قازاقستاندا كٷنباعىس مايى تاعى قىمباتتاۋى مٷمكٸن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz informburo.kz-كە سٸلتەمە جاساپ.
23 قىركٷيەكتە مەجٸلٸس وتىرىسىندا دەپۋتاتتار تاعى دا كٷنباعىس دەنٸن ەكسپورتقا شىعارۋداعى كەدەندٸك باجدى الىپ تاستاۋ باستاماسىن كٶتەردٸ.
الايدا مۇنداي قادام ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارى – كٷنباعىس مايىنىڭ باعاسىن كٷرت قىمباتتاتاتىنىن تٷسٸنٸپ وتىر ما? جاقسى نيەتپەن جاسالعانىمەن, ويلانباي قابىلدانعان شەشٸم قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ قالتاسىنا اۋىر سالماق سالماق. مۇنىڭ سالدارى تۋرالى ۇلتتىق مايلى داقىلداردى قايتا ٶڭدەۋشٸلەر قاۋىمداستىعى (ۇمقق) تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.
ەلەمدە ماي قىمباتتاپ جاتىر, بٸراق قازاقستاندا باعا تۇراقتى
فاو دەرەكتەرٸنە سەيكەس, سوڭعى ەكٸ ماۋسىمدا (2023 قىركٷيەك – 2025 تامىز) ٶسٸمدٸك مايلارىنىڭ ەلەمدٸك باعاسى 40%-عا ٶسكەن. ەۋروپادا كٷنباعىس مايىنىڭ قۇنى 44%-عا كٶتەرٸلگەن. ال قازاقستاندا 2023 جىلدان بەرٸ ماي زاۋىتتارىنان شىعاتىن كٶتەرمە باعا ليترٸنە 730 تەڭگەدەن اسپاي تۇر (جەتكٸزۋ قۇنىن قوسپاعاندا).
ۇمقق مٷشەلەرٸ ٸشكٸ نارىقتاعى باعا تۇراقتىلىعىنا جاۋاپكەرشٸلٸك الىپ, ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸمەن, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸمەن مەموراندۋمعا قول قويىپ, ٷش جىل قاتارىنان باعانى ۇستاپ تۇر.
“بيىل تامىزدا قاۋىمداستىق ينفلياتسييالىق قىسىم قاۋپٸنە جەدەل ەرەكەت ەتٸپ, بٷكٸل ەل بويىنشا ليترٸن 745 تەڭگەدەن (جەتكٸزۋمەن قوسا) 7 ملن ليتر تازارتىلعان كٷنباعىس مايىن جەتكٸزدٸ. ال مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى قولداۋدىڭ ورنىنا, باعالاردى قىمباتتاتىپ, حالىققا اۋىرتپالىق ەكەلەتٸن باستامالار ۇسىنىپ وتىر. بۇل شەشٸم مايدىڭ ليترٸن 1200 تەڭگەگە دەيٸن قىمباتتاتىپ, ٸشكٸ نارىقتا تاپشىلىق تۋعىزۋى مٷمكٸن”, – دەيدٸ ۇمقق.
بٸز نە جوعالتۋىمىز مٷمكٸن?
ماي-توقىما سالاسى – قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ەڭ قارقىندى دامىپ جاتقان باعىتتاردىڭ بٸرٸ. 2024/25 ماركەتينگتٸك جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەلٸمٸزدە 740 مىڭ توننادان استام كٷنباعىس مايى ٶندٸرٸلدٸ. بۇل – تەۋەلسٸز قازاقستان تاريحىنداعى رەكورد.
2026–2027 جىلدارعا 61,6 ملرد تەڭگەنٸڭ ينۆەستيتسييالىق جوبالارى جوسپارلانعان, بۇل تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن سەمەي مەن شقو-دا ەكٸ ٸرٸ ماي ٶڭدەۋ جوباسى ٸسكە قوسىلادى. جاڭا قۋاتتىلىق جىلىنا 231 مىڭ توننا ماي ٶڭدەۋگە جەتەدٸ.
وسىنىڭ ارقاسىندا:
- ماي ٶندٸرٸسٸ مەن قايتا ٶڭدەۋ تەرەڭدٸگٸ ارتادى;
- شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار قازاقستانعا تارتىلىپ جاتىر;
- جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى;
- يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك ازايادى;
- ينفلياتسييانى تەجەۋگە ٷلەس قوسىلادى;
- دايىن ٶنٸم ەكسپورتى ارقىلى شەتەل ۆاليۋتاسى تٷسەدٸ;
- قۇس جەنە مال شارۋاشىلىعى, قۇراما جەم, كونديتەر جەنە تاماق ٶنەركەسٸبٸ قاتار داميدى.
بۇل كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بارلىعى پرەزيدەنت قويعان مٸندەتتەرمەن ٷندەس: اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ قايتا ٶڭدەۋ ٷلەسٸن 70%-عا جەتكٸزۋ, ەكسپورتتى ارتتىرۋ, ينفلياتسيياعا قارسى كٷرەسۋ جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ.
2024 جىلى اگروٶنەركەسٸپ ەكسپورتى 5,1 ملرد دوللاردى قۇراپ, ونىڭ 52%-ى قايتا ٶڭدەلگەن ٶنٸم ٷلەسٸنە تيدٸ. ماي-توقىما سەكتورى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتىنىڭ تٶرتتەن بٸرٸن بەرٸپ, ستراتەگييالىق ماڭىزدى سالا ەكەنٸن دەلەلدەدٸ. قازاقستان كٷنباعىس مايىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا ەلەمدٸك توپ-10-عا ەنٸپ, 2023–2024 جىلدارى 8-ورىنعا شىقتى. سونداي-اق ەلٸمٸز كٷنباعىس كٷنجاراسىن ەو-عا ەكسپورتتايتىن ٷش ٸرٸ جەتكٸزۋشٸنٸڭ قاتارىنا كٸردٸ جەنە ورتالىق ازيياداعى سۇرانىستى تولىق قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.
كٶرشٸلەردٸڭ تەجٸريبەسٸ نە دەيدٸ?
ۇمقق دەپۋتاتتارعا كٶرشٸلەس ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸن زەرتتەۋدٸ ۇسىندى. مىسالى, رەسەيدە مايلى داقىلداردىڭ بارلىعىنا دەرلٸك ەكسپورتتىق باج سالىنادى: كٷنباعىس دەنٸنە – 50% (تونناسىنا كەمٸندە 330 ەۋرو), راپسقا – 30% (كەمٸندە 165 ەۋرو), سوياعا – 20% (كەمٸندە 100 ەۋرو), زىعىر دەنٸنە – 10%.
ٶزبەكستاندا 2020 جىلدان باستاپ ماقتا شيكٸزاتىن سىرتقا شىعارۋعا تىيىم سالىنعان. بۇل شەشٸم ٸشكٸ نارىقتى ماقتا مايىمەن قامتاماسىز ەتۋگە, توقىما كلاستەرٸن دامىتۋعا جەنە قايتا ٶڭدەلگەن ٶنٸم ەكسپورتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
