ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸ (ەادب) ەۋرازييا ايماعىندا بٸرىڭعاي كٶلٸك جەلٸسٸن قۇرۋ يدەياسىن ٸلگەرٸلەتۋدە. بانكتٸڭ 2024 جىلعى ەسەبٸنە سەيكەس, كٶلٸك دەلٸزدەرٸن باتىس – شىعىس جەنە سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك باعىتتارىندا بٸرٸكتٸرۋ ٷلكەن ەكونوميكالىق نەتيجە بەرەدٸ. بۇل جٷيەنٸڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋ بارىسىن باعالاۋ ٷشٸن بانك ەۋرازييالىق كٶلٸك كاركاسىنىڭ (ەتك) وبسەرۆاتوريياسىن قۇردى. بۇل پلاتفورما كٶلٸك دەلٸزدەرٸ بويىنداعى جوبالاردىڭ دەرەكقورىن جەنە ولاردىڭ ورنالاسقان جەرٸن كٶرسەتەتٸن گەواقپاراتتىق جٷيەنٸ قامتيدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"ەۋرازييا ەلدەرٸنە تيٸمدٸ ەرٸ ارزان كٶلٸك بايلانىستارى كەرەك. ەسٸرەسە, سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك باعىتى بويىنشا كٶلٸك بايلانىسىن جاقسارتۋ وڭتٷستٸك ازييا مەن پارسى شىعاناعى ەلدەرٸمەن ساۋدانى جانداندىرادى. ەۋرازييالىق كٶلٸك كاركاسىنىڭ وبسەرۆاتوريياسى ەۋرازييانىڭ كٶلٸك بايلانىسىن ارتتىرۋداعى ينۆەستيتسييالىق قاجەتتٸلٸكتەردٸ باعالاۋ مەن جوسپارلاردى ٷيلەستٸرۋگە ارنالعان تيٸمدٸ اناليتيكالىق قۇرال بولماق. ول كٶلٸك سالاسىنداعى جاعدايدى باقىلاپ قانا قويماي, ايماق ەلدەرٸ مەن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋداعى بٸرلەسكەن ەرەكەتتەرٸن ٷيلەستٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", – دەيدٸ ەادب باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, باس ەكونوميست ەۆگەنيي ۆينوكۋروۆ.
وبسەرۆاتورييا قامتيتىن 13 ەل قاتارىندا ەزەربايجان, ارمەنييا, اۋعانستان, بەلارۋس, گرۋزييا, يران, قازاقستان, قىرعىزستان, موڭعولييا, رەسەي, تەجٸكستان, تٷركٸمەنستان جەنە ٶزبەكستان دا بار. جوبالار تۋرالى دەرەكتەر اشىق كٶزدەردەن, ياعني ۇلتتىق جەنە حالىقارالىق كٶلٸك دامۋ باعدارلامالارىنان, باسپاسٶز حابارلامالارىنان, ساراپتامالىق باعالاۋلاردان الىنادى. وبسەرۆاتورييادا جوبالاردىڭ اتاۋى, سيپاتتاماسى, جٷزەگە اسىرىلاتىن ەلٸ, كٶلٸك دەلٸزٸ, كٶلٸك تٷرٸ, ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ, قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸ, ٸسكە اسىرۋ مەرزٸمٸ, قازٸرگٸ مەرتەبەسٸ جەنە مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك (مجە) بەلگٸلەرٸ تۋرالى تولىق اقپارات بەرٸلەدٸ.
2025 جىلعى 1 شٸلدەدەگٸ جاعداي بويىنشا, وبسەرۆاتورييادا جالپى سوماسى 234 ملرد دوللار بولاتىن ەۋرازييالىق كٶلٸك كاركاسىنىڭ (ەتك) 325 جوباسى تٸركەلگەن. جوبالاردىڭ 51%-دان استامى اۆتوجول سالاسىنا تيەسٸلٸ. ەلدەر بٶلٸنٸسٸندە ەڭ ٸرٸ 10 جوبانىڭ جەتەۋٸ رەسەيدە جٷزەگە اسۋدا. وسىعان بايلانىستى سولتٷستٸك ەۋرازييالىق دەلٸزدٸ دامىتۋ ەڭ كٶپ كاپيتال جۇمسالاتىن باعىت بولىپ وتىر. بۇل ماقساتقا شامامەن 78 ملرد دوللار قاجەت, ول جالپى ينۆەستيتسييانىڭ ٷشتەن بٸرٸنەن اسادى.
جالپى ەۋرازييالىق ايماقتاعى جوبالاردىڭ 60%-دان استامى ٸسكە اسىرىلۋ بارىسىندا. 13%-ى جوبالىق قۇجات ەزٸرلەۋ ساتىسىندا بولسا, 27%-ى تالقىلانۋ نەمەسە جوسپارلاۋ كەزەڭٸندە.
ورتالىق ازييا ەلدەرٸنە باعىتتالعان ينۆەستيتسييانىڭ كٶلەمٸ جالپى ەتك ينۆەستيتسييالارىنىڭ 22%-ىن قۇرايدى. قازٸرگٸ كەزدە ٶڭٸردە جالپى سوماسى 53 ملرد دوللارعا جۋىقتايتىن 90 جوبا جوسپارلانىپ نەمەسە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل سومانىڭ شامامەن 44%-ى قازاقستاننىڭ جوبالارىنا تيەسٸلٸ.
قۇجاتتا ورتالىق ازيياداعى ينۆەستيتسييالاردىڭ ٷشتەن ەكٸ بٶلٸگٸ ماگيسترالدى اۆتوجولدار جەلٸسٸن دامىتۋعا باعىتتالعانى ايتىلعان. بۇل ٶڭٸردەگٸ ساۋدا مەن حالىقارالىق تاسىمالداردىڭ ارتۋى ٷشٸن ساپالى اۆتوكٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنا دەگەن جوعارى سۇرانىستى كٶرسەتەدٸ.
ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ 10 جوبا ٶڭٸردەگٸ ينۆەستيتسييانىڭ 58%-ىن قۇرايدى. ولاردىڭ ٸشٸندە قىتاي – قىرعىزستان – ٶزبەكستان تەمٸرجول ماگيسترالٸ, ٶزبەكستانداعى تاشكەنت – ەندٸجان اۆتوماگيسترالٸ, قازاقستانداعى "ورتالىق – باتىس" جىلدامدىق اۆتوماگيسترالٸ, تٷركٸمەنستانداعى اشحاباد – تٷركٸمەناباد جەنە سەراحس – مارى – سەرحەتابات اۆتوماگيسترالدارى سەكٸلدٸ ٸرٸ جوبالار بار.
قۇجاتتا ينۆەستيتسييالىق مٷمكٸندٸكتەر شەكتەۋلٸ جاعدايدا جوبالاردى باسىمدىق بويىنشا ٸرٸكتەۋ ماڭىزدى ەكەنٸ اتاپ ٶتٸلگەن. اۋعانستان, تەجٸكستان, قىرعىزستان, موڭعولييا جەنە ارمەنييا سىندى بەس ەلدە كٶلٸك دەلٸزدەرٸن دامىتۋعا جۇمسالاتىن شىعىندار ولاردىڭ جٸٶ-مەن سالىستىرعاندا دا ەدەۋٸر جوعارى بولىپ وتىر.
وسىعان بايلانىستى حالىقارالىق دامۋ بانكتەرٸ مەن باسقا دا قارجى ينستيتۋتتارى باسىم جوبالاردى انىقتاۋعا جەنە قارجىلاندىرۋعا تەحنيكالىق قولداۋ كٶرسەتە الادى. بۇل, ەسٸرەسە تەڭٸزگە شىعا المايتىن, تاۋلى ەلدەر مەن دامۋ جاعدايلارى ەرەكشە مەملەكەتتەر ٷشٸن اسا ماڭىزدى.
"ەتك دامۋىنىڭ 325 جوباسىنىڭ 113-ٸنە جەكە بيزنەس قاتىسۋى قاراستىرىلعان (ولاردىڭ جارتىسى – لوگيستيكا مەن قويما سالاسىندا). 17 جوبا مجە قاعيداتى بويىنشا جٷزەگە اسىرىلۋدا نەمەسە اسىرىلۋى مٷمكٸن. ونىڭ ٸشٸندە كەمٸندە ەكٸ جوبا ترانسشەكارالىق مجە قاعيداتىمەن ٸسكە اسپاق. ولار – قىتاي – قىرعىزستان – ٶزبەكستان تەمٸرجول دەلٸزٸ مەن ترانس-اۋعان تەمٸرجول دەلٸزٸ. حالىقارالىق دامۋ بانكتەرٸ مەن جەكە ينۆەستورلار ٷشٸن تارتىمدى جوبالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ٶڭٸردەگٸ كٶلٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتىنا اينالۋدا", دەلٸنگەن قۇجاتتا.
بۇعان دەيٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەڭٸزگە شىعار جولى جوق دامۋشى ەلدەرگە ارنالعان بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ٷشٸنشٸ كونفەرەنتسيياسىندا سٶز سٶيلەگەنٸن جازعانبىز. ٶز سٶزٸندە قاسىم-جومارت توقاەۆ: "بٸز ورتا دەلٸز جەنە "سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك" باعدارى بويىنداعى كٶلٸك جولدارى مەن ترانزيت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسا مەن بەرەمٸز. تٷپكٸ ماقساتىمىز – تەمٸر جولدىڭ, اۆتوكٶلٸك جولدارىنىڭ, سونداي-اق اۆياتسييا مەن لوگيستيكا ورتالىقتارىنىڭ بٸرتۇتاس جەلٸسٸن قۇرۋ. بۇل قازاقستاننىڭ ەۋرازييالىق ترانزيت حابى رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتادى. قازٸرگٸ كەزدە ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىق ارقىلى تاسىمالداناتىن جٷكتٸڭ 85 پايىزعا جۋىعى ەلٸمٸز ارقىلى ٶتەدٸ. بٸز سونداي-اق تسيفرلاندىرۋعا ينۆەستيتسييا قۇيىپ جاتىرمىز. استانا قالاسىندا AlemAI جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى. جۋىردا سۋپەركومپيۋتەر ٸسكە قوسىلدى. عىلىمي ىنتىماقتاستىققا ەردايىم اشىقپىز. سەرٸكتەستەرٸمٸزدٸ قاتارىمىزعا قوسىلۋعا شاقىرامىز", – دەدٸ.
