ال, يسلام قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا دٸن تالاپتارى مەن زاماناۋي ناقتى عىلىمعا سٷيەنە وتىرىپ امال جاساۋدى قولدايدى, سوندىقتان يران بٷگٸندە عىلىم مەن تەحنيكا سالاسى بويىنشا ەلەمدەگٸ الدىڭعى قاتارلى ەلدەردٸڭ ساپىندا.
وسىعان وراي بٸرشاما دەرەكتەردٸ كەلتٸرەيٸك:
يرانداعى حامادان قالاسىندا ورنالاسقان عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىق زەرتتەۋشٸلەرٸ ارالاردى جاساندى ۇرىقتاندىرۋ ٷشٸن ولاردىڭ گەنەتيكالىق احۋالىن جاقسارتۋ مەحانيزمٸن ۇسىندى, بۇل ولاردىڭ تٷرلٸ اۋرۋلارعا قارسى ەمدٸك شيپاسىن ارتتىرادى. مۇنداي تەحنولوگييا تەك گەرمانييا مەن دانييادا عانا بار ەدٸ. ارالاردى ۇرىقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ تەحنيكالىق ٸلٸم جاعىنان يران دٷنيە جٷزٸ بويىنشا ٷشٸنشٸ ورىندا, نەمٸس ساراپشىلارى يسلام ەلٸندەگٸ بۇل تەحنولوگييانىڭ ەلەمدٸك ساپا ٷلگٸسٸنە ساي كەلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
[caption id="attachment_9073" align="alignright" width="487"]
يادرولىق عىلىم جاعىنان دا ٶز ورنىن تابا بٸلگەن ۋرانمەن بايىتىلعان يادرولىق وتىندى بەيبٸت ماقساتتا پايدالانۋدا, بۇل سالانى دامىتۋ ەزٸرگە 7-8 مەملەكەتتٸڭ عانا ەنشٸسٸندە ەكەنٸ كٶزٸ قاراقتى جۇرتقا مەلٸم ەمەس پە? ەلەمدٸك عارىشتىق كەڭٸستٸككە ەنۋ دە يراننىڭ عىلىم مەن تەحنيكاداعى ٷلكەن جەتٸستٸگٸ. عارىشتىق عىلىم مەن تەحنيكانى از عانا مەملەكەتتەر مەڭگەرگەن. يران وسىنداي ٸلٸمدٸ مەڭگەرگەن ٶز ايماعىنداعى جالعىز مەملەكەت. بۇعان دەيٸن جەر وربيتاسىنا بٸرنەشە جاساندى جەر سەرٸگٸ (سپۋتنيك) جٸبەرٸلگەن ەدٸ, كەلەشەكتە جاڭادان جاسالعان تاعى دا بٸرنەشە جاساندى جەر سەرٸگٸ ۇشىرىلماق. يران وسىنداي جەر سەرٸكتەرٸن شىعاراتىن, جوباسىن جاسايتىن جەنە كٶككە جٸبەرەتٸن التى مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ.
يران ازييا بويىنشا ستراتەگييالىق لازەرلٸك يندۋسترييا جاعىنان بٸرٸنشٸ ورىندا. ودان كەيٸن قىتاي, كورەيا, جاپونييا, تٷركييا ەكەنٸن ەسكەرسەك, بۇل ەلدٸڭ وسى سالادا قانشالىقتى العا شىققانىن اڭعاراسىز. بۇدان جٷز جىل بۇرىن لازەر ٶندٸرٸسٸن العاش ويلاپ تاپقان ادام يراندىق دجاۆان مىرزا ەدٸ. ەلەكترونيكا, مەحانيكا ٶنەركەسٸبٸندە, ەسكەري قورعانىس, مەديتسينادا بۇل ٶندٸرٸس جىلدام قارقىنمەن تارادى. يران لازەرلٸك تەحنولوگييا سالاسىنداعى ٸلٸمدٸ دامىتىپ قانا قويعان جوق, ماشينا جاساۋ, مەديتسينا, اەروعارىشتىق ٶندٸرٸس سالالارىنا وسى ٸلٸمگە بايلانىستى جاڭالىق (جىلدامدىق, دەلدٸك, ساپا) ەنگٸزٸپ, سٷبەلٸ ٷلەس قوستى. بۇل سالا بويىنشا يران وسى ٸلٸمدٸ مەڭگەرگەن ون ەلدٸڭ ٸشٸندە. ال, اەروعارىشتىق ٸلٸمدٸ ەكٸگە بٶلۋگە بولادى: ەسكەري جەنە ازاماتتىق. ۇشقىشسىز (پيلوتسىز) ۇشاقتاردىڭ جوباسىن جاساۋ ەرٸ جيناقتاۋ جٶنٸنەن جەر شارىنداعى تٶرت مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ دە وسى – يران. بۇل سالانى ودان ارى دامىتۋدى قولعا الىپ وتىر.
يران ادامنىڭ ميى ٶلگەننەن كەيٸن اعزا الماستىرۋ (دونورلىق) جاعىنان تاياۋ شىعىستا بٸرٸنشٸ ورىنعا شىقتى. تەگەران مەن شيراز قالالارىندا لاپاروسكوپييا تەسٸلٸمەن 1000-عا جۋىق باۋىردى, 3000 بٷيرەكتٸ اۋىستىرۋ وتالارى تابىستى تٷردە جٷرگٸزٸلدٸ. شيراز قالاسى باۋىردى اۋىستىرۋ جەنە دەنە مٷشەلەرٸن الماستىرۋ جٶنٸنەن ەلەم ەلدەرٸنٸڭ اراسىندا ٷشٸنشٸ ورىندى الادى.
ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٶڭٸل بٶلەتٸن پارسىلار ەلٸ مەديتسيناعا باسا نازار اۋدارادى. مىسالى, قاتەرلٸ ٸسٸكتٸ وپەراتسيياسىز ەمدەۋ مەديتسينا عىلىمىنىڭ ٷلكەن جەتٸستٸگٸ. يران وسى ەدٸستٸ قولداناتىن ەلەمدەگٸ دامىعان ەلدەر ساناتىندا تٶمەندەگٸدەي تەسٸلدەردٸ قولدانادى:
- قۋىق قالبىرشاعى جەنە بەزٸن ولاردى الىپ تاستاماي ەمدەۋ ;
- بالالارداعى قۋىق جولدارى تارىلۋىن وتاسىز ەمدەۋ;
- بٷيرەك قاتەرلٸ ٸسٸگٸن بٷيرەكتٸ الماي ەمدەۋ;
- بٷيرەكتەگٸ تاستاردى ۋلترادىبىس ارقىلى تابۋ.
- ەلەمدە بٸرٸنشٸ رەت نيگەللا ٶسٸمدٸگٸنەن «Phytovagex» دەرٸسٸ جاسالىپ شىعارىلدى.
يراننىڭ فارماتسەۆتيكالىق ٶندٸرٸس زەرتتەۋشٸلەرٸ ماشحادتتاعى مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتپەن بٸرٸگە وتىرىپ, دٷنيەجٷزٸ بويىنشا تۇڭعىش رەت تاز اۋرۋى, ەسٸرەسە قىشىماعا قارسى Candida Albicans (كانديدوزا) ەمدەيتٸن جاڭا دەرٸلەردٸ شىعاردى. بۇل اۋرۋدان كٶبٸنە ەيەلدەر ازاپ شەگەدٸ. ەلەمدە بٸرٸنشٸ رەت قىشىما جەنە ينفەكتسيياعا قارسى نيگەللادان جاسالعان جاڭا ۆاگينالدى دەرٸلەر تۇڭعىش رەت وسى ەلدە شىعارىلدى.
سونداي-اق, يران ادامنىڭ ميى ٶلگەننەن كەيٸن اعزا الماستىرۋ (دونورلىق) جاعىنان تاياۋ شىعىستا بٸرٸنشٸ ورىنعا شىقتى. تەگەران مەن شيراز قالالارىندا لاپاروسكوپييا تەسٸلٸمەن 1000-عا جۋىق باۋىردى, 3000 بٷيرەكتٸ اۋىستىرۋ وتالارى تابىستى تٷردە جٷرگٸزٸلدٸ. شيراز قالاسى باۋىردى اۋىستىرۋ جەنە دەنە مٷشەلەرٸن الماستىرۋ جٶنٸنەن ەلەم ەلدەرٸنٸڭ اراسىندا ٷشٸنشٸ ورىندى الادى. بۇل قالادا اعزا مٷشەلەرٸن اۋىستىرۋعا بايلانىستى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسىن جٷرگٸزەتٸن ورتالىق ورنالاسقان. مۇنداي ورتالىقتار دٷنيەجٷزٸ بويىنشا اقش-تا ەكەۋ, ۇلىبريتانييادا بٸرەۋ عانا.
يراننىڭ مىقتى عالىمدارىنىڭ كٷش سالۋىمەن ەلەمدٸك مەديتسينالىق ستاندارتقا ساي كەلەتٸن دٸڭگەكتٸ جاسۋشالار تەسٸلٸمەن ٶتە اۋىر حالدەگٸ 5000 ادام ەمدەلٸپ جازىلدى. بۇل ەدٸستٸ دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بەكٸتكەن بولاتىن. وسى تەسٸل ارقىلى ناقتى ەمدەۋ جٷيەسٸ جوق قان ديابەتٸن, باۋىر, جٷرەك اۋرۋلارىن, باسقا دا نەۆرولوگييالىق دەرتتەردٸ ەمدەپ, جازۋعا بولادى. قۇددى, پارسىلار بۇل سالادا يبن-سينا سالعان جولدى قايتا جالعاستىرىپ جاتقانداي ەسمەرگە بٶلەيدٸ.
[caption id="attachment_9074" align="alignleft" width="419"]
يران كٶزدٸڭ مٷيٸزدٸك قابىعىن كٷيٸكتەن ەمدەۋ جٶنٸنەن ەلەمدەگٸ ٷش مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا وسىنداي تەسٸلمەن ايىنا 3-4 ادام ەمدەلٸپ جازىلۋدا. بۇل اۋرۋ حيميكاتتارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن نەمەسە حيمييالىق شابۋىلدارعا كۋە بولعان ادامداردا كەزدەسەدٸ. وسىعان بايلانىستى زەرتتەۋ جۇمىستارى يراندا, يتالييادا جەنە ۇلىبريتانييادا جٷرگٸزٸلگەن ەدٸ. فارابي اتىنداعى اۋرۋحانا كٶز الماسىن ەمدەۋدٸ جٷزەگە اسىراتىن ەڭ ٸرٸ ورتالىقتاردىڭ بٸرٸ. مۇندا جىلىنا 700 مىڭ وتا جۇمىستارى جاسالادى. يران جاسۋشالى تەراپييا تەسٸلٸمەن ەمدەۋ جٶنٸنەن تاياۋ شىعىس ايماعىندا كٶشباسىندا كەلەدٸ. يراننىڭ مىقتى عالىمدارىنىڭ كٷش سالۋىمەن ەلەمدٸك مەديتسينالىق ستاندارتقا ساي كەلەتٸن دٸڭگەكتٸ جاسۋشالار تەسٸلٸمەن ٶتە اۋىر حالدەگٸ 5000 ادام ەمدەلٸپ جازىلدى. بۇل ەدٸستٸ دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى بەكٸتكەن بولاتىن. وسى تەسٸل ارقىلى ناقتى ەمدەۋ جٷيەسٸ جوق قان ديابەتٸن, باۋىر, جٷرەك اۋرۋلارىن, باسقا دا نەۆرولوگييالىق دەرتتەردٸ ەمدەپ, جازۋعا بولادى. قۇددى, پارسىلار بۇل سالادا يبن-سينا سالعان جولدى قايتا جالعاستىرىپ جاتقانداي ەسمەرگە بٶلەيدٸ.
يراننىڭ عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى وراسان زور تابىستارىن بٸر ماقالادا سانامالاپ شىعۋ مٷمكٸن ەمەس. ازۋلى مەملەكەتتەردٸڭ قىسىمىنا ۇشىراسا دا, ادامزاتقا پايدالى ٶنٸمدەردٸ شىعارىپ, يسلامي ٶركەنيەتتٸڭ داڭعىل جولىنا تٷسكەن يران يسلام رەسپۋبليكاسى الدا دا ەلەمدٸ تاڭ قالدىرىر عىلىمي جاڭالىقتار اشۋدا كٶش باسشى ەلدەردٸڭ قاتارىنان تابىلادى دەپ ٷمٸت ارتامىز.
گٷلباھرام جەبەسٸن,
الماتى قالاسى.
