ەلوردا شەجٸرەسٸ: العاشقى جىلدار ايشىعى

تەۋەلسٸز جاڭا مەملەكەت قازاقستاندا جٷرگٸزٸلگەن رەفورمالاردىڭ سەتتٸلٸگٸ ەلورداسىن كٶشٸرۋگە قاتىستى مەسەلەنٸڭ شەشٸلۋٸنە بايلانىستى ەدٸ.

جاڭا قازاقستاندى جاڭا ەلوردادا قالىپتاستىرۋ كەرەك بولدى. قازاقستان پرەزيدەنتٸ 1993 جىلدىڭ سوڭىندا ەلورداسىن الماتىدان رەسپۋبليكانىڭ باسقا بٸر قالاسىنا كٶشٸرۋ قاجەتتٸگٸن العاش رەت جارييا ەتتٸ. بۇل جاڭا باستاماعا مٷلدەم سەنبەگەندەر, كٷمەنمەن قاراعاندار از بولعان جوق. كٶپشٸلٸك ىزعىعان جەل مەن قاقاعان ايازدان قورىقتى. رەسمي دەڭگەيدە بۇل باستاما 1994 جىلى 6 شٸلدەدە ن.نازارباەۆتىڭ رەسپۋبليكانىڭ جوعارعى كەڭەسٸ سەسسيياسىندا سٶيلەگەن سٶزٸندە ايتىلدى. دەپۋتاتتار قولداپ, شۇعىل تٷردە ەلوردانى كٶشٸرۋدٸڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگٸزدەمەسٸن ەزٸرلەۋگە نۇسقاۋ بەرگەن قاۋلىنى قابىلدادى. بۇدان كەيٸنگٸ وقيعا بىلايشا ٶربٸدٸ: 1995 جىلدىڭ 15 قىركٷيەگٸندە مەملەكەت باسشىسى ەلوردانى اقمولاعا كٶشٸرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى دا, وسى جىلدىڭ 28 قىركٷيەگٸندە ٷكٸمەت مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸ كٶشٸرۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييانى قۇردى. دەسەك تە, قاراجات جاعى تىم تاپشى ەدٸ. تەۋەكەلشٸل قادامدارعا بارۋ كەرەك. مۇنى كەشٸكتٸرۋگە بولمايتىن ەدٸ. سوندىقتان دا 1995 جىلى «جاڭا استانا» ارنايى قورى قۇرىلدى. ول جاڭا ەلوردانىڭ بوي كٶتەرۋٸن تۇرعىن ٷيلەر مەن ٷكٸمەتتٸك عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس بولدى. 1996 جىلى مەملەكەت باسشىلىعى قوسىمشا قارجى كٶزٸن تارتۋ ماقساتىندا "ارنايى ەكونوميكالىق ايماق" قۇردى. 1997 جىلدىڭ 20 قازانىندا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ٶمٸرٸندە ماڭىزدى تاريحي وقيعا - اقمولا ەلٸمٸزدٸڭ استاناسى اتاندى.
1997 جىلعى 8 قاراشادا ەلورداعا مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ ەرەكشەلٸك بەلگٸلەرٸ – تۋ, ەلتاڭبا جەنە پرەزيدەنت شتاندارتى ەكەلٸندٸ. اقمولا وسىلاي ەل استاناسىنا اينالدى.ۇرىستا تۇرىس جوق. الاتاۋدىڭ مامىراجاي باۋىرىنان ارقانىڭ داۋىلىن باعىندىرۋ ەپ-سەتتە باستالىپ كەتتٸ.
ادام تاريحتى جاسايدى, تاريح ادامدى سىنايدى. ال سىناقتى كٶتەرگەندٸ ەلٸ دە قۇرمەتتەيدٸ, جۇرتى دا جاقتايدى. قازاقتا وسىنداي سان قاتپارلى سىناقتان سٷرٸنبەي ٶتٸپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىعىپ جٷرگەن جايساڭ جاندار استانانىڭ ٸرگەتاسىن قالادى.
ولار ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك الىپ, دەربەس مەملەكەتٸمٸز قۇرىلا باستاعان تالماۋىر تۇستا جاڭا ەكونوميكالىق قاتىناستى يگەرۋگە باتىل كٸرٸسكەن ساناۋلى قايراتكەرلەردٸڭ قاتارىنان. جاڭا ەلوراداعا اسا جاۋاپتى, اسا ٸسكەر باسشى قاجەتتٸگٸ سٶزسٸز ەدٸ. تاڭداۋ جاقسىبەكوۆكە تٷستٸ. سٶيتٸپ, 1997 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا ەدٸلبەك جاقسىبەكوۆ جاڭا استانانىڭ العاشقى ەكٸمٸ بولىپ تاعايىندالدى.
جاڭا 1998 جىلدى رەسپۋبليكامىز جاڭا ەلوردامەن قارسى الدى. باس شاھارعا سونى ٶزگەرٸس, جاڭا لەپ كەلدٸ. بۇل جاڭا, وراسان زور اۋقىمداعى جەنە بۇرىن-سوڭدى بولماعان قىسقا مەرزٸمدە ٸسكە اسىرىلعان مەگاجوبانىڭ باستاماسى بولدى. قوعامدىق سانانى كوممۋنيستٸك, وتارشىلدىق كٶزقاراستاردان ارىلتۋ ماقساتىندا قالا كٶشەلەرٸنٸڭ اتاۋى ٶزگەرتٸلە باستادى. جاڭا ەلوردا كٶشەلەرٸ اتاۋىنىڭ باسىم بٶلٸگٸندە «مەنمۇندالاپ» تۇرعان كوممۋنيستٸك «بوياۋدى» كەتٸرۋ قولعا الىندى. تەك 1997-1999 جىلدار ارالىعىندا قالاداعى كاتچەنكو - ماناس, ك. ماركس – كەنەسارى, وكتيابرسكايا – م. ەۋەزوۆ, كومسومولسكايا – جەلتوقسان, لەنين – اباي, وردجونيكيدزە – وتىرار, بۋدەننىي – قورقىت, كۋيبىشەۆ – باياناۋىل, ميكويان – سىردارييا, مونين – اقجايىق, تەلمان – س. تورايعىروۆ, شميدت – م. دۋلاتوۆ, سوتسياليستيچەسكايا – م.ح. دۋلاتي, كرۋپسكايا – ش. بٶكەەۆ, كراۆتسوۆ – ل.ن. گۋميلەۆ, كراسنوارمەيسكايا – ت. رىسقۇلوۆ, پەرۆويمايسكايا – قاراساي باتىر, اۆدەەۆ – ش. ۋەليحانوۆ, ليتەينايا – يمانجٷسٸپ كٶشەسٸ بولىپ اتاۋى ٶزگەرتٸلدٸ.
بۇل شىعىس پەن باتىستىڭ وزىق مەدەني جەنە سەۋلەت ٷلگٸلەرٸن ٷيلەستٸرە وتىرىپ بٷگٸنگٸ زامان تالابىنا ساي, سونىمەن قاتار ۇلتتىق بوياۋى قانىق, ٶزٸندٸك ٶرنەگٸ بار ٶزگەشە قالا سالۋ جولىنداعى ەزٸرگە ۇشى-قيىرى كٶرٸنبەيتٸن جۇمىستىڭ باسى عانا بولاتىن. 1998 جىلدىڭ 6 مامىرىندا اقمولا قالاسىنىڭ اتاۋى پرەزيدەنت جارلىعىمەن استانا بولىپ ٶزگەرتٸلٸپ, ەلوردادا سارىارقا جەنە الماتى اۋدانى قۇرىلدى. ال 9 مامىردا استانا قازاقستان, ەزەربايجان, ٶزبەكستان, قىرعىزستان, تٷركييا پرەزيدەنتٸ, تٷرٸكمەنستاننىڭ مەجٸلٸس تٶراعاسى قاتىسقان تٷركٸ تٸلدەس مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ العاشقى سامميتٸن ٶتكٸزدٸ. 20 مامىردا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى استاناسىنىڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭعا قول قويىپ, ەل استاناسىنىڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸن, ساياسي جەنە ەكونوميكالىق نەگٸزدەرٸن ايقىنداپ بەردٸ. كەشەگٸسٸز بٷگٸن, بٷگٸنسٸز بولاشاق جوق. ٶسكەلەڭ ۇرپاق رۋحاني بايلىق پەن ۇلتتىق جەدٸگەرلەردٸ تانىپ-بٸلۋ ارقىلى ٶزٸنە ساباق الادى, ٶمٸرلٸك باعىت-باعدار ۇستانىپ, ەلٸنٸڭ جارقىن يگٸلٸكتەرٸن تانيدى. ەلدٸك مٷددەگە جۇمىلادى. وسىناۋ ٶمٸرشەڭ قاعيدانى قاپەرٸندە ۇستاعان قالا ەكٸمدٸگٸ 9 ماۋسىم كٷنٸ استانا قالاسىندا وتان قورعاۋشىلار ەسكەرتكٸشٸنٸڭ ٸرگەتاسىن قالادى. وعان تٷركييا پرەزيدەنتٸ سٷلەيمەن دەميرەل, قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ اسقار اقاەۆ جەنە باسقا دا جوعارى مەرتەبەلٸ مەيماندار قاتىستى. ەرتەڭٸنە10 ماۋسىم كٷنٸ استانانىڭ حالىقارالىق تۇساۋكەسەر تويى بولدى. تويعا جوسپارلى تٷردە ەزٸرلەنۋ ٷشٸن ارنايى قىسقا مەرزٸمدٸ باعدارلاما قابىلداندى. مۇنى ٸسكە اسىرۋعا 217 قازاقستاندىق جەنە شەتەلدٸك كومپانييا قاتىستى. قۇرىلىس-مونتاج بەن جٶندەۋ جۇمىستارىنا بارلىعى 13,8 مىڭ ادام قاتىسىپ, سونىڭ ارقاسىندا قالانىڭ 248 مىڭ شارشى مەتر اۋماعى تٷبەگەيلٸ جاڭعىرتىلدى. ال 12 ماۋسىمدا جوعارعى سوت عيماراتىنىڭ جانىندا قازاق قوعامىنداعى بيلەر ينستيتۋتىنىڭ ٷلگٸسٸ - حالقىمىزدىڭ قادٸرلٸ تۇلعالارى تٶلە, قازىبەك, ەيتەكە بيلەرگە ارنالعان ەسكەرتكٸش اشىلدى. جۇرتشىلىق جوعارى باعاسىن بەردٸ. 18 ماۋسىمدا استانا قالاسىنىڭ تۇساۋكەسەر رەسٸمٸن ەلەم قازاقتارىنا تانىتۋ ماقساتىندا ەلوردا تٶرٸندە دٷنيەجٷزٸ قازاقتارىنىڭ كٸشٸ قۇرىلتايى ٶتتٸ. وعان ەلەمنٸڭ 20 ەلٸنەن 100-گە تارتا قوناق كەلٸپ قاتىستى. 1998 جىلى وسىنداي اۋقىمدى شارالار اتقارىلعان استانادا1999 جىلدىڭ 18 قاڭتارىندا حالىقارالىق بٸلٸم ستاندارتىنا ساي «ميراس» حالىقارالىق مەكتەبٸنٸڭ ٸرگەتاسى قالاندى. 8 سەۋٸردە استانا اتىنا لايىق جاڭا ەۋەجايدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, اشىلۋ سالتاناتى ٶتتٸ. باس قالا باسشىلىعى كٶرسە كٶز توياتىن شاحاردى كٶرٸكتەندٸرۋ جۇمىستارىمەن رۋحاني سالانى دا قاتار الىپ جٷردٸ. اتالعان جىلدىڭ 29 سەۋٸرٸندە استانا قالاسىندا تۇڭعىش رەت رەسپۋبليكالىق دەرەجەدە اقىندار ايتىسى باستالدى. وعان ەسكٸ كٶز اقىندار كٶكەن شەكەەۆ, قاليحان التىنباەۆ باستاعان جيىرما ەكٸ جٷيرٸك قاتىستى. باس جٷلدەگە تٸگٸلگەن جەڭٸل كٶلٸك قوستانايلىق جىر زەرگەرٸ ەسييا بەركەنوۆاعا بۇيىردى. ال 23 مامىردا ەلوردا تٶرٸندە العاش رەت «استانا ارۋى» بايقاۋى ٶتتٸ. بۇعان ەر تاراپتان ٸرٸكتەلٸپ الىنعان 17-25 جاس ارالىعىنداعى وتىز بويجەتكەن قاتىسسا, 10 ماۋسىم كٷنٸ استانا قالاسى بٸر جىلدىق مەرەكەسٸن سالتاناتپەن اتاپ ٶتتٸ. وسى كٷنٸ قالادا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ماقساتىندا اكتسييالارىنىڭ 90 پايىزى مەملەكەت مەنشٸگٸندە بولاتىن تەحنوپارك اشىلدى. قارقىندى ەڭبەك نەتيجەسٸ دە كٶپ كٷتتٸرگەن جوق. 1999 جىلدىڭ 16 شٸلدەسٸندە بوليۆييا استاناسى لا-پاس قالاسىندا يۋنەسكو-نىڭ شەشٸمٸمەن ەلورداعا «قالالار بەيبٸتشٸلٸك ٷشٸن» سىيلىعى بەرٸلدٸ. قازاقستان استاناسى وسى ۋاقىتتان باستاپ «بەيبٸتشٸلٸك قالاسى» دەپ اتالادى. 28 شٸلدەدە استانا قالاسىندا «SOS Kinderdorf International» حالىقارالىق قورىنىڭ قولداۋىمەن تٶرت گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان وتباسىلىق ٷلگٸدەگٸ 12 ٷيلٸ بالاباقشا تيپتەس مەديتسيالىق ورتالىق, 15 جەلتوقسان – تەۋەلسٸزدٸك مەرەكەسٸ قارساڭىندا اباي جەنە جەڭٸس داڭعىلدارى قيىلىسىندا اۋماعى 32 مىڭ شارشى مەتر, 12 قاباتتان تۇراتىن قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ سەۋلەتتٸ دە ەڭسەلٸ عيماراتى پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. ەكٸ جىل ٸشٸندە قولدانىستاعى ەكٸمشٸلٸك عيماراتتار رەكونسترۋكتسييالاندى. كٶشٸرٸلگەن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر ٷشٸن جەدەل تٷردە جاڭا ٷيلەر تۇرعىزىلىپ, 3200 پەتەر پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. قالاعا مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ قىزمەتكەرلەرٸ, سەۋلەتشٸلەر, ەلٸمٸزدٸڭ كٷللٸ ٶڭٸرلەرٸنەن ەكونوميكانىڭ بارلىق سالا ماماندارى كٶشٸپ كەلدٸ. 2000 جىلدىڭ 27 قاڭتارىندا قالا ەكٸمٸ ە. جاقسىبەكوۆ ەلباسىن استانانىڭ باس جوسپارىمەن جان-جاقتى تانىستىردى. بۇل جوبادا – قازٸرگٸ پرەزيدەنت رەزيدەنتسيياسى, «نۇر استانا» مەشٸتٸ, سونىمەن قاتار ەكٸ ورتانى جالعاپ جاتقان «ترانسويل» كومپانيياسىنىڭ عيماراتى تەرٸزدٸ اسا اۋقىمدى نىساندار قاراستىرىلدى. بۇل كٷنگە نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى «استانا قاقپاسى اشىلعان سەت» دەپ باعا بەرٸپ, قالا قۇرىلىسى تىڭ سەرپٸنمەن جالعاسىن تاپتى. وسى جىلى ەلوردادا مەدەني نىساننىڭ بٸرٸ – كٷلەش بايسەيٸتوۆا اتىنداعى ۇلتتىق وپەرا جەنە بالەت تەاترى اشىلدى. حالىق باس قالاعا قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن اعىلىپ جاتتى. ونىڭ ٸشٸندە ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس ارداگەرلەرٸ دە بارشىلىق ەدٸ. جەڭٸس مەرەكەسٸ قارساڭىندا 18 مايدانگەرگە «تاۆرييا» جەڭٸل اۆتوكٶلٸگٸنٸڭ كٸلتٸ مەن 26 سوعىس ارداگەرٸنە پەتەر كٸلتٸ تابىستالدى. رۋحاني سالا بويىنشا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جاڭا عيماراتى پايدالانۋعا بەرٸلٸپ, استانانىڭ رۋحاني سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن قازاق تٸلٸندە ەدەبي شىعارمالار ساۋدالايتىن «اباي» كٸتاپ دٷكەنٸ اشىلدى. مەدەني دەمالىس باعىتىندا 15 تامىز كٷنٸ ەسٸل ٶزەنٸنٸڭ قالا ورنالاسقان ٶن بويىن شارلاي جٷزٸپ, قوناقتارعا شاھار كٶركٸن تانىستىراتىن «اقبۇلاق» ساياحات كەمەسٸ جٷرە باستادى. اقمولا قالاسى ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا استاناسى دەپ تانىلعان تاريحي كٷنگە وراي 10 جەلتوقساندا كونگرەسس-حولدا سالتاناتتى جيىن ٶتتٸ. مەرەكەلٸك شارا ٷستٸندە ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ كٶركەمدٸك جەتەكشٸسٸ ەزٸربايجان مەمبەتوۆكە «استانا قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» اتاعى تاپسىرىلدى. قالا ورتالىعىنان "ينتەركونتينەنتال", قارجى مينيسترلٸگٸ سيياقتى ەسەم عيماراتتار بوي كٶتەردٸ. ەسٸلدٸڭ سول جاعالاۋىنان جاڭا قالا قۇرىلىسى جەدەل جٷرگٸزٸلۋٸ ٷشٸن ميللياردتاعان ينۆەستيتسييا تارتىلۋى كەرەك بولدى. سالىقتان بوساتىلعان "اقمولا ەركٸن ەكونوميكالىق ايماعى" قۇرىلدى. سوعان بايلانىستى باسقا ٶڭٸرلەردەن مىڭداعان ادام قۇرىلىسقا كەلە باستادى. قالا ٸرگەسٸندەگٸ ەلدٸ مەكەندەر «كٷيگەنجار», «ميچۋرين», «پريگورودنوە», «ينتەرناتسيونالنىي», «ۋچحوز», «كٶكتال» اۋىلدارى باس شاحار قۇرامىنا ەنٸپ, ەلوردا اۋماعى ۇلعايدى. استانا بٸردەن دەل بٷگٸنگٸدەي بولا قالعان جوق. بۇل جاناشىر ازاماتتاردىڭ وراسان زور, جانكەشتٸ ەڭبەگٸنٸڭ ارقاسىندا جٷزەگە استى. 2001 جىل ەلٸمٸز ٷشٸن ٸزگٸلٸككە تولى بولدى. سەبەبٸ, بۇل جىلى تۇعىرى بيٸك تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ ون جىلدىق تاريحىن ارتقا تاستاپ, دٷبٸرلٸ مەرەيتويىن اتاپ ٶتتٸ. جاڭادان بوي كٶتەرە باستاعان استانامىز دا دەل وسى جىلى ساياسي ورتالىققا اينالىپ, ەلەمگە تانىلا باستادى. قالا سەۋلەتٸندە جاڭاشىلدىق پايدا بولدى. تۇرعىندار سانى ەسەلەنٸپ, شاحار ٶمٸرٸ جاندانا تٷستٸ.تٷرلٸ مەدەني كەشەندەر اشىلىپ, جاڭا عيماراتتار بوي كٶتەردٸ. اتالعان كەزەڭدە استاناداعى رۋحاني-مەدەني ەسكەرتكٸش-كەشەندەردٸڭ اشىلۋ جىلى دەسە دە بولعانداي. تەۋەلسٸزدٸك – اتا-بابامىز اڭساعان اسىل مۇرا بولسا, استانا سول ەگەمەندٸكتٸڭ توپىراعىنان نەر العان بولاشاقتىڭ بەسٸگٸ. وسى ۋاقىتتا «وتان قورعاۋشىلار» مەموريالدىق كەشەنٸ, ەسٸلدٸڭ وڭ جاعالاۋىندا قاھارمان قولباسشى, قازاقتىڭ سوڭعى حانى – كەنەسارى قاسىمۇلىنىڭ ەڭسەلٸ ەسكەرتكٸشٸ, بابالار رۋحىنىڭ ٶشپەس قولتاڭباسى, كٶنە جەدٸگەر, تٷپ تامىرى بٸر تٷركٸ حالىقتارىنىڭ اسىل قازىناسى, موڭعول دالاسىندا تۇرعان كٶك تٷركٸلەر كٶسەمٸ كٷلتەگٸن ەسكەرتكٸشٸنٸڭ كٶشٸرمەسٸ استانا قالاسىنا جەتكٸزٸلٸپ, مٷسٸن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-نٸڭ باس عيماراتىنا ورنالاستىرىلدى. اتالعان مٷسٸندەر شاحارعا ەرەكشە كٶرٸك بەرٸپ, كٷللٸ قازاقتىڭ رۋحىن اسقاقتاتا تٷستٸ. قالالاردى ايتپاعاندا, ەلدەردٸڭ ٶزٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن, ارقا تٶسٸندە تۋ تٸككەن استانا, مىڭجىلدىق تاريحى بار الماتىدان باستاپ, وبلىس, قالالاردىڭ نەگٸزگٸ نىشاندارى مەن ەلٸمٸزدٸڭ باستى ٶنەركەسٸپتٸك نىساندارى, اۋىلدىق جەرلەر, تاۋ لاندشافتتارى, دەمالىس ورىندارى, كٷرە جولدار, كٶپٸرلەر بەينەلەنگەن 400-دەن استام مينياتيۋرا قويىلعان «اتامەكەن» قازاقستان كارتاسى ەتنوگرافييالىق-مەموريالدىق كەشەنٸ اشىلۋى از ۋاقىت ٸشٸندە جاس قالانىڭ مەرەيٸن اسقاقتاتىپ, ەلەم نازارىن اۋدارتتى. «SOS قازاقستان بالالار قالاشىعى» پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. استانا – از ۋاقىت ٸشٸندە بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ سيمۆولىنا اينالدى. وعان اتالعان جىلى دٸنارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋ ماقساتىندا, ريم پاپاسى يوانن پاۆەل ٸٸ-نٸڭ ەلورداعا ارنايى شاقىرىلعانى ناقتى نەگٸز بولا الادى. كەزدەسۋدٸڭ باستى ماقساتى مۇسىلماندار مەن حريستياندار اراسىنداعى قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ ەدٸ. سٶيتٸپ, ريم پاپاسىنىڭ قاتىسۋىمەن بٸرنەشە سالتاناتتى كەزدەسۋ ٶتتٸ. ەلەم نازارى دا استاناعا اۋدى. 2001 جىل ەلوردا ٷشٸن بەرەكەلٸ ەرٸ مەرەكەلٸ جىل بولدى. مەملەكەتارالىق, دٸنارالىق قاۋٸپسٸزدٸك نىعايدى. جاس شاحار بەيبٸت كەلٸسٸمدەر جٷرگٸزٸلەتٸن ورتالىققا اينالدى. بۇل جىل كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶكەيٸندە بەيبٸتشٸلٸك جىلى رەتٸندە ەستە قالدى.
«دەنساۋلىق جىلى» دەپ جارييالانعان 2002 جىلى ەلوردا تۇرعىندارى ٷشٸن ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ قىزمەتٸن جاقسارتۋ ماقساتىندا استانادا «دەمەۋ» وتباسىلىق-دەرٸگەرلٸك امبۋلاتوريياسى اشىلدى, جاس قالانىڭ دامۋى ٷشٸن بٸرقاتار سٷبەلٸ شارالار قولعا الىندى. قازاق ەلٸ حالىقارالىق ارەنادا ٶزٸنٸڭ سالماقتى ورنى بار, بٸرلٸك پەن ىنتىماقتىڭ تىڭ باستامالارىن دٷنيەگە ەكەلگەن مەملەكەت رەتٸندە تانىلىپ ٷلگەردٸ. بۇل سٶزٸمٸزگە 2002 جىلى بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى كوفي انناننىڭ استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلۋٸ ناقتى دەلەل. مەرتەبەلٸ مەيماننىڭ قالاعا قاراپ قازاقتى تانۋىنا قالا ەكٸمدٸگٸ قوسقان ٷلەسٸتٸڭ وراسان ەكەنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ ەدٸ. سول جىلى تامىز ايىندا بٸرەگەي عيمارات, ەلوردانىڭ عانا ەمەس, تۇتاس قازاق ۇلتىنىڭ سيمۆولىنا اينالعان «بەيتەرەك» مونۋمەنتٸ بوي كٶتەردٸ. بٷگٸندە اتالعان كەشەن تەك قازاقستاندىقتار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرنەن تۋريستەر كەلەتٸن ورتالىققا اينالدى. ەلباسى جاساعان سىزبا-نۇسقانىڭ نەگٸزٸندە تۇرعىزىلعان «بەيتەرەك» مونۋمەنتٸ حالىقارالىق بايقاۋدا تمد ەلدەرٸ اراسىندا 2002 جىلدىڭ ەڭ ٷزدٸك نىسانى رەتٸندە التىن مەدالمەن ماراپاتتالدى. ەلوردادا بوي كٶتەرگەن ەربٸر عيماراتتىڭ تاريحي تاعىلىمى مەن ساياسي ماڭىزى بار. 2002 جىلدىڭ سوڭىندا استانانىڭ جاڭا ورتالىعىندا ٶزٸندٸك قايتالانباس ٶرنەگٸ بار «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانيياسىنىڭ عيماراتى پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
2003 جىلى باس قالا تٶرٸندە بوي كٶتەرگەن, بٷگٸندە حالىقتىڭ يگٸلٸگٸنە اينالعان, وتباسىلىق كٶتەرٸڭكٸ كٶڭٸل – كٷي سىيلايتىن نىساننىڭ بٸرٸ – «دۋمان» ويىن-ساۋىق ورتالىعى. وتباسىلىق ويىن-ساۋىق ورتالىعىندا وكەاناريۋم, «دجۋنگلي» انيماترونيكستەر تەاترى, ەكزوتاريۋم-حايۋاناتتار باعى, 5D - كينوتەاتر مەن كەدەسىيلار دٷكەنٸ ورنالاسقان. ورتالىقتاعى مۇحيتارالدىڭ ٶزٸ – تمد اۋماعىندا سالىنعان تۇڭعىش نىسانداردىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى. مۇندا سۋ جانۋارلارى مەن تەڭٸز جەندٸكتەرٸنٸڭ 100-دەن استام تٷرٸ تٸرشٸلٸك ەتەدٸ.اتالعان كەشەن دەل سول جىلدىڭ 6 مامىرىندا گيننەستٸڭ رەكوردتار كٸتابىنا ەندٸ.
استانا قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە سالىنىپ, بٷكٸل ەلدٸڭ قارىشتاپ دامۋىنىڭ نىشانىنا, جاھاندىق سەۋلەت ٶنەرٸنٸڭ بٸردەن-بٸر قايتالانباس, عاسىر جوباسىنا اينالدى. العاشقى جىلداردان-اق, ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸنەن مىڭداعان حالىق استاناعا اعىلىپ, ەلوردانىڭ سالىنۋىنا, ەڭسە تٸكتەۋٸنە ٷلەس قوستى.
بولاتبەك تٶلەپبەرگەن,
پرەزيدەنتتٸڭ باق سالاسىنداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
حالىقارالىق «الاش» ەدەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
مەملەكەتتٸك «دارىن» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى