ەجەلگٸ رۋنا جازۋى
مەسەلەن, ٶزبەك تiلiن ە. پوليۆانوۆ, ا. بوروۆكوۆ, ۆ. رەشەتوۆ, قىرعىز تiلiن ك. يۋداحين, ي. باتمانوۆ, قاراقالپاق تiلiن س. مالوۆ, ن. باسكاكوۆ سىندى وقىمىستىلار سارالاپ, تابيعي اكۋستيكالىقارتيكۋلياتسييالىق زاڭدىلىعىن ەۋروپالىق مەتودولوگييالىق مودەلگە باعىندىرىپ, بiر iزگە تٷسiرiلگەن دەربەس ەلiپبيiن تٷزiپ, سول بويىنشا عىلىمي گرامماتيكاسىن جازدى. ەكi تiلدi سٶزدiكتەرiن قۇراستىردى. تٷركi جۇرتىنىڭ عاسىرلار بويى تۇتىنىپ كەلگەن بۇرىنعى اراب گرافيكاسىنىڭ ورنىنالاتىن قارپiمەن جازۋ ٷلگiسiن كٷشتەپ تاڭۋى – تاريحي جادىن ٶشiرۋمەن قاتار ەتنيكالىق-تۋىستىق تۇتاسۋىنا قارسى ويلاستىرىلعان مىقتى توسقاۋىل بولدى. ٶيتكەنi, كەڭەستiك يدەولوگتار اراب ەلiپبيi يسلاميزمگە, تٷركi تiلدەرiنiڭ سينگارمونيزم زاڭى پانتٷركيزمگە سپەتسيفيكالىق تەن قۇبىلىس دەپ شوشىندى. كەيiنگi ۇرپاق انا تٸلiن “ەلiپپەدەن” باستاپ ەلگi جات جۇرتتىق عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرi ارقىلى بويىنا سiڭiرiپ, جازبا تiلiن يگەردi. بiزدiڭ باعىمىزعا وسى اۋمالى-تٶكپەلi دەۋiردە احمەت بايتۇرسىنۇلى, ەلدەس ومارۇلى, حالەل دوسمۇحامەدۇلى سيياقتى حالقىمىزدىڭ ماڭدايالدى پەرزەنتتەرiنiڭ انا تiلiن عىلىمي جٷيەگە تٷسiرۋگە, ساف تازا ەرەكشەلiگiنٸڭ ساقتالۋىنا قوسقان ٷلەسi ۇشان-تەڭiز. ورتالىقتىڭ قاقپايلاعانىنا كٶنبەي باسىن بەيگەگە تiككەن الاش ارداقتىلارىنىڭ كەيiنگi تاعدىرى ٶكتەم ساياساتتىڭ قۇرباندىعىنا شالىنىپ, شەيiت بولدى. سٶيتiپ, قازاق تiلiنiڭ تابيعاتىنا جاسالعان عىلىمي سىناقتاردىڭ زاردابى جۇقپالى اۋرۋداي ساناعا تامىر جايعانى سونشا, ودان تاياۋ ارادا قۇلانتازا ارىلۋ ەكiتالاي حالگە جەتتٸ. ەگەر بۇل بەتiمiزبەن iلگەرi كەتە بەرگەندە مۇنىڭ ارتى ورنى تولماستاي ٷلكەن قاسiرەتكە اپارىپ تىنارىن ويلاۋدىڭ ٶزi جان تٷرشiكتiرەدi.
قۇدايعا شٷكiر, تەۋەلسiزدiك سونىسىمەن قىمبات, سونىسىمەن قاسيەتتi! الايدا, ٷش عاسىرعا جۋىق ٶزگەگە كiرiپتار بولعان ەلدiڭ ساناسىنىڭ ەپ-سەتتە ساۋىعىپ كەتە قويۋى وڭاي ەمەس. سونىڭ بiر ايعاعى – مەرزiمدi باسپاسٶز بەتiندە قازاق جازۋىن لاتىن گرافيكاسىنا كٶشiرۋگە وراي قوعامدىق پiكiردi قالىپتاستىرۋعا جانتالاسقان كٷرەس ٷردiسi. ونى تۋ قىلىپ ۇستانۋشىلاردىڭ قاداۋقاداۋ باستى ۋەجi – وتارشىلدىق يدەولوگييانىڭ ەگiپ, سەپكەن دەرتiنەن شۇعىل ايىعىپ, ورىس تiلiنiڭ تيگiزەر ىقپالىنان قورعانىپ, ەسەرiنەن قۇتىلۋ, ەكiنشiدەن, تٷركi تiلدەس ۇلتتارمەن رۋحاني تۇتاسۋ ارقىلى كٷش بiرiكتiرiپ, ەلەمدiك ساياساتتا ۇپايىن جiبەرمەۋ. بۇل پوزيتسييا ەلدi ەلiكتiرiپ ەكەتەتiن اعىم بولعانىمەن استارىندا بۇققان گەپ بار.
تٷركi حالىقتارىن بiر-بiرiنەن ىدىراتىپ, تارىداي شاشىپ جiبەرۋدە جازۋ ٷلگiسنiڭ ٷلكەن رٶلi بولعانىن تاريحي باستان كەشiردiك. ەندi ودان ساباق الاتىنداي شەكەمiزگە تيگەن جوق پا?! بۇعان وقىمىستىلارىمىز ەزiرگە دەرمەنسiزدiك تانىتىپ, عىلىمي شيكiلiگiن اڭعارتتى. ەگەر بiز لاتىن گرافيكاسىن تاڭداپ, وعان قايدادان كٶشەر بولساق, بۇيدالانعان تايلاقتاي بەزبiرەۋدiڭ مٷددەسi تۇرعىسىنان دەگەنiنە ەرiپ, اشسا – الاقانىندا, جۇمسا – جۇدىرىعىندا ۇستاۋىنا كٶنەتiن ناعىز عالامداستىرۋدىڭ قاقپانىنا ٶز ەركiمiزبەن بارىپ تٷسەتiنiمiز زييالىلارىمىزدىڭ ەزiرگە قاپەرiنە كiرمەي وتىر.
دەمەك, گرافيكالىق تiل – ۇلتىمىزدىڭ تەۋەلسiزدiگiن قورعاۋدىڭ ستراتەگييالىق باستى كريتەريi. بۇعان جەڭiل-جەلپi قاراپ, اتٷستi شەشiم جاساۋعا ەستە بولمايدى. بۇل كٷرمەۋi قيىن, ٶتە نەزiك مەسەلە. ەسiرەسە, اقپارات كەڭiستiگiندەگi بiزدiڭ ٷنiمiزدiڭ ەلسiزدiگiن ەسكەرسەك, ونسىز دا باسقا تiلدiك جٷيەدەگi ناسيحات پەن ۋاعىزدىڭ تەربيە iسiنە ىقپالى پەرمەندi قازiرگi جاعدايدا بارلىق سالادا قازاقتىڭ تٶلتۋمالىق قاسيەتiن توپان سۋداي بiردەن جۋىپ-شايىپ جiبەرەدi. سوسىن, “توقال ەشكi مۇيiز سۇرايمىن دەپ, قۇلاعىنان ايرىلىپتى” دەگەننiڭ كەرi كەلەدi.
زادى, اۋىزداعى قىزىل تiلدi سۋىرىپ الىپ, ورنىنا باسقاسىن ورناتۋ قانداي ەبەستiك بولسا, الفاۆيت مەسەلەسiن قوزعاي بەرۋ دە سونداي سولاقايلىق. اعىلشىندار مەن ورىستاردا, ارابتار مەن جاپونداردا جازۋ تاڭباسىنىڭ كەسكiنiن اۋىستىرۋ تۋرالى ەشقاشان مەسەلە كٶتەرiلگەن ەمەس, دەمەك, قازاقتاردىڭ دا بۇعان ەندi قايتىپ ورالىپ سوقپايتىنداي مەڭگiلiك تاڭداۋ جاساۋى شارت. ەندەشە, وت پەن سۋدىڭ اراسىنان شىعاتىن جول قايسى?
اسىلى, بٸزدە مىڭداعان جىل تۇتىنعان تٶلتۋما ەجەلگi رۋنيكالىق حات مەدەنيەتi مەن تاڭباتانۋ iلiمi بولا تۇرا, سان مەرتە ەلiپبيiمiزدi اۋىستىرۋعا سىرتقى ساياسي كٷش مەجبٷر ەتتi. ەلبەتتە, بۇل جاعدايلار حالىقتىڭ قالىپتاسقان تاريحي دٷنيەتانىمى مەن قادىم زاماننان قوردالانعان باي تەجiريبەسiنەن قول ٷزiپ, كەنجەلەپ قالۋىنا سەبەپشi بولدى. بۇلايشا تاريحي ەستەن تاندىرىپ, زەردەنi جەكسۇرىندىقپەن جويىپ جiبەرۋ – حالىقتىڭ رۋحاني ٶسiپ, كەمەلدەنۋiنە جاسالعان سۇرقييا وپاسىزدىق ەدi. جالپى, ٶز ەركiمەن جاڭا الفاۆيتكە كٶشۋ مەسەلەسi تۋا بiتكەن ەلiپبيi جوقتارعا عانا تەن قۇبىلىس.
ۇلتتىق تiلگە, سول ارقىلى ويلاۋ جٷيەسiنە ىقپال جاساپ تۇراتىن قۇرال – جازۋ. تۋىستاس تٷرٸك تiلدەرٸن بiرiكتiرەتiن فۋنكتسييانى دا سول جازۋ اتقارادى. بۇل رەتتە ەجەلگi تٷرٸك جازۋ ٶرنەگi – قانداس تٷرٸك ۇلتى مەن ۇلىستارىنىڭ بەرiنە بiردەي ەتالون. سٶزدiڭ كونسترۋكتسييالىق قۇرىلىسى, سٶزجاسام پiشiندەرi, سٶز تۋدىرۋ پرينتسيپتەرi, ٷندەستiك زاڭىنا نەگiزدەلگەن ەملەلiك-ەرەجە قاعيدالارى, ٶزگەگە ۇقسامايتىن گرافيكالىق ديزاينى بايىرعى تٷرٸكتەردiڭ تاريحي جىل ساناۋعا دەيiنگi دەۋiرلەگەن بيiك ٶركەنيەتiن ايعاقتايدى. VIII عاسىرداعى ارابتىڭ جويقىن شاپقىنشىلىعىنان ەرiكسiز تiرiدەي اجىراپ قالعان اتا-بابا جازۋىن ٶز بيلiگiمiز ٶزiمiزگە تيگەندە جالتاقتاماي, جاتىرقاماي قايتادان الۋىمىز قانىمىز قۇرامىنداعى اقپاراتتىڭ ويانۋى مەن رۋحاني سونى تىنىسىمىزدى اشىپ, پاتريوتتىق سەزiمiمiزدi قوزدىرار, كٷللi تٷرٸكتiڭ ايدىنىن اسقاقتاتىپ, باسىن بiرiكتiرەر باق بولىپ قونار ەدi.
سونداي-اق, ەجەلگi ەلiپبي نۇسقامىزعا كٶشۋدە كەزدەسەتiن سان الۋان قيىنشىلىقتاردى مەڭگەرۋ بارىسىنداعى مٷمكiندiك مۇقىم يiسi تٶرٷك جۇرتىنا تەپە-تەڭ بٶلiنۋiمەن ەدiلەتتi شەشiم بولارى حاق. بۇل ٷشiن تٷرٸك تiلدەس حالىقتاردىڭ ٶكiلدەرi قاي الفاۆيتتi تۇتىنىپ وتىرسا, سول جازۋ ٷلگiسiن ەجەلگi تٷرٸك رۋنيكاسىنا تiكەلەي ٶتۋگە ترانسفورماتسييا جاساۋىنا ەبدەن بولادى. كەسiبي عالىمدار قاۋىمى تٷركٸتانۋ عىلىمىنىڭ iرگەتاسى – ەجەلگi رۋنا جازۋىن يگەرۋگە بورىشتى. بايىرعى بەدiزدەلگەن بiتiگiن بەزبiرەۋدiڭ اۋزىنا شايناپ سالىپ بەرگەنiنەن, ياكي عىلىمي ترانسكريپتسييالاۋىنان وقىپ, پiكiر ساباقتاۋعا داعدىلانعان وقىمىستىلاردى تٷركٸتانۋشى ساناتىنا قوسۋ اقىلعا قونبايدى. بۇل ٷيدiڭ ەڭ ەۋەلi شاتىرىن, سوسىن قابىرعاسىن تۇرعىزعانداي ايتار اۋىزعا ۇيات, سوراقى تiرلiك.
سلاۆيان تiلدەرiندەگi “يازىك” سٶزiن ولجاس سٷلەيمەنوۆ ەجەلگi تٷركiنiڭ “iazyk – نادپيس, پيسمەننىي تەكست” ۇعىمىنان شىعارادى. بۇل باستاپقى “iaz – پيشي” تٷبiر سٶزiنەن تۋعان دەگەن قورىتىندى جاسايدى (يازىك پيسما. ۆزگلياد ۆ دويستورييۋ – و پرويسحوجدەنيي پيسمەننوستي ي يازىكا مالوگو چەلوۆەچەستۆا. الماتى-ريم, 1998 گ., ستر.312). بiراق بۇل اراداعى ولجەكەڭنiڭ ەتيمولوگييالىق تالداۋى سەل باسقاشا. شىندىعىندا, ەجەلگi تٷرٸكتەر و باستا “ياز” دەپ جازۋعا ارنالعان ماتەريالدىڭ (ساز, اعاش, كٶن, تاس, مەتالل) كەدiر-بۇدىر قىرتىسىن قىرناپ ٶڭدەۋ, ياكي بەتiن جازۋ پروتسەسiنە تەگiستەپ ىڭعايلاۋ, ەزiرلەۋ ماعىناسىندا قولدانعان. بۇل “كەدiر-بۇدىردى يازۋ” ۇعىمى جازۋ ماتەريالىنىڭ ساپالىق دامۋىمەن قاتار جارىسا جۇمسالىپ, ۋاقىت ٶتە كەلە “پiشۋ, بiتiك” (رۋنيكا جازۋىنىڭ گەنەزيسi نەمەسە “پiشiن” تابليتساسى – ەجەلگi قۇپييا iلiم. “انا تiلi” گازەتi, 2001, № 20) سٶزدەرiنiڭ قىزمەتiن اتقاراتىن اۋىسپالى ماعىناعا يەلەنiپ, سينونيمدiك قاتار تٷزەدi.
وسىعان وراي, تiلiمiزدەگ“جاز” لەكسيكالىق بiرلiگiنiڭ پولەسەمانتيكالىق ەرەكشەلiگi قالىپتاسقان. VIII عاسىردا باستالعان اراب ەكسپانسيياسى تiلiمiزدiڭ سٶزدiك قۇرامىن ٶزگەرتiپ, “بiتiك” ورنىنا “جاز+ۋ” سىڭارى بەلسەندi جۇمسالۋىنا تٷرتكi بولدى. ارنايى ەدەبيەتتەردە ەجەلگi تٷرٸك جازۋى مەن ەسكەرتكiشتەرiنە قاتىستى “كٶنە” انىقتاۋىشىن قولدانۋ بۇلجىماس عىلىمي نورماعا اينالعان. مەسەلەن, استاناداعى تەۋەلسiزدiگiمٸزدٸڭ 10 جىلدىعىنا ارنالعان “بايىرعى تٷركi ٶركەنيەتi: جازبا ەسكەرتكiشتەر” اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەورييالىق كونفەرەنتسييانىڭ ماتەريالدارى جارييالانعان 36,5 باسپا تاباق كiتاپتى باستان-اياق اقتارىپ شىققاندا وندا “كٶنە تٷركi جازباسى”, “كٶنە تٷركi رۋنيكاسى”, “كٶنە تٷركi سٶزدiگi”, “كٶنە تاريح”, “كٶنە مەدەنيەت”, “كٶنە ەسكەرتكiشتەر” دەگەن سٶز تiركەستەرi ٶرiپ جٷر.
«كٶنە» سٶزiنiڭ ماعىناسى ورىس تiلiندەگi “ستارىي” دەگەننiڭ قازاقشا اۋدارماسى ەكەنi ايان. ياعني, لەكسەمانىڭ نوميناتيۆتi ماعىناسى ەسكi دەگەندi بiلدiرەدi. “كٶنە شاپان” دەسەك, شاپاننىڭ ەبدەن توزىعى جەتكەن, ەسكiلٸٸگiنەن اقپارات بەرەدi. دەمەك, كەلتiرiلگەن سٶز تiركەستەرiندەگi قۇرىلىمدىق “كٶنە” سىڭارى سەمانتيكالىق رەڭكi, ستيلدiك قىزمەتi جاعىنان ەكiۇداي تەرميندiك ۇعىم تۋدىرادى. سونىمەن قاتار وقىعان جاننىڭ سانا-سەزiمiندە بiردەن “بٷگiنگi كٷننiڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا جارامسىز, ەسكiرگەن” دەگەن تٷسiنiكتiڭ سەۋلەلەنiپ تۇرا قالاتىنى داۋسىز. كەرiسiنشە, بۇل تەرميندiك ۇعىمنىڭ ورىسشا بالاماسى “درەۆنەتيۋركسكيي” دەپ ماعىنالىق سىرسيپاتى دەلمە-دەل تولىق اشىلعان. مۇنان شىعاتىن لوگيكالىق تٷيiن, مامان عالىمداردىڭ كەزiندە جiبەرگەن ساۋاتسىزدىعىنان قالىپتاسقان جاڭساق تەرميننiڭ مازمۇنىنا ماعىناسىن سەيكەستەندiرiپ, تiلiمiزدەگi جۇمسالاتىن “ەجەلگi, باعزى نەمەسە بايىرعى” ادەكۆاتتى بالاماسىن تۇتىنسا, بiزدiڭ دە سورلى ەمەس, مەدەنيەتiمiزدiڭ قاينار بۇلاعى ەرiدەن باستالاتىندىعىنان دەرەك بەرەتiن اقپاراتتىق قىرى اشىلار ەدi.
تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ورتاق يگiلiگi سانالاتىن ەجەلگi رۋنيكالىق قازىنامىز بiر كەزدەگi بٶگدە ۇلت ٶكiلدەرiنiڭ تەرجiمالاۋىمەن عىلىمي اينالىمعا تٷستi. ال ول اۋدارمالاردى تٷپنۇسقامەن سالىستىرىپ وقي الاتىن, ونىڭ عىلىمي ساپاسىنا باعا بەرەتiن ۇلتىمىزدىڭ كومپەتەنتتi مامان عالىمدارى نەكەن-ساياق, تiپتi جوق. سوندىقتان, ەسكەرتكiش مەتiنiن ترانسكريپتسييالاۋدا قىرۋار كەمشiلiكتەر مەن اعاتتىق جiبەرiلگەن. مىسالعا جٷگiنسەك, “بىڭ يىللار تٷمەن كٷنلiك بiتiگiمiن بەلگٷمiن انتا ياسى تاشقا ياراتىتدىم”, ياعني “مىڭ جىلدار [بويى جٷرگiزiلگەن] تٷمەن [سانسىز] كٷندەردiڭ جازۋلارىن انداعى جازىق تاسقا جاراتتىردىم” (“ەجەلگi تٷركi جازۋى سوعدى جازۋىنان شىقتى” دەگەن بولجامنىڭ قاتەلiگi تۋرالى. “قازاق ەدەبيەتi” گازەتi, 2001, №20, 18 مامىر) دەگەن سٶيلەمدەگi بiز ٷشiن ٶتە ماڭىزدى دەرەكتi اقپاراتتى تٷپنۇسقا بويىنشا تايجان دوسانوۆ قالپىنا كەلتiردٸ. ونىڭ تٷرٸك حالىقتارىنىڭ جازبا دەستٷرiنٸڭ عۇمىر جاسىن كەم دەگەندە ەكi مىڭ جىلعا [بەلكiم, ونان دا كٶپ بولۋى ىقتيمال] ۇزارتقاندىعى عىلىمي ەرلiككە پارا-پار جاڭالىق.
بiراق ارنايى عىلىمي زەرتتەۋ مەكەمەلەرi مەن جەكەلەگەن عالىمدار تاراپىنان بۇعان ەزiرگە نازار اۋدارىلعان جوق. مiنە, بۇل تٷركٸتانۋ عىلىمىنا قوسىلعان ەلەۋلi جاڭالىقتى وقىمىستىلاردىڭ قورىتا الماۋىنىڭ ٶزi مەملەكەتتiك دەڭگەيدە عىلىمي ەليتامىزدىڭ ٶرەسiزدٸگiن كٶرسەتەتiن فاكتور. ال عىلىمي اينالىمداعى ەيگiلi س. مالوۆتىڭ اۋدارماسى بويىنشا اتالعان سٶيلەم ەدەيi بۇرمالانىپ, اقپاراتتىق ماعىناسىنان جۇرداي بوپ, ٶڭi مٷلدەم تەرiس اينالدىرىلعانى انىقتالىپ وتىر. وسىلايشا دەرەككٶزدەرiن سٶيلەتۋدەگi شالا-پۇلالىق اتاقداڭقى جەر جارعان “تٷركٸتانۋشىلاردى” تاريحي اقيقاتتان اۋىتقىتتى. مۇنان تٷيەتiن قورىتىندى – ەجەلگi تٷرٸك جازبا ەسكەرتكiشتەرiنiڭ تٷپنۇسقالارىن بiر ورتالىققا جيناۋ تەكستولوگييالىق زەرتتەۋ جۇمىسىن جڭاشا قايتا جٷرگiزۋدi قاجەت ەتەدi.
لاتىن گرافيكاسىنا كٶشۋدi جاقتاۋشى وتانداستارىمىزدىڭ تەرەڭ ٷڭiلمەيتiنi – كيريلليتسا, اراب, لاتىن الفاۆيتتەرiنiڭ تٷپكٸ تەگi بiر, بارىپ تiرەلەتiنi فينيكيي جازۋى ەكەندiگiن ەسكەرمەيدi. ال ەجەلگi شۋمەرلەر مەن تٷرٸك رۋنيكاسى اراسىندا بايلانىس بارلىعىن ەۋروتسەنتريستiك كٶزقاراس تەرiسكە شىعارۋعا قانشا ەرەكەتتەنگەنiمەن بەرiبiر عىلىم جوققا شىعارمايدى. دەمەك, باعزى رۋنيكالىق جازۋىنىڭ بiزدiڭ ٶركەنيەت تاريحىنداعى ورنىمىزدى ايعاقتايتىن ادامزات قوعامىنا قوسقان قۇندىلىعىمىز رەتiندە ماڭىزى زور. بiرسىپىرا بiلگiشتەر ەجەلگi رۋنيكا جازۋىن تiلiمiزگە لايىقتاعانمەن بٷگiنگi ٶمiرگە iلەسە المايدى دەپ سوعادى. بۇل دا نەگiزسiز ايتىلا سالعان پiكiر. باعزى يەروگليفتiك جازۋىنداعى جاپوندار مەن قىتايلار ٶزگەلەردەن ارتىق بولماسا, كەم ەمەس.
لاتىن الفاۆيتiنە كٶشۋدi جاقتاۋشى بٷگiنگi قازاق بiلiمپازدارىنىڭ كٶبi
ونى كومپيۋتەرمەن بايلانىستىرادى. شىندىعىنا كەلسەك, دەربەس (پەرسونالنىي) كومپيۋتەردi جەتiلدiرiپ, قالىڭ بۇقاراعا ارناپ كونۆەيەرلi ٶندiرiسكە ەنگiزۋدٸڭ وتانى جاپونييا, سوندىقتان, ولاردىڭ كومپيۋتەرi ٶز يەروگليفتەرiنە نەگiزدەلگەن. ەگەر جوعارىداعى دەيەكتi تiرەك ەتiپ, ۇستانار بولسا, جاپون يەروگليفiن الۋ جٶن ەدi عوي. بiراق باسقا جۇرتتار, مەسەلەن, اعىلشىندار, قىتايلار, ارابتار كومپيۋتەردiڭ تiلi جاپون گرافيكاسىنا نەگiزدەلۋi شارت دەپ بايبالام سالعان جوق قوي. بۇلاردىڭ قايسىسى دا ٶز تiلدەرiنە كومپيۋتەردi يكەمدەدi ەمەس پە? عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس ادام ٷشiن قىزمەت ەتەدi عوي. ەگەر تiلدi كومپيۋتەرگە يكەمدەۋدi ماقۇل دەسەك, كٷنi ەرتەڭ ودان دا تيiمدi تەحنولوگييالىق جاسامپازدىق جاڭالىقتىڭ تابىلماسىنا كiم كەپiل?! سوندا الفاۆيتiمiزدi تاعى دا ٶزگەرتۋiمiز كەرەك پە? دەمەك, جازۋ ٷلگiسiن اۋىستىرۋدى كومپيۋتەرمەن بايلانىستىرۋشىلاردىڭ سٷيەنگەن دەلەلi دەيەكسiز تۇجىرىم. بiز ساياسي تەۋەلسiزدiك العانمەن رۋحاني تەۋەلسiزدiگiمiزگە ەلi جەتە قويعان جوقپىز. بۇل ٷشiن گرافيكالىق تiلiمiزدiڭ سىرتقى پiشiنi مەن iشكi مازمۇنى رەفورمالانعان ەجەلگi تٶلتۋما جازۋ ٷلگiسiمەن ۇشتاسقاندا عانا جان-جاقتى ٶرلەۋگە تىڭ سەرپiلiس تۋعىزادى.
امانقوس مەكتەپتەگٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دٸڭ دوتسەنتٸ.
