Орыстан досың болса, айбалтаң жаныңда болсын - ورىستان دوسىڭ بولسا, ايبالتاڭ جانىڭدا بولسىن
قازٸرگٸ رەسەي جارلاۋىتتىڭ ٷستٸندەگٸ لاشىق سەكٸلدٸ. بٸراق ولار ٶزدەرٸن سارايدا وتىرمىز دەپ ەلەستەتكٸسٸ كەلەدٸ. ەكونوميكالىق ەرٸ رۋحاني الىپ تولقىندار جارلاۋىتتى ٷڭگي تٷسۋدە. ونى سەزەر رەسەي جوق. كٶپ ٶتپەي اينالاسىنان داۋىل كٶتەرٸلۋٸ عاجاپ ەمەس. سوندا ەلگٸ لاشىقتارىنىڭ دال-دۇلى شىعارى سٶزسٸز. مۇنداي قاۋقارسىز حالدەرٸن جاسىرۋ ٷشٸن اينالاسىنا ايبار شەگۋ ورىستاردىڭ ەجەلگٸ ەدەتٸ.
نە باتىس, نە شىعىس, نە ەۋروپا, نە ازييا ەكەنٸ بەلگٸسٸز دٷبەرا ەلدٸڭ تاريحىنا ٷڭٸلسەڭٸز, بيلٸك يەلەرٸنٸڭ ٶز حالقىنىڭ ازاپتالۋىنان لەززات الاتىن توعىشارلىعىن بايقايسىز. سوناۋ پاتشالىق رەسەيدەن كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن بيلٸك باسىنا ۇردا جىق, توعىشار توپ يەلٸك ەتۋدە. ورىس حالقى دوستوەۆسكييدٸڭ ەلگٸ بٸر جىندىسٷرەي, ٶز جاندارىن ٶزدەرٸ قيناۋمەن ٶمٸرلەرٸن ٶتكٸزەتٸن كەيٸپكەرلەرٸنەن ەلٸ دە ۇزاي قويعان جوق. ولار ەلدەنەگە يە بولعىسى كەلٸپ جانتالاسادى, قىزىعى, ونىڭ نە نەرسە ەكەنٸن ٶزدەرٸ بٸلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ تابان تٸرەر تٶل مەدەنيەتٸ بولعان ەمەس. ولاردىڭ مەدەنيەتٸ – توعىشارلىق پەن جەككٶرۋشٸلٸك, ٶزگەمەن جاۋلاسۋ. سوندىقتان, مەدەنيەتتٸ سۇحباتتاسۋعا دەرمەنسٸز. ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستا جەڭٸلگەن نەمٸستەر مەن جاپونداردى تىعىرىقتان قۇتقارعان مەدەنيەت ەكەنٸن, ۇلتتىڭ ٸشكٸ رۋحاني بولمىسىنىڭ سۇحباتتاسۋعا بەيٸمدٸگٸنٸڭ ارقاسى ەكەنٸن بارشا ەلەم مويىنداسا كەرەك. ورىستاردىڭ ونداي بيٸك پاراساتى بولماعاندىقتان, كٷن ساناپ قۇردىمعا كەتۋ ٷستٸندە. سوڭعى 20 جىل ٸشٸندە كەڭس وداعى كەزٸندەگٸ بار ايبارىنان ايىرىلعان رەسەي بارشا ەلەمگە جاۋىعۋمەن كٷن كەشۋدە. ولار ٶزدەرٸنٸڭ ٸرٸپ-شٸرۋٸن, ٶزەكتەرٸن كەمٸرگەن جەگٸ قۇرتىن ٶزدەرٸنەن كٶرۋدٸ ۇمىتقان. بۇرىن دا سولاي ەدٸ, قازٸر دە سولاي. بٸر تاڭعالارلىعى, رەسەيدٸڭ ەلسٸزدٸگٸن ٶزدەرٸ ارتىقشىلىعىنا بالايدى. قولدارىنداعى ەسكەري قارۋلارىن قوقاڭداتىپ, دوق كٶرسەتۋ ارقىلى جان-جاعىن ٷرەيگە بٶلەۋدٸ جەڭٸس دەپ تٸلەيتٸندەرٸ كٷلكٸلٸ. انىعى, رەسەيدٸڭ كەز كەلگەن سالاسى ەلدەقاشان توقىراعان. شىن مەنٸندە, تەك تمد ەلدەرٸ عانا سەسكەنەتٸنٸ بولماسا, ەۋروپانىڭ ولارعا تٷكٸرگەنٸ بار. بالتىق جاعالاۋىنداعى ەلدەر ەلدەقاشان رەسەيلٸك فوبييادان قۇتىلعان. ەزٸربايجان, گرۋزييا, ٶزبەكستان سەكٸلدٸ ەلدەر دە «ساسىق ٶلكەدەن» ٸرگەسٸن اۋلاق سالىپ ٷلگەردٸ. الايدا, پۋتيندى كٷن كٶسەم دەپ بٸلەتٸن ورىستار ول شىندىقتى مويىنداعىسى جوق. ٶزدەرٸن اقىلدى, زەيٸندٸمٸز دەپ ەسەپتەيتٸن ەليتالارىنىڭ كٶپ بٶلٸگٸ پۋتيندٸ «باتىس قۇبىجىقتارىنان قۇتقارۋشى پايعامبار» دەپ ويلايتىنىن بٸلۋ قيىن ەمەس, ەيتپەگەندە, ولار سوڭعى ۋاقيعالار كەزٸندە تەگەۋٸرٸندٸ قارسىلىق كٶرسەتەر ەدٸ. «رەسەيدٸڭ جەرٸ قانشالىق ٷلكەن بولسا, سورى سونشالىق قالىڭ» دەگەن سٶزدٸ كٸم ايتقانىن بٸلمەيمٸن, كٸم ايتسا دا, دەل تاۋىپ ايتقان. ولار دەل قازٸر سورلارىن ودان ارمان قالىڭداتۋعا كٷش سالىپ وتىر.
[caption id="attachment_8082" align="alignnone" width="300"]
بٸزدٸڭ كەيبٸر قازاقتار رەسەيسٸز كٷن كٶرە المايمىز دەپ ويلايدى. قۇدايى كٶرشٸمٸز ەكەنٸ شىندىق, بٸراق ولارمەن بٸرگە وتقا تٷسۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. سەبەبٸ, رەسەي كٷنٸ باتىپ بارا جاتقان ەل. بٸز ٷلگٸ تۇتار ەشقانداي مەدەنيەتٸ جوق ۇلتتان بٸز نە ٷيرەنەمٸز? ەۋەلٸ, جۇقتىرعان جامان دەرتتەرٸمٸزدەن قالاي ساۋىعۋدى ويلاعانىمىز ابزال. مىسالى, سٸز بٸلٸمنٸڭ قاينار كٶزٸ دەپ ۇعاتىن ورىس تٸلٸنٸڭ تمد ەلدەرٸنەن باسقا ايماققا بارساڭىز كٶك تيىندىق قۇنى جوق ەكەنٸن بٸلەسٸز. ۋكراينادان ەكٸ اتتاپ پولشاعا, لاتۆيياعا, حورۆاتيياعا قادام باسىڭىز, ەشكٸم پىسقىرىپ قارامايدى. ەزٸربايجاننان ارى اسىپ, تٷركيياعا جەتٸڭٸز, ورىس تٸلٸن تٷك قاجەتسٸنبەيتٸندەرٸن جٷزٸنەن بايقايسىز. كاسپييدٸڭ ارعى – پارسىلار مەن اراب دٷنيەسٸ ورىس تٸلٸنە مۇرىن شٷيٸرە قارايدى. قىتاي, جاپونييا, ٷندٸستان... ەشبٸرٸ ورىس تٸلٸن قاجەتسٸنٸپ جاتقان جوق. ەۋروپا ەلدەرٸ ورىس كٶرسە, سايقىمازاق كەيٸپكەر كٶرگەندەي, اڭتارىلا ەرٸ جانى اشىپ قارايدى. ورىستاردىڭ ٶزدەرٸ جاراتقان قانداي جاڭالىعى بار ەكەنٸن ساناپ كٶرٸڭٸزشٸ, ويىڭىزعا جٶنٸ دۇرىس ەشتەڭە تٷسپەيدٸ. كەرٸسٸنشە, ولار ٷنەمٸ ٶزگەلەردەن ۇرلاۋمەن كەلەدٸ. سەنبەسەڭٸز, سايتتارىنداعى اقپاراتتاردى اقتارىڭىز, حالىقارالىق ماڭىزى بار, عىلىم, ٶنەر, دٷنيەتانۋ, ەدەبيەت سالاسىنداعى بارلىق جاڭالىقتاردى باتىس ەلدەرٸنەن سٸلتەمەسٸز كٶشٸرٸپ وتىر. ال بٸز ولاردى ورىستار جازعان ەكەن دەپ, اۋزىمىزدى اشامىز دا وتىرامىز. جەنە ولار ٶزدەرٸنٸڭ كەمدٸگٸن بٸلدٸرمەۋگە تىرىسىپ, ٶتٸرٸك نامىسقا باسىپ, ورىستاردى ٶزگەلەردەن ارتىق كٶرسەتە, ٷستەمەلەپ اۋدارادى. مۇنداي پلاگياتتىق تەك ورىس دٷنيەسٸنە جاراسىمدى...
مەن ورىستاردىڭ بٸر مٸنەزٸنە تەنتٸ ەكەنٸمدٸ جاسىرعىم كەلمەيدٸ. ولاردىڭ كەز كەلگەنٸ ٶزدەرٸنٸڭ از بٸلەتٸندٸكتەرٸن بٸلدٸرمەۋدٸڭ شەبەرٸ. قاراپايىم, ەكٸ اۋىز سٶزبەن تٷسٸندٸرۋگە بولاتىن دٷنيەنٸ ولار ٷنەمٸ كٷردەلەندٸرٸپ, قيىنداتىپ جەتكٸزۋدٸڭ ماستەرٸ. كەز كەلگەن القاش ورىسپەن جاقىنداسا كەتسەڭٸز, ٶزٸنٸڭ شالاپۇشلىق بٸلگەنٸن ٷلكەيتٸپ ايتىپ, دابىرايتا دانىشپانسيتىنىن بايقايسىز.
رەسەي – باقىتسىزدار وتانى, جالعىزداردىڭ مەكەنٸ. ونى باقىتسىز ەتكەن مەدەنيەتسٸزدٸكتەرٸ جەنە توعىشار شەنەۋنٸكتەرٸ. بٷگٸنگٸ رەسەي بولاشاقتا قالاي جالعىز قالسا (قازٸردٸڭ ٶزٸندە جالعىز), قاراپايىم حالقى دا سونداي جالعىزدىق قۇرساۋىنا قامالعان. ولار جالعىز ەمەس ەكەندٸكتەرٸن دەلەلدەۋ ٷشٸن بەرٸنە جاۋىعىپ جٷر. كٶزٸ قاراۋىتقاننىڭ جانىنا ٷيٸر بولماۋ كەرەك, زالالى تيەدٸ...
توقتارەلٸ تاڭجارىق.
