«ەرينە, ەرٸپتەستٸك, ىنتىماقتاستىق تۋرالى ەڭگٸمەلەر ايتىلعانى انىق. بٸراق, بۇل ماڭىزدى ەمەس. بۇل دجوننىڭ ٶزٸنە دە ماڭىزدى بولماۋى مٷمكٸن. ونىڭ كەلٸسٸنٸڭ تٷپ-تٶركٸنٸ تەرەڭدە جاتىر» دەيدٸ «قالا مەن دالا» گازەتٸنە پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساياساتتانۋشىلار.
رەسەيدٸڭ كٶزقاراسى
كەرري – حودوركوۆسكيي, سااكاشۆيلي, ەبليازوۆ سيياقتىلاردى ٸزدەۋگە كەلدٸ...
ورتالىق ازييا. بۇل ايماق – امەريكا ٷشٸن ەرەكشە ماڭىزعا يە. سەبەبٸ, اۋعانستانعا جاقىن. تاياۋ شىعىستا سوعىستىڭ باعىت-باعدارىنا قاراڭىز. يراك, سيرييا, ساۋد ارابيياسى, يران, تٷركييا, يەمەن, يزرايل, ليۆان...بىلايشا ايتقاندا ازاماتتىق سوعىس پەن ينتەرۆەنتسييانىڭ اۋماعى كەڭەيۋدە. يسلام ەلەمٸن سوڭعى 30 جىل جٷيەلٸ «بومبىلاپ» جاتىر. اۋعانستاننان باستادى. بەرٸ وسى جەردەن باستاۋ العان. ولاردى بٷگٸن «يگيل» دەپ اتايدى, 80-جىلدارى ولاردى «مودجاحەدتەر» نەمەسە «دۋشماندار» دەپ اتاعان. قازٸرگٸ سيرييادا, اۋعانستاندا, يراكتا جٷرٸپ جاتقان سوعىس سىرتقى كٷشتەردٸڭ ارالاسۋىنىڭ نەتيجەسٸندە بۇرق ەتتٸ. مۇنى قولداپ وتىرعان دا سول سىرتقى كٷشتەر. اقش باسقا دا يسلام ەلدەرٸنٸڭ ٸشٸندە گيبريدتٸ سوعىستىڭ تارالۋىنا مٷددەلٸ. كەلەسٸ كەزەكتە – ورتالىق ازييا جەنە قازاقستان...
كەرريدٸڭ كەلگەنٸنەن ورتالىق ازيياعا قانداي دا بار ناقتى پايدا بولادى دەپ ويلامايمىن. امەريكانىڭ بۇل ايماقتا ەكونوميكالىق جوباسى جوق, ۆاشينگتون ناقتى بٸر دٷنيە ۇسىنا المايدى. ساپاردىڭ باستى ماقساتى – ٸسكەرلٸك (بيزنەس) جەنە ساياسي ەليتامەن تٸل تابىسۋ. نەگە? اقش-قا ٶزٸنٸڭ ىقپالىن كەڭەيتۋ, كٷشەيتۋ ٷشٸن سٶزگە كٶنەتٸن ساياساتكەرلەر مەن بيزنەسمەندەر كەرەك. بٸراق, ولاردىڭ تاعدىرىن قاراڭىز. حودوركوۆسكيي, ەبليازوۆ, بەرەزوۆسكيي (مارقۇم بولىپ كەتتٸ) جەنە يۋششەنكو...جوق, بۇلاردى باسىبايلى قۇل قىلادى دەگەن سٶز ەمەس. اقش-تا ەلگٸندەي ساياساتكەرلەردٸ بٸلدٸرتپەي, ٶزٸنە تارتىپ الاتىن تٷرلٸ بيزنەس تەسٸلٸ بار. سەنبەيسٸز بە? بٸر كەزگٸ گرۋزين پرەزيدەنتٸ, قازٸرگٸ ودەسسانىڭ ەكٸمٸ سااكاشۆيليدٸڭ كارەراسىنا قاراڭىز. ونىڭ قالىپتاسۋىنا, ٶسۋٸنە باستان-اياق كٶمەكتەسكەن امەريكا. سوندىقتان كەرري ورتالىق ازيياعا جەرگٸلٸكتٸ ٸسكەرلٸك جەنە ساياسي ەليتامەن تانىسۋ ٷشٸن, بٸرٸنشٸ كەزەكتە ولاردىڭ اراسىندا اقىلعا كٶنەتٸندەردٸ قاعازعا تٷرتٸپ الۋ ٷشٸن كەلدٸ.
رەسەيگە كەرريدٸڭ كەلگەنٸنەن قاۋٸپ جوق. سەبەبٸ, اقش ورتالىق ازييا مەن قازاقستانعا ەشتەڭە ۇسىنا المايدى. دەمەك, ەشقانداي ەكونوميكالىق بايلانىس جوق بولسا, ەندەشە ەشقانداي ەرٸپتەستٸك تە جوق. بۇل دەگەنٸمٸز – اقش-تىڭ بۇل ايماققا قاتىستى كٶزدەگەن ماقساتى باسقا دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. قانداي? ٶزٸنٸڭ اۋعانستانداعى ىقپالىن كٷشەيتۋ, ونىمەن قويماي تٷرٸكمەنستان, ٶزبەكستانداعى ىقپالىن كەڭەيتۋ.
ونىڭ كەلگەنٸنەن ەشتەڭە ٶزگەرمەيدٸ. تٷرٸكمەنستانداعى جاعدايعا قاتىستى قانداي دا بٸر ٸلگەرٸلەۋ بولاتىن شىعار. سوڭعى كەزدەرٸ اشحابادتىڭ اۋعانستانمەن اراداعى شەكاراسىندا مازا جوق. تٷرٸكمەندەرگە جاڭا وداقتاس كەرەك, دەمەك. ال ٶزبەك پرەزيدەنتٸ يسلام كەرٸموۆ ٶز ەلٸنٸڭ باسقا ەشبٸر مەملەكەتپەن ەسكەري وداققا بٸرٸكپەيتٸنٸن ايتقان. كەرري كەرٸموۆتەن ٷمٸتتەنبەي-اق قويسىن.
ورتالىق ازيياداعى اقش «قىزىعىپ» وتىرعان تاعى بٸر ەل – موڭعولييا. بٸراق, موڭعول ەكونوميكاسى باسىبايلى قىتايعا تەۋەلدٸ, سوندىقتان ول جاقتا كەرري پەكيننٸڭ قارسىلىعىنا تاپ بولادى. بۇل بٸزگە قاتىسى جوق ويىن. بۇل جاقتا مٷلدە باسقا پارتييا وينالىپ جاتىر.
قازاقستان بٸزدٸ ساتپايدى
اقش مەملەكەتتٸك حاتشىسى ورتا ازيياداعى بارلىق مەملەكەتتەردٸ ارالاپ شىقتى. مۇنىڭ ٷلكەن مەنٸ بار. امەريكانىڭ مەمدەپارتامەنتٸ بٸزگە تەلەارنالاردان كٶرسەتٸلگەن ەرٸپتەستٸك بايلانىس ٷشٸن عانا كەلگەن جوق. ستراتەگييالىق تۇرعىدان قاراستىرساق كەرري ساپارى ايماقتاعى اقش-تىڭ ىقپالىن كٷشەيتۋ جەنە ەكٸنشٸسٸ: رەسەيدٸڭ ىقپالىن ازايتۋ. جالپى بۇدان بۇرىن ورتا ازيياعا جاپونييا ٷكٸمەتباسشىسى كەلٸپ كەتكەن بولاتىن. ال جاپونييا امەريكانىڭ ەڭ جاقىن ەرٸ ەڭ سەنٸمدٸ ەرٸپتەستەرٸنٸڭ بٸرٸ. بولاشاقتا جاپونييا اقش-قا 12 مەملەكەتتەن تۇراتىن ترانستىنىقمۇحيتتىق ەركٸن ساۋدا ايماعىن قالىپتاستىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. امەريكا وسى ارقىلى ازييا-تىنىقمۇحيت ايماعىندا قىتايعا «سوققى» جاساماق. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە ورتالىق ازيياعا قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالى تٶمەندەيدٸ. بۇل تاراپتا دجون كەرريدٸڭ: «ورتا ازييادا ينۆەستيتسييالىق جەنە ەنەرگەتيكالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا ەزٸرمٸز» دەۋٸ تەگٸن ەمەس.
ەرينە, بۇعان اتالعان ايماقتا ورنالاسقان مەملەكەتتەر قالاي قارايتىنى ەزٸر بەلگٸسٸز. يە, ولار امەريكالىق ينۆەستيتسيياعا قىزىعادى. بٸراق, بۇل تاراپتا ناقتى قانداي دا بٸر كەلٸسٸمگە قول قويىلعان جوق. مەنٸڭشە, تٷركمەنستان مەن ٶزبەكستان امەريكامەن ەسكەري ەرٸپتەستٸككە قول قويۋعا ەزٸر. ال قازاقستان ٶزٸنٸڭ سىرتقى ساياساتتاعى باعدارىنا بەرٸك.ول ٶزٸنٸڭ جاقىن ەرٸپتەستەرٸن ساتپايدى...
قازاقستان نە دەيدٸ?
كەلدٸ-كەتتٸ, بۇل – ەدەپكٸ جۇمىس ساپار
نەگٸزٸندە ورتالىق ازييا ٶتە كٷردەلٸ ەرٸ ٶتە ماڭىزدى ايماق. بٸزگە «قىزىعىپ» وتىرعان ەلەمدٸك دەرجاۆالار بار جەنە بولا دا بەرەدٸ. بۇل رەسەي, اقش, قىتاي...ورتالىق ازيياعا قاتىستى ەرقايسىسى ٶز ستراتەگيياسىن قۇرىپ قويعان. وسى ارقىلى ايماقتاعى ىقپالىن كەڭەيتۋدٸ كٶزدەيدٸ. اتالعان ايماقتا ايتارلىقتاي ىقپالعا يە بولسا, كەيٸننەن تۇتاس كاسپيي ايماعىنا, تاياۋ شىعىسقا جەنە وڭتٷستٸك ازيياعا قاتىستى جوبا-جوسپارلارىنىڭ جٷزەگە اسارىن بٸلەدٸ, ٶيتكەنٸ. دەمەك, ورتالىق ازييا گەوساياسي تۇرعىدان اسا ماڭىزدى ستراتەگييالىق كەڭٸستٸك دەگەن سٶز.
امەريكانىڭ مەملەكەتتٸك حاتشىسى دج.كەرريدٸڭ ٸسساپارى ەدەپكٸ ساپار. كەيبٸرەۋ ويلاعانداي مۇنىڭ استارىندا امەريكانىڭ «ەلەمدٸ بيلەۋ» اتتى استىرتىن ەرەكەتٸ جاتقان جوق. كٶردٸڭٸزدەر, كۋەسٸزدەر ساياسي, بٸراق نەگٸزٸنەن ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسييالىق جەنە گۋمانيتارلىق سالاداعى ەرٸپتەستٸك مەسەلەسٸ كٶتەرٸلدٸ.
ورتالىق ازييا كەرريدٸ جاقسى قارسى الدى. بۇل اتالعان ايماقتا ورنالاسقان بارلىق ەلدەردٸڭ اقش-پەن ەرٸپتەستٸككە ەزٸر ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ...
كەرريدٸڭ ساپارى اقش پەن ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ اراسىنداعى بٷگٸنگٸ جەنە بولاشاقتاعى بايلانىستاردى دامىتۋعا, جەتٸلدٸرۋگە جول اشادى. ونى بارلىق مەملەكەت باسشىلارىنىڭ قابىلداۋى تەگٸن ەمەس. ورتالىق ازيياداعى بارلىق ەل باسشىلارى ايماقتاعى تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنا مٷددەلٸ. بۇل – تٷسٸنٸكتٸ. بٸراق, اقش بٸزگە قاتىستى ٶزٸنٸڭ مەملەكەتتٸك مٷددەسٸنە ساي ۇزاقمەرزٸمدٸ ستراتەگيياسىن ەلدەقاشان جاساپ قويعان.
كەرريدٸڭ ساپارى نەتيجەلٸ بولدى دەپ ويلايمىن. كٷللٸ ەلدٸڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ سٶزٸن سٶيلەيتٸن ادام ورتالىق ازيياعا كەلسە مۇنىڭ بٷگٸندٸك قانا ەمەس, ەرتەڭگٸلٸك تە ماڭىزى بار.
اقش-تىڭ ورتالىق ازيياداعى ىقپالى كٷشتٸ ەمەس. ايماقتى ٶزٸنٸڭ «ستراتەگييالىق تىلى» سانايتىن رەسەي مەن قىتاي بٸزدەگٸ بارلىق وقيعالاردى قاداعالاپ وتىر. كەيبٸر رەسەيلٸك ساراپشىلار سٶز ەتكەندەي, كەرريدٸڭ كەلگەنٸنەن ورتالىق ازيياداعى كەيبٸر ەلدەردٸڭ سىرتقى ساياساتتاعى باعدارى ٶزگەرمەيدٸ. جالپى بۇلاي ويلاۋدىڭ ٶزٸ قيسىنسىز سيياقتى. امەريكانىڭ سٶزٸن سٶيلەسە, بۇل رەسەي مەن قىتايعا جاقپايدى. ورتالىق ازيياداعى ەشبٸر ەل مۇنداي «راديكالدى» قادامعا بارا قويۋى نەعايبىل.
قىرعىزستان قالاي ويلايدى?
قىرعىزستان كەرريگە رەنجۋلٸ
ۇلتتىق مٷددەسٸنە ساي كەلەتٸن مەسەلەلەرگە تٷسٸنٸستٸكپەن قاراسا, قىرعىزستان كەز كەلگەن مەملەكەتپەن ەرٸپتەسۋگە ەزٸر. بۇعان وسى جولعى ساپارىندا كەرريدٸڭ كٶزٸ جەتتٸ. بٸر نەرسە بايقالىپ قالدى: امەريكانىڭ مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتٸنە قىرعىزستانمەن اراداعى ەرٸپتەستٸكتٸ قايتا جانداندىرۋ نەمەسە جاقسارتۋ قاجەت بولىپ تۇر. وسى جازداعى جاعدايدى بٸلەسٸزدەر, امەريكا قىرعىزستاندىق قورعاۋشى ازيمجان اسقاروۆعا «ادام قۇقىعىن قورعاۋشى» پرەميياسىن بەرگەسٸن مۇنى «ارانداتۋ» دەپ ساناعان قىرعىز بيلٸگٸ امەريكامەن اراداعى ديپلوماتييالىق قاتىناستاردى ٷزگەن. كەرري سول جولى اقش-تىڭ نەگە بۇلاي ەتكەنٸن ايتىپ, «اقتالعان» بولدى. «قىرعىز بيلٸگٸ بٸزدٸ دۇرىس تٷسٸنبەپتٸ. مەملەكەتتٸك دەپارتامەنت بۇل پرەمييانى اسقاروۆتىڭ بٸر ەلدەگٸ عانا ەمەس, جالپى ادام قورعاۋ قۇقىعىنداعى سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸنە بايلانىستى بەردٸ», – دەدٸ كەرري. دەمەك, امەريكا قىرعىزستانعا «كەل, قايتا دوستاسايىق» دەپ وتىر. بۇدان كەيٸن قىرعىز بيلٸگٸنٸڭ گەوساياسي ماقسات-مۇراتى ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن بە? تاڭعالارسىز, بٸراق جوق.
دەل قازٸر قىرعىزستانعا اقش ەمەس, رەسەي قاجەت. نەگە? سەبەبٸ, يسلام مەملەكەتٸنٸڭ قاۋپٸ كٷشەيۋدە, تۇتاس ورتالىق ازييا تۋربۋلەنتتٸ جاعدايعا جاقىن تۇر. ونىڭ ٷستٸنە قازٸرگٸ پرەزيدەنت كومانداسىنىڭ (پارلامەنتتٸڭ) ٶزٸ رەسەيشٸل. ەرينە, بۇل اقش-پەن اراداعى ەرٸپتەستٸك ناشارلاي بەرەدٸ دەگەن سٶز ەمەس.
دەل قازٸر قىرعىزستانعا اقش-تا, رەسەي دە, قىتاي دا قاۋٸپتٸ ەمەس. قاۋٸپ ەلدٸڭ ٶز ٸشٸنەن. بيلٸككە «جەگٸشتەر» تاعايىندالسا, جەتٸپ جاتىر. بيلٸك دەگەنٸمٸز – اقشا. ەلگٸندەي «جەگٸشتەر» (بۇلار جاي «جەگٸشتەر» ەمەس ساياسي كلاندار) اقشاعا تالاسسا, بۇل ٶز كەزەگٸندە پرەزيدەنتتٸڭ رەيتينگٸنە ەسەر ەتٸپ, ساياسي ەليتا اراسىنداعى ۇرىسقا ۇلاسادى. بۇل – قىرعىزستانعا قىزىعۋشىلىعى بار سىرتقى كٷشتەر, كورپوراتسييالار جەنە تەرروريستٸك توپتار ٷشٸن بيلٸكتٸ تٶڭكەرۋدٸڭ ەڭ تيٸمدٸ امالى.
كونستانتين لاريونوۆ, ساياساتتانۋشى:
كەيبٸرەۋلەر كەرريدٸڭ كەلگەنٸن اقش-تىڭ ورتالىق ازيياداعى ىقپالىنىڭ ەلسٸرەپ بارا جاتقانىمەن تٷسٸندٸرەدٸ. بەلكٸم, شىنىمەن دە سولاي شىعار. سەبەبٸ, اقش-تىڭ سىرتقى ساياساتىندا مىناداي ستراتەگييا بار: «ۋىسىنان شىعىپ بارا جاتقان ايماقتاردى كٶزبەن كٶرەدٸ». دەمەك, كەرري ورتالىق ازيياعا كەلۋٸ ارقىلى امەريكانىڭ بۇل ايماقتاعى ىقپالىنىڭ نە سەبەپتٸ ەلسٸرەپ بارا جاتقانىن كٶزبەن كٶرۋ ٷشٸن جەنە بۇل جاقتا نە بولىپ جاتقانىن بٸلۋ ٷشٸن كەلدٸ. كەرري ورتالىق ازيياداعى 5 مەملەكەتتٸڭ ەلەۋەتٸن باعالاپ كەتتٸ. ەرينە, وعان مەملەكەتتٸك دەپارتامەنت قانا ەمەس, امەريكاداعى بٸرقاتار ٸرٸ ينۆەستورلار دا ٶتٸنٸش ايتقانى انىق. ورتالىق ازيياعا كەلٸپ-كەتكەن كەرري ەلگٸ ينۆەستورلاعا ناقتى قاي سالاعا قارجى قۇيۋعا بولاتىنىن ايتادى. بۇل دا ىقپالدى كٷشەيتۋدٸڭ بٸر جولى.
كەرري كەلە وتىرا اقش-تىڭ ورتالىق ازيياعا قىزىعۋشىلىعى تٶمەندەمەگەنٸن كٶرسەتتٸ. بٸراق, امەريكا ناقتى نەگە نازار اۋدارىپ وتىر, ونىڭ قىزىعۋشىلىعى نەدە? مۇنى بٸلمەيمٸز. نەگٸزٸندە, بٸلۋ, زەرتتەۋ كەرەك.
تەجٸكتەر نە تٷيدٸ?
ورتالىق ازييانى ساياسي كاتاكليزم كٷتٸپ تۇر
كەرريدٸڭ كەلگەنٸن ەشقانداي ساياساتقا سىيعىزبايتىندارعا تاڭعالامىن. ورتالىق ازييا ٷشٸن جاڭا كٷرەس باستالدى, نەگٸزٸندە. كەرريدٸڭ ساپارى وسىنى دەلەلدەيدٸ. اقش رەسەيگە قارسى مايداننىڭ ٷشٸنشٸ شەبٸن (ۋكراينا مەن سيرييادان كەيٸن) اشتى. جاپونييا پرەمەر-مينيسترٸ سيندزو ابەنٸڭ ورتالىق ازيياعا ساپارى كەرريدٸڭ كەلٸسٸنٸڭ الدىنداعى بارلاۋ بولاتىن. ميلليونداعان دوللار تۇراتىن كەلٸسٸمشارتتار ۇسىنعان جاپونييا ورتالىق ازيياداعى كەيبٸر ەلدەردٸ باتىسقا جىعىپ بەردٸ. وسىلايشا كەرريدٸڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتتٸ. يە, تەجٸكستان مەن قىرعىزستان جاپونييادان تٷك العان جوق. ابە كەلدٸ, كەتتٸ. بولدى. اقش بۇل ەلدەردٸ رەسەيدٸڭ وداقتاسى سانايدى.
اقش-تىڭ ورتالىق ازيياعا قاتىستى ٷلكەن ستراتەگيياسى بار. سونىڭ بٸرٸ – مەملەكەتتەردٸڭ اراسىنا وت سالۋ. بۇل – مەنٸڭ بولجامىم, بەلكٸم سٸز كەلٸسپەۋٸڭٸز مٷمكٸن.
امەريكانىڭ ەڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ورتالىق ازييا, ونىڭ ٸشٸندە فەرعانا ايماعىن ەكسترەميزم مەن تەرروريزمنٸڭ وشاعىنا اينالدىرۋ. بٸراق, مۇنى پۋتين بولدىرتپاي وتىر. اقش-تىڭ بۇعان قاتىستى جوبا-جوسپارىن رەسەي بٸلمەيدٸ ەمەس. سوندىقتان امەريكا اتالعان ايماقتاعى جاعدايدى تۇراقسىزداندىرۋعا اشىق بارا المايدى. ورتالىق ازيياداعى تۇراقتىلىقتىڭ ساقتالۋىنا جالعىز رەسەي ەمەس, قىتاي دا مٷددەلٸ. بايقار بولساڭىز, ايماقتىڭ قازٸرگٸ كٷنگٸ ەڭ باستى ينۆەستورى وسى – قىتاي, رەسەيدٸ ەكٸنشٸ كەزەككە سىرعىدى. وسىلايشا پۋتيننٸڭ ەكٸ پروبلەماسى بار. بٸرٸ – اقش, ەكٸنشٸسٸ – قىتاي.
اقش ەۋرازييالىق وداققا قارسى ەكەنٸن ەلدەنەشە رەت ايتقان. ۋكراينداعى وقيعالاردىڭ ٶزٸ اقش-تىڭ رەسەيگە قارسىلىعى, تيٸسٸنشە رەسەيدٸڭ ۋكرايناداعى ىقپالىن كٷشەيتۋگە تىرىسۋىنىڭ نەتيجەسٸندە بۇرق ەتتٸ. فەرعانانى بەكەر ايتقان جوقپىن. سوڭعى 2 جىلدا ٷش مەملەكەتتٸڭ شەكاراسىمەن شەكتەسەتٸن بۇل اڭعاردا كٶپتەگەن شەكارالىق قاقتىعىستار بولدى. باتىس تالاس تۋدىرىپ وتىرعان اۋماقتا قىرعىزستانعا جول سالۋعا كٶمەكتەسٸپ, وتقا ماي قۇيدى.
قورىتا ايتسام, قاۋٸپ بار. ورتالىق ازييانى ساياسي كاتاكليزم كٷتٸپ تۇر. ونىڭ ٷستٸنە ايماقتاعى بٸرقاتار مەملەكەت باسشىلارى اۋىسۋى مٷمكٸن....بٷگٸن بولماسا دا, بولاشاقتا. ال مۇنداي جاعدايدا ايماققا تالاس كٷشەيە تٷسەدٸ.
كەرري «كەشٸگٸپ» كەلدٸ...بٸز رەسەيدٸڭ ۆاسسالىنا اينالىپ ٷلگەردٸك
قىسقا دا نۇسقا ايتايىن. ەلەمدٸك ساياسات دەگەنٸمٸز – ٷلكەن ويىنشىلاردىڭ اراسىنداعى بەسەكە. اقش-قا نە ماڭىزدى? ايماقتاعى رەسەيدٸڭ ىقپالىن ازايتۋ, ورتالىق ازيياداعى ەلدەردٸڭ تۇتاستاي رەسەيمەن ينتەگراتسييالانۋىنا جول بەرمەۋ جەنە قىتايدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالىنىڭ كٷشەييۋٸنە توسقاۋىل قويۋ. نەگٸزٸندە, اقش كەشٸگٸپ قالۋى مٷمكٸن. تٸپتٸ, كەرري «كەشٸگٸپ كەلدٸ» دەپ ايتۋعا بولادى. بٸراق, «ەشتەن كەش جاقسى».
كەرري كەلدٸ. بٸراق, ول ورتالىق ازييانىڭ مەملەكەت باسشىلارىنا نە ۇسىندى? سايىپ كەلگەندە اقش-تىڭ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ٷلگٸسٸ نەعۇرلىم تارتىمدى بولعان سايىن, سوعۇرلىم رەسەيدٸڭ ىقپالى ازايا تٷسەتٸنٸن كەرري جاقسى بٸلەدٸ. بٸراق, ورتالىق ازييا مەملەكەت باسشىلارىنىڭ اراسىندا وسىلاي ويلايتىندار بار ما? مەسەلە وسىندا.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
