتتارعا دا ايتار العىسىمىز شەكسٸز. ٶنەردٸ قولداعانداردىڭ ۇتىلعانى جوق.
ت. ٶسكەنباي.
