قوعامدا «ۆەيپ» دەپ اتالىپ كەتكەن ەلەكتروندى تەمەكٸلەردٸ ساتۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىس بٸر ەمەس, بٸرنەشە جىل قاتارىنان اشىق ايتىلىپ كەلدٸ. وسى ارالىقتا حوش يٸسٸ بار قۇرالدارعا ەرەسەكتەردەن بٶلەك, بالالار دا ەۋەس بولا باستاعان. وسى پروبلەمانىڭ الدىن-الۋ نەمەسە جويۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك?
ەلەكتروندى شىلىمعا تىيىم سالۋ تۋرالى ۇسىنىستى قوعام بەلسەندٸلەرٸ, اتا-انالار, مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى ايتۋىنداي-اق ايتتى, جوعارى مٸنبەرلەردە كٶتەردٸ. ال شىن مەنٸندە, ەلەكتروندى تەمەكٸلەردٸ تاسىمالداۋعا, ساتۋعا تىيىم سالۋ ارقىلى مەسەلە شەشٸلە مە? وسى شارۋامەن بالالاردى زيياندى دٷنيەدەن قورعاي الامىز با?
مىسالى, «بايتاق» جاسىلدار پارتيياسىنىڭ جەتەكشٸلەرٸ بۇل پٸكٸرمەن كەلٸسپەيدٸ. ياعني, «ەلەكتروندى شىلىمداردى جەتكٸزۋگە, ساتۋعا تىيىم سالۋ ارقىلى ٸس بٸتپەيدٸ, ونىڭ اينالىمىن قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت» دەپ سانايدى ولار.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا «بايتاق» جاسىلدار پارتيياسى ۆەيپتٸڭ ساتىلىمىنا تىيىم سالۋعا قارسى ەكەنٸن بٸلدٸرە وتىرىپ, مۇنداي قۇرالداردى تاباك جەنە الكوگولدٸ زاتتارمەن قاتار قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ كەرەك دەگەن ۇستانىمدا ەكەنٸن اڭعارتتى. بۇل ۇسىنىستى «بايتاق» جاسىلدار پارتيياسىنىڭ تٶراعاسى ازاماتحان ەمٸرتاەۆتىڭ ٶزٸ بىلاي تٷسٸندٸردٸ:
«اڭعارساڭىزدار, وسى ۋاقىتقا دەيٸن تىيىم سالۋ ارقىلى ەش مەسەلە تولىق شەشٸمٸن تاپپادى. قازٸر ەلەكتروندى تەمەكٸلەردٸڭ تٷر-تٷرٸ شىعىپ جاتىر. ەرينە, بٸز حالىقتىڭ, سونىڭ ٸشٸندە جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنە جۋىماعانىن قالايمىز. قازٸر دەپۋتاتتاردىڭ ەلەكتروندى تەمەكٸ ٶنٸمدەرٸنە قارسىلىق بٸلدٸرٸپ جاتقانىن كٶرٸپ, بٸلٸپ وتىرمىز. بۇل قادام – بۇرىننان تەمەكٸنٸڭ كەدٸمگٸ تٷرٸن شىعاراتىن كومپانييالاردىڭ كٶبٸرەك تابىس تابۋىنا جول اشادى. تاعى بٸر جايت, ەلەكتروندى تەمەكٸگە تىيىم سالىناتىن بولسا, بٸردەن زاڭسىز تاۋار اينالىمى كٶبەيەدٸ. ياعني, اشىقتىق ساقتالمايدى. وسى باعىتتا جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپكەرلەردٸڭ سالىعىنان قاعىلامىز. كەيٸن, زاڭسىز كەلگەن تاۋاردى جاستاردىڭ قالاي پايدالانىپ جاتقانىن دا زەردەلەي المايمىز. ايتپاعىم, تىيىم سالۋمەن شەكتەلۋ – مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸ ەمەس»
ال «بايتاق» پارتيياسى جاسىلدار ساياساتى دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى ازامات اييابەرگەنوۆتٸڭ ويىنشا, بۇل رەتتە تىيىم ەمەس, جٷيەلٸ جۇمىستار قاجەت.
«بايتاق» جاسىلدار پارتيياسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياساتىنا سٷيەنە وتىرىپ, بيلٸكتٸڭ جٷرگٸزٸپ وتىرعان رەفورمالارىن قولدايدى. تٷركٸستان ٶڭٸرٸندە ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى: «ۇلت ساۋلىعىنا زييانىن تيگٸزەتٸن تاعى بٸر كەسەل – ۆەيپ جەنە تٷرلٸ ەلەكتروندى تەمەكٸلەر. ٶكٸنٸشكە قاراي, ونى تارتۋ جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا سەنگە اينالىپ بارادى. سەبەبٸ, ەلەكتروندى تەمەكٸ بەرٸنە قولجەتٸمدٸ, ونىڭ زييانسىزدىعى تۋرالى تٷرلٸ جارنامالار دا كٶبەيٸپ كەتتٸ. ٸس جٷزٸندە, جاستارىمىز ٶزٸنە قاۋٸپ تٶندٸرۋدە. سەبەبٸ, بۇل – شىن مەنٸندە, زيياندى نەرسە. ۆەيپ پەن ەسٸرتكٸنٸڭ اراسى بٸر-اق قادام. وسى قاۋٸپتٸ ٷردٸسپەن كٷرەسۋ ٷشٸن جٷيەلٸ جەنە شۇعىل شارالار قابىلداۋ قاجەت. تىيىم سالۋمەن عانا مەسەلەنٸ شەشۋ مٷمكٸن ەمەس», دەگەن ەدٸ. بٸز قازٸر ەلدە قورقور ۇسىناتىن ورىندارعا شەتەۋ قويىلعانىن بٸلەمٸز. بٸراق, قالادا مۇنداي ورىنداردى تابۋ تٷك تە قيىن ەمەس. كەز كەلگەنٸمٸزگە ەسٸگٸ اشىق. سونىمەن قاتار دەنساۋلىعىققا زييان كەلتٸرەتٸن باسقا دا زاتتارعا شەكتەۋ قويىلعانىمەن, قاتاڭ باقىلاۋعا الىنباعان. سول ٷشٸن دە ەلەكتروندى شىلىمداردىڭ ساتىلىمىن قاتاڭ باقىلاۋ قاجەت. شەكتەۋ قويىلسا, كٶلەڭكەلٸ بيزنەس پايدا بولادى. ال ەرەسەكتەر قانداي ٶنٸم پايدالانسا دا ٶز ەركٸندە بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن»
تەمەكٸ زاتتارى نارىعىنىڭ قاۋىمداستىعى تٶرايىمى ماليكا باقىتجانوۆا ەلەكتروندى تەمەكٸلەردٸ ساتىپ الۋ ەكٸنٸڭ بٸرٸنە, ياعني جاسٶسپٸرٸمدەرگە قولجەتٸمدٸ بولماۋى تيٸس دەپ سانايدى. سونىمەن قاتار, ۆەيپتەردٸڭ قاپتاماسى مەن دەمٸنە دە ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ كاجەت.
«قازٸر ەلەكتروندى تەمەكٸنٸ كەز كەلگەن ادام ساتىپ الۋىنا بولادى. بارشاعا قولجەتٸمدٸ. ستاتيستيكاعا ٷڭٸلسەك, ۆەيپتٸ ەلگە تاسىعان كەسٸپكەرلەر بارلىق نورماتيۆتٸك اكتٸلەردٸ ساقتاعان. ەلەكتروندى تەمەكٸلەرگە تىيىم سالۋ مەسەلەسٸ 3 جىلدان بەرٸ كٷن تەرتٸبٸندە تۇر. بٸراق, ەلٸ زاڭ قابىلدانبادى. جاقىن بەرٸدەن وسىنداي ٶنٸمدەردٸ تاڭبالاۋعا قاتىستى تالاپتار قويىلدى. بۇل تالاپ – نارىقتاعى ەلەكتروندى شىلىمداردى تاڭبا ارقىلى رەتتەۋگە جول اشتى. كەسٸپكەرلەردٸڭ جۇمىسى دا بٸرشاما جەڭٸلدەدٸ. بٸز وسى زاڭدى كەسٸپكەرلەرگە ٷنەمٸ تٷسٸندٸرٸپ وتىرامىز. كەسٸپكەرلەر ەلەكتروندى شىلىمداردىڭ قاپتاماسىن كٶز قىزىقتىراتىنداي ەمەس, قاراپايىم ەزٸرلەۋگە كەلٸسٸپ وتىر. سوسىن, تەتتٸ دەمٸن دە ٶزگەرتۋگە دايىن. جاسٶسپٸرٸمدەر مەن بالالاردىڭ تەمەكٸ زاتتارىنا ەۋەس بولۋىنا تٷبەگەيلٸ قارسىمىز. بٸراق, ەرەسەكتەر شىلىمنىڭ قاي تٷرٸن قولداناتىنىن ٶزدەرٸ تاڭداعانى دۇرىس سەكٸلدٸ. بٸز ۆەيپتەردٸڭ ۋتيليزاتسيياسىن دا ٶز قۇزىرىمىزعا الۋعا دايىنبىز»
ەلەكتروندى تەمەكٸلەردٸ شەكتەۋ كەدٸمگٸ تەمەكٸ ٶندٸرەتٸن كومپانييالارعا تيٸمدٸ. ٶيتكەنٸ, ولار ەلەكتروندى شىلىم ساتىلىمعا شىققالى شامامەن 30 پايىز تابىسىنان قاعىلىپ وتىر. ۆەيپتەردٸڭ ساتىلىمى باقىلاۋعا الىنسا, 2024-2030 جىلدار ارالىعىندا شامامەن 60 ميلليارد تەڭگە ەل ەكونوميكاسىنا تٷسۋٸ مٷمكٸن دەگەن بولجام بار. ماماندار ايتىپ وتىرعان ۇسىنىس – ەلەكتروندى تەمەكٸلەردٸ جاسٶسپٸرٸمدەرگە ساتۋعا قاتاڭ شەكتەۋ قويىپ, تەك ارنايى دٷكەندەردە عانا ساتۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك. بۇل رەتتە ۆەيپتەردٸ ونلاين ساۋدالايتىنداردى دا ەسكەرۋ قاجەت.
قازٸرگٸ تاڭدا قارجىلىق مونيتورينگ اگەنتتٸگٸ ەلەكتروندى شىلىمداردى ەلگە زاڭسىز كٸرگٸزگەندەردٸ انىقتاپ جاتىر. سەيكەسٸنشە, زاڭسىز تاۋار تاسىمالداعاندار جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قۇتىلمايدى.
