اەس سالۋ ۇسىنىسى 90-جىلداردىڭ اياعىنان بەرٸ تالقىلانىپ كەلەدٸ. مەن ەكونوميكا مينيسترٸ بولعان كەزدە دە وسى مەسەلە كٶتەرٸلدٸ. ٷكٸمەتتە قىزۋ تالقىلاۋعا تٷستٸ. بٸراق جوبا قولداۋ تاپپادى. سەبەبٸ ول ۋاقىتتا ەلەكتر قۋاتىن ٶندٸرەتٸن ەلەۋەت جوعارى, ەكونوميكا ەلٸ داعدارىستان شىقپاعان, ەلەكتر قۋاتىنا سۇرانىس تٶمەن, قاراجات تاپشى ەدٸ.
كەيٸنگٸ 5-6 جىلدا مەسەلە قايتا كٶتەرٸلدٸ. بٸرٸنشٸدەن, ەكونوميكانىڭ قارقىندى ٶسۋٸنە بايلانىستى ەلەكتر قۋاتى تاپشىلىعى بايقالسا, ەكٸنشٸدەن, كٷن تەرتٸبٸنە ەنەرگييانىڭ تازا كٶزٸن پايدالانۋ قاتاڭ قويىلا باستادى. مىسالى, بىلتىر ەلٸمٸز 115 ملرد كيلوۆاتت-ساعات ەلەكتر قۋاتىن تۇتىندى, سونىڭ 112 ملر-دىن ٶزٸمٸز ٶندٸردٸك. 3 ملرد-قا جۋىق ەلەكتر قۋاتىن كٶرشٸ مەملەكەتتەردەن الدىق. بۇل – ەنەرگييا تاپشىلىعىنىڭ بٸردەن-بٸر كٶرٸنٸسٸ. وعان قوسا كەيٸنگٸ ەكٸ جىلدا ەنەرگييا قۋاتىن ٶندٸرۋ تٶمەندەدٸ.
ەنەرگەتيكادا «قوندىرىلعان قۋات» دەگەن ۇعىم بار. ول – جاڭادان سالىنعان كەزدەگٸ ەلەكتر ستانساسىنىڭ جالپى ٶندٸرۋ قابٸلەتٸن بەينەلەيتٸن كٶرسەتكٸش. قازٸر ول ەلٸمٸزدە 24,6 گۆت. بٸر قاراعاندا, ٶتە ٷلكەن كٶلەم, بٸراق ۋاقىت ٶتە كەلە كەز كەلگەن قوندىرعى ەسكٸرەدٸ. ەرتٷرلٸ تەحنيكالىق اقاۋ بولادى. سوندىقتان اينالىمعا «قولجەتٸمدٸ قۋات» دەگەن ۇعىم ەنگٸزٸلگەن. بۇل – ەلدەگٸ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۋات ٶندٸرۋگە جارامدىسىن بەينەلەيتٸن كٶرسەتكٸش. ول بٸزدە قازٸر جوعارىدا اتالعان 24,6 گۆت كٶلەمنٸڭ 17 گۆت كٶلەمٸنە جەتەر-جەتپەس بولىپ تۇر. سول 17 گۆت كٶلەمنٸڭ تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن قۋاتى بار-جوعى 15 گۆت شاماسىندا. ال تاڭەرتەڭگٸ 1-2 ساعات پەن كەشكٸ 1-2 ساعاتتا ەلەكتر قۋاتى ەڭ كٶپ پايدالانىلاتىن كەزەڭ سانالادى. سول كەزدە حالىق سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋگە بٷگٸندە 16 گۆت قۋات كەرەك. بٸراق ونداي مٷمكٸندٸك كەيدە جەتكٸلٸكسٸز. قۋات جەتپەگەندٸكتەن, كٶرشٸ مەملەكەتتەردەن ەنەرگييا الۋعا مەجبٷرمٸز.
بٷگٸندە 31 ەل اتوم ەلەكتر ستانساسىن پايدالانادى. قازٸر ەلەمدە 439 ەنەرگەتيكالىق رەاكتور جۇمىس ٸستەيدٸ. 19 ەل 62 رەاكتور سالۋ ساتىسىندا. اتوم ەنەرگەتيكاسى ەلەمدەگٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ جالپى گەنەراتسيياسىنىڭ 10%-ىن قۇرايدى. ەۋرووداق اتوم ەنەرگەتيكاسىن «جاسىل» تەحنولوگيياعا تەڭەستٸردٸ. ەندٸ 15-20 جىلدا اەس قىزمەتٸ بارىنشا جانداناتىنى كٷمەن تۋدىرمايدى.
اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا بٸزدە جەتكٸلٸكتٸ ەلەۋەت بار. ٶندٸرٸلەتٸن تابيعي ۋران كٶلەمٸنەن ەلەمدە بٸرٸنشٸ ورىندامىز. وعان قوسا ەلٸمٸزدە يادرولىق وتىن كومپونەنتتەرٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸ بار. ٷلبٸ مەتاللۋرگييا زاۋىتى بازاسىندا اەس-كە يادرولىق وتىن شىعاراتىن زاۋىت ٸسكە قوسىلىپ, ەلٸمٸز يادرولىق وتىننىڭ بەلسەندٸ ٶندٸرۋشٸسٸنە اينالدى. مۇنداي مٷمكٸندٸك كٶپ ەلدە جوق ەكەنٸن ەسكەرسەك, بٸزدە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ اۋقىمدى ەلەۋەتٸ بار ەكەنٸ, ونى ۇتىمدى پايدالانۋ بايىپتى شەشٸم بولاتىنى انىق.
بۇل سالادا ەلٸمٸزدٸڭ كادرلىق ساياساتى قالىپتاستى. اتوم ٶنەركەسٸبٸ مەن عىلىمدا 20 000-نان اسا ادام ەڭبەك ەتەدٸ. جوعارى وقۋ ورىندارىندا 2010 جىلدان باستاپ يادرولىق, تەحنيكالىق فيزيكا باعىتىندا 3 000-نان اسا كادر دايارلاندى. «ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق» پەن «يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىندا» 3 يادرولىق زەرتتەۋ رەاكتورى جۇمىس ٸستەيدٸ. پايدالانۋعا بەرٸلگەن سەتتەن باستاپ وسى رەاكتورلاردى بٸزدٸڭ ماماندار ەش قيىندىقسىز تابىستى پايدالانىپ كەلەدٸ. ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ نەتيجەلەرٸن ەلەمدٸك عىلىمي قوعامداستىق تولىق مويىندايدى. سونىمەن قاتار 1973 جىلدان 1999 جىلعا دەيٸنگٸ كەزەڭدە اقتاۋدا بن-350 تولىققاندى ٶنەركەسٸپتٸك يادرولىق رەاكتورىن پايدالاندى, ول رەاكتور اپاتسىز جۇمىس ٸستەدٸ. بۇل – ەل قۇزىرەتٸ مەن ەلەۋەتٸنٸڭ دەلەلٸ.
اەس سالۋ تۋرالى وڭ شەشٸمگە كەلەتٸن بولساق, قاي ەلگە سالعىزىپ, قاي مەملەكەت تەحنولوگيياسىن ەكەلەتٸنٸمٸز انىقتالعاندا سول تەحنولوگيياعا ارناپ كادرلار دايارلاي باستايمىز. كادر دايارلاۋ اسا قيىن ەمەس. ون جىلدا مىڭعا تارتا ينجەنەر دايارلاۋعا بولادى. قازٸر دايىندىعى بار ادامدار قاتارىنان كەسٸبي دەڭگەيٸ جوعارى مامانداردى تاڭداپ, 2-3 جىل وقىتىپ, بەلگٸلەنگەن ەلگە تەجٸريبەگە جٸبەرسەك, دايىن مامان بولىپ شىعادى.
دٷنيەجٷزٸندە قالىپتاسقان تالاپقا ساي ەكونوميكانى تۇراقتى دامىتۋعا ەنەرگييانىڭ تازا كٶزٸن پايدالانۋ قاجەتتٸگٸ كٷن تەرتٸبٸنە ەندٸ. وسى تۇرعىدا جاسىل ەنەرگييا قاتارىنداعى اەس-كە بالاما جوق ەكەنٸ بەلگٸلٸ. 2035 جىلعا دەيٸنگٸ ەنەرگەتيكالىق بالانس ەزٸرلەندٸ. سوعان سەيكەس ەكونوميكانىڭ ٶسۋ قارقىنى ارتادى, حالىق سانى كٶبەيٸپ كەلەدٸ. اتالعان مەرزٸمگە دەيٸن ەلەكتر ەنەرگيياسىن تۇتىنۋ كٶلەمٸ ساعاتىنا 153 ملرد كۆت دەڭگەيٸندە بولاتىنى بولجاندى. بۇل رەتتە جۇمىس ٸستەپ تۇرعان ەلەكتر ستانسالارىنىڭ ٶندٸرۋ قابٸلەتٸ 2020 جىلعى 108 ملرد كۆت/ساعاتتان 2035 جىلى 88,6 ملرد كۆت/ساعاتقا دەيٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن تٶمەندەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. سونداي-اق كٶمٸر ستانسالارىنىڭ ٶندٸرۋ قابٸلەتٸ قىسقارىپ, قوسىمشا جاسىل ەنەرگييا ساناتىنداعى كٷن, جەل, اتوم ەنەرگيياسى مەن گاز كٶزدەرٸن پايدالاناتىن 17,5 گۆت ەلەكتر قۋاتىن ەنگٸزۋ ەكونوميكانىڭ تۇراقتى دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرمەك.
كەز كەلگەن مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋى بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى. دەل قازٸر ەلٸمٸزدٸڭ بۇل سالاداعى ەلەۋەتٸ ٶتە زور. ٶندٸرٸستٸڭ دامۋىنا تۇساۋ بولاتىنداي ەنەرگييا تاپشىلىعى بايقالمايدى. دەسەك تە, ٶندٸرٸستٸ ەرٸ قاراي ٶرٸستەتۋگە ەنەرگييانىڭ تازا ەرٸ تۇراقتى كٶزٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنۋگە تيٸس. سوندىقتان ەلدە ەنەرگييانىڭ بالاما كٶزٸن دامىتۋ مەسەلەسٸ ٶتكٸر تۇر. نەتيجە دە جوق ەمەس. قازٸر جالپى ٶندٸرٸلەتٸن ەلەكتر قۋاتىنىڭ 5%-دان استامى وسى بالاما كٶزدەن الىنادى. كٷن مەن جەلدەن ەنەرگييا الۋ اقىرىن دامىپ كەلەدٸ. وسى ورايدا اەس سالعانشا كٷن مەن جەل ەنەرگەتيكاسىن دامىتىپ, نەگە تولىق سوعان كٶشپەيمٸز دەگەن سۇراق تۋادى. بۇل مەسەلەنٸ دە اشىق ايتقان دۇرىس. بٸرٸنشٸ, باعاعا بايلانىستى. جەك-تٸڭ قازٸرگٸ تاريفٸ, ەرينە, بٸزدٸڭ قولدانىستاعى دەستٷرلٸ ستانساداعىدان قىمبات. ەكٸنشٸدەن, جەك ٷزٸلٸسسٸز قۋات بەرە المايدى. ٷنەمٸ بٸر باعىتتى قاتتى جەل سوعىپ, نە ٷنەمٸ كٷن جارقىراپ تۇرسا عانا ٷزدٸكسٸز ەنەرگييا بەرەدٸ. بۇل تابيعات جاراتىلىسىنا قارسى. سوندىقتان ولار سەنٸمدٸ ەنەرگييا كٶزٸ بولا المايدى. وعان قوسا, جەك-تٸڭ قىمبات ەنەرگيياسى ەكونوميكانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتٸن تٶمەندەتٸپ, ەلدٸ داعدارىسقا ۇرىندىرادى.
اتوم قۋاتىنىڭ ورنىن گاز دا باسا المايدى. بۇل سالادا كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعى ساياساتىن ۇستانعان ەلمٸز. كٶمٸر جاعاتىن جاڭا ستانسا جوبالاي المايمىز. ٶتپەلٸ كەزەڭدە گاز گەنەراتسيياسىن ۇلعايتۋعا بولار ەدٸ, بٸراق گاز رەسۋرسى جەتكٸلٸكسٸز. مەسەلەن, قۋاتى 1 گۆت بولاتىن ستانسا جۇمىس ٸستەسە, شامامەن 2 ملرد تەكشە مەتر گاز كەرەك. ال ەنەرگەتيكالىق تەڭگەرٸمدە 20 گۆت ەنەرگييا قۋاتى قاجەت دەسەك, ونىڭ بەرٸن گازبەن جابۋعا 40 ملرد تەكشە مەتردەن استام گاز كەرەك بولادى. ونىڭ ٷستٸنە گازحيمييا سالاسىن دامىتىپ, ٶڭٸرلەردٸ گازداندىرۋدى كەڭەيتٸپ جاتىرمىز. اتالعان باعىتتىڭ بەرٸنە بٸردەي جەتەتٸن گاز رەسۋرسى جوق بٸزدە.
ەلەم حالقىن الاڭداتقان ەڭ كٷردەلٸ مەسەلە – جەر شارىنداعى كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ. مۇنداي ٶزگەرٸس بٸزدە تٸپتەن قاتتى بايقالادى. ەۋروپانىڭ كٶپ ەلٸندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان كٷن ىسۋى ورىن الىپ, مىڭداعان گەكتار ورماندى ٶرت شالىپ, حالىق ەبٸگەرگە تٷستٸ. ازييا, اقش پەن ەۋروپاداعى بٸرقاتار ەلدٸ توپان سۋ باسىپ, ەكونوميكاسىنا وراسان زور زييان كەلدٸ. افريكا مەن اراب ەلٸنە قار جاۋىپ, ولاردا دا قيىندىق تۋدى. بۇۇ قولداۋىمەن جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن حالىقارالىق عالىمدار توبىنىڭ زەرتتەۋ نەتيجەسٸنە دەن قويالىق. 2014 جىلى وسى توپتىڭ 6 بايانداماسى جارييالاندى. وندا جەردەگٸ تەمپەراتۋرا تەز كٶتەرٸلٸپ, سالدارىنان كليمات ٶزگەرٸپ, كەلەڭسٸز اپاتتى جاعدايلار ورىن العانىنا ادامنىڭ جاۋاپسىز تٸرلٸگٸ سەبەپ بولعانى عىلىمي تۇرعىدان ناقتىلاندى.
بۇل ٷردٸستەردٸ تەجەۋ جولىندا بٷكٸل ەلەم بٸرٸگٸپ كٷرەسپەسە, جەردەگٸ تەمپەراتۋرا 2100 جىلعا دەيٸن تاعى بٸر گرادۋسقا كٶتەرٸلەدٸ. وندا پلانەتاداعى كٶپ ايماقتا ٶمٸر سٷرۋگە قاۋٸپ تٶنەدٸ. بۇل عىلىمي تٷردە دەلەلدەندٸ. زەرتتەۋ نەتيجەسٸ نەگٸزٸندە 2015 جىلى پاريجدە 197 ەلدٸڭ باسشىسى قاتىسقان جيىن بولىپ, پاريج كەلٸسٸمٸنە قول قويىلدى. كەلٸسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ تالابى – ەر ەل 2100 جىلعا دەيٸن جەردەگٸ تەمپەراتۋرانى 1,5 گرادۋستان اسىرماۋعا اتسالىسۋعا تيٸس. وعان قول جەتكٸزۋدە بٷكٸل ەلەم كٶمٸر, مۇناي, گاز رەسۋرستارىن قولدانۋدى كٷرت ازايتۋى كەرەك. ەنەرگييانىڭ جاسىل تٷرٸنە كٶشٸپ, قاجەتٸنە تيٸمدٸ جاراتۋدى ٶمٸر تەرتٸبٸنە اينالدىرۋعا مٸندەتتٸ. اۋادان كٶمٸرقىشقىل گازدى سٷزٸپ الاتىن تەحنولوگييا مەن باسقا شارالاردى قولدانۋعا كٶشۋ دە – ماڭىزدى مٸندەت.
ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ مەملەكەتتەرٸ قىسقا مەرزٸمدە ارنايى ستراتەگييالارىن قابىلداپ, 2050 جىلدان باستاپ كٶمٸرسۋتەگٸ رەسۋرستارىنا (كٶمٸر, مۇناي, گاز) بەيتاراپ بولاتىندارىن نەمەسە سول كەزەڭنەن باستاپ اتالعان رەسۋرستاردى تٸرشٸلٸكتە پايدالانۋدان باس تارتاتىندارىن جارييالادى. بۇل جيىنعا بٸزدٸڭ ەل دە قاتىسىپ, پاريج كەلٸسٸمٸن قولدادى. بۇل تەك بٸزگە عانا ەمەس, بٷكٸل دٷنيەجٷزٸنە وڭايعا سوقپايدى. سەبەبٸ ەلەم ەكونوميكاسى جىلىنا 7,5 ملرد توننا كٶمٸر, 4,5 ملرد توننا مۇناي, 4 ترلن تەكشە مەتردەن استام گاز پايدالانىپ وتىر. ادامزاتتىڭ باسقا امالى جوق.
تمد ەلدەرٸ اراسىندا اۋانى لاستاۋدان الدىڭعى قاتاردا تۇرمىز. سەبەبٸ ەلەكتر قۋاتىنىڭ 68%-ىن كٶمٸردەن الامىز. گاز ٷلەسٸن 10%-عا, جەك ٷلەسٸن 5%-عا دەيٸن ٶسٸردٸك. رەسەي ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ 50%-عا جۋىعىن اەس پەن سۋ ەلەكتر ستانساسىنان ٶندٸرەدٸ. گازدان الاتىنى – 23-24%. دەمەك رەسەي ەلەكتر قۋاتىنىڭ 70%-دان استامىن تازا كٶزدەن الادى. ٶزبەكستان ەنەرگييا ٶندٸرۋدە 80%-ىن گاز بەن باسقا تازا ەنەرگييا كٶزدەرٸن قولدانادى. بۇل ەلدە ەكونوميكا قارقىندى ٶسٸپ, ەنەرگييا تاپشىلىعى بايقالدى. مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشۋ ماقساتىندا ٶزبەك ەلٸ اەس سالۋدى قولعا الدى. قىرعىز ەلٸ ەنەرگييانىڭ باسىم بٶلٸگٸن سۋ رەسۋرسىنان الىپ وتىر.
بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ەكونوميكاسى جىلىنا 400 ملن توننادان استام كٶمٸرقىشقىل گازىن اۋاعا شىعارادى. باسىم بٶلٸگٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ مەن حالىقتى جىلۋمەن قامتۋ سالاسىنا تيەسٸلٸ. ناقتى ەسەپتە بٸزدٸڭ ەلدە تەمپەراتۋرا كٶتەرٸلۋٸ دٷنيەجٷزٸندەگٸ جاعدايمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم جىلدام ەكەنٸ دەلەلدەندٸ. مىسالى, كەيٸنگٸ 100 جىلدا جەر بەتٸنٸڭ تەمپەراتۋراسى 1 گرادۋسقا جۋىق كٶتەرٸلدٸ. ال كٶپ جىلعى زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەسٸندە بٸزدٸڭ ەلدە ەر جىلدا تەمپەراتۋرا 0,28 گرادۋسقا نەمەسە 35 جىلدا 1 گرادۋسقا كٶتەرٸلٸپ جاتقانى انىقتالدى. سالدارىنان ٶزەن-كٶلدەردە سۋ تارتىلىپ, كٶپ جەر شٶلەيتكە اينالىپ بارادى. ەلدەگٸ ەكولوگييالىق جاعدايدى تٷزەۋگە بەت بۇرماساق, 2100 جىلعا دەيٸن تەمپەراتۋرا 3 گرادۋسقا كٶتەرٸلۋٸ مٷمكٸن. بۇل جاعداي ەكونوميكا مەن حالىق تۇرمىسىنا وراسان زور زييان تيگٸزەدٸ. سوندىقتان ٷكٸمەت كليمات ٶزگەرۋٸن قاتاڭ باقىلاپ, جاعدايدى رەتتەيتٸن تيٸستٸ شارالاردى جىلدام ٸسكە اسىرۋعا تىرىسىپ جاتىر.
ەكولوگييا مەن كليمات ٶزگەرۋٸن بىلاي قويعاندا, ەرتە مە, كەش پە, قازبا بايلىقتىڭ تاۋسىلاتىنى انىق. دەمەك وتىن تاۋسىلسا, ادامزات نە ٸستەۋٸ كەرەك? ادامنىڭ جەر بەتٸندە تۇراقتى تٸرشٸلٸك ەتۋٸنە ەنەرگييانىڭ تازا ەرٸ شەكسٸز كٶزٸ عانا مٷمكٸندٸك سىيلايدى. سوندىقتان اتالعان جاعدايلاردى ەسكەرٸپ, مەملەكەتتەردٸ ەنەرگييانىڭ تازا كٶزٸنە كٶشۋگە مەجبٷرلەيتٸن ناقتى تەتٸك انىقتالا باستادى. العاشقىسى 2026 جىلدىڭ باسىنان تەجٸريبەگە ەنبەكشٸ. تەتٸكتٸڭ بٸرٸ – ترانسشەكارالىق كٶمٸرتەگٸن رەتتەۋ نۇسقاسى. سوعان سەيكەس ەۋرووداققا ەكسپورت جاسايتىن كەز كەلگەن مەملەكەت ٶز ٶنٸمٸنٸڭ ەكولوگييالىق تۇرعىدان تازا ەكەنٸن دەلەلدەۋگە تيٸس. ەگەر يمپورتتالاتىن زاتتى ٶندٸرۋ ەۋروپادا ورنالاسقان ٶندٸرٸسپەن سالىستىرعاندا لاس ەكەنٸ انىقتالسا, ونداي ٶنٸمگە قوسىمشا سالىق سالىنىپ, بٸرتە-بٸرتە ەۋرووداققا كەلۋٸنە توسقاۋىل قويىلادى. بۇل بٸزدٸڭ ەكسپورتتاۋشى كەسٸپورىندارعا وڭاي تيمەيدٸ. جەتەكشٸ مەملەكەتتەر ارنايى قور قۇرىپ, ەكونوميكاسى تۇراقتى ەلمەن وزىق تەحنولوگيياسىن بٶلٸسۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. ٶندٸرٸستٸ جاڭارتۋدا بەلسەندٸلٸك تانىتقان ەلدٸڭ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ عانا بۇل قوردان قاراجات الادى. وسىنداي تەتٸك كٶمەگٸمەن جەتەكشٸ مەملەكەتتەر كەن وتىن كٶزٸن پايدالانۋدى شەكتەپ, دٷنيەجٷزٸ ەكونوميكاسىنىڭ جاسىلدانۋىنا ىقپال ەتپەكشٸ.
بىلتىردان باستاپ ەۋروپادا كٶمٸرتەگٸ سالىعى («carbon tax») ەنگٸزٸلدٸ. وسىنىڭ ٶزٸ وتاندىق ٶنٸمنٸڭ ەكسپورتىن ەدەۋٸر قيىنداتاتىنى قازٸردٸڭ ٶزٸندە بەلگٸلٸ بولدى. سەبەبٸ اتالعان جاعدايعا وراي كەز كەلگەن تاۋارعا قويىلاتىن تەحنيكالىق رەگلامەنت, ستاندارت پەن تالاپ ٶزگەردٸ. جالپى, دٷنيەجٷزٸلٸك دامۋدىڭ دەل قازٸرگٸ كەزەڭٸندە ەلەمدەگٸ ەربٸر ەلدٸڭ حالىقارالىق بەدەلٸ كٶپ جاعدايدا كٶمٸرتەگٸن قولدانبايتىن ەكونوميكاعا بەت بۇرىسىمەن ايقىندالاتىنىن ايتقانىمىز جٶن.
قورىتا ايتقاندا, دٷنيەجٷزٸنٸڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرٸ اتوم ەنەرگيياسىنا يەك ارتىپ تۇر. سوندىقتان دەل وسى مەسەلەدە ٷرەيگە بوي الدىرۋدىڭ ەشقانداي قاجەتٸ جوق. بۇل جۇمىستى كەيٸنگە قالدىرا بەرۋدەن ۇتىلماساق, ۇتپايتىنىمىز انىق.
جاقسىبەك قۇلەكەەۆ, مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ
Egemen Qazaqstan گازەتٸ
