كەز-كەلگەن ەلشٸلٸكتٸڭ مٸندەتٸ ەل مەن ەلدٸڭ اراسىنداعى ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە مەدەني بايلانىستى ارتتىرۋ عوي. ەلشٸلەر دەل وسى باعىت بويىنشا جۇمىس ٸستەيدٸ. جاسىرارى جوق, بارلىق سالانى قاتار الىپ جٷرۋ قيىن. سوندىقتان كەيبٸرەۋٸ ساياسي ساۋالدارمەن, ەندٸ بٸرٸ ەكونوميكالىق بولماسا مەدەني مەسەلەلەرمەن اينالىسادى. وسىلاي ەلشٸلٸك بەلگٸلٸ بٸر مەملەكەتپەن اراداعى ەرٸپتەستٸك بايلانىسقا جاۋاپ بەرەدٸ. سايىپ كەلگەندە ەكٸ مەملەكەتتٸڭ اراسىنداعى ەرٸپتەستٸك دەڭگەيٸنٸڭ ٶزٸ ەڭ الدىمەن كونسۋلدىققا, ونىڭ ٸشٸندە تٸكەلەي ەلشٸگە بايلانىستى.
قازٸرگٸ كٷنٸ قازاقستاننىڭ ەلەمنٸڭ 60 –تان استام ەلٸندە ٶز ەلشٸلٸگٸ, ٶكٸلدٸگٸ بار. يە, بارلىق ەلدەگٸ جاعدايدا بٸركەلكٸ ەمەس. كەيبٸر جەردە ەلشٸلٸككە قولايلى جاعداي جاسالعان بولسا, ەندٸ بٸر ەلدە قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ اقساپ جاتادى. سوندىقتان بۇل تاراپتا قازاقستاننىڭ ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندەگٸ ەلشٸلٸكتەرٸنە قانداي دا بٸر باعا بەرۋ قيىن...
سٶيتٸپ جٷرگەندە بٸزدٸڭ ەلشٸلٸكتٸڭ جۇمىسىنان كەزەكتٸ رەت شي شىقتى. نەگە? بۇل نەنٸڭ كٶرٸنٸسٸ? نەنٸڭ بەلگٸسٸ? ساۋال كٶپ, جاۋاپ جوق. ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ قىسقارتىپ ايتساق سٸم مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ بٸر بٶلشەگٸ ەكەنٸن ەسكەرۋ كەرەك. سول سەبەپتٸ تۇتاس مەملەكەتتٸك قىزمەت جٷيەسٸندەگٸ كەمشٸلٸكتەر, اقاۋلار سٸم-گە دە تەن. بٸراق بٸر نەرسە انىق. نورۆەگييادا جەنە بۇدان بۇرىن باسقا دا مەملەكەتتە ورىن العان جاعداي سٸم-نٸڭ كادرلىق مەسەلەسٸ شاش ەتەكتەن ەكەنٸن, جەنە قاتتى اقساپ تۇرعانىن كٶرسەتەدٸ. بۇل ارادا سٸم جەنە ەلشٸلٸكتەردە جۇمىس ٸستەيتٸن ادامداردى ەرەكشە ەلەكتەن ٶتكٸزۋ قاجەت دەمەيمٸن. تۇتاس مەملەكەتتٸك ورگان جٷيەسٸندەگٸ كادرلىق ساياساتتى قايتا رەفورمالاۋ كەرەك. نەگە? سەبەبٸ, بٸزدە مەملەكەتتٸك قىزمەتكە قابىلداۋ سىرت كٶزگە كونكۋرستىق نەگٸزدە جٷرگٸزٸلگەنمەن, ٸس جٷزٸندە بارلىق تامىر-تانىس ارقىلى شەشٸلەتٸنٸ بەسەنەدەن بەلگٸلٸ.
ەلشٸلٸك قىزمەتتە 17 بويى ٸستەگەن تەجٸريبەلٸ مامان رەتٸندە ايتارىم قالاي بولعان كٷندە كادرلىق ساياساتتى دۇرىستاۋ, كەرەك دەسەڭٸز تٷبٸرٸمەن ٶزگەرتۋ قاجەت. ٶز قىزمەتٸنە جاۋاپپەن قارايتىن ۇقىپتى, تيياناقتى ازاماتتار جوق ەمەس. ٶكٸنٸشتٸسٸ نورۆەگيياداعى جاعداي, ودان بۇرىنعى باس كونسۋلدىڭ فرانكفۋرتتا كونتراباندامەن ۇستالۋى, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸندە زاڭسىز ۆيزا تاپسىرۋمەن اينالىسىپ كەلگەن قىلمىستىق توپ مۇنى بەرٸ دە بٸزدٸڭ سٸم-نٸڭ بەدەلٸنە عانا ەمەس, ەلٸمٸزدٸڭ سىرتقى ساياساتتاعى يميدجٸنە دە نۇقسان كەلتٸرٸپ وتىر.
ەلشٸلٸك قىزمەتكە دە تامىر-تانىس ارقىلى كٸرەتٸنٸن, مۇندا دا بٸزدٸڭ جالپى مەملەكەتتٸك جٷيەدە ساقتالعان دەستٷردٸڭ «ٶلمەگەنٸن» ايتىپ ٶتتٸم. جوعارىدا وتىرعان جاعالىعا قوڭىراۋ شالۋ, سوعىم سىيلاۋ, ٶتٸنٸش ايتۋ, اعاسىنا-كٶكەسٸنە ارقا سٷيەۋ...بٸراق قازٸر بۇعان بەسٸكتەگٸ بالا دا تاڭعالمايدى. كٷندەلٸكتٸ تۇرمىس-تٸرشٸلٸكتە ەدەپكٸ دٷنيەگە اينالىپ كەتكەن دەستٷردٸڭ «كٶزٸن قۇرتۋ قاجەت» دەپ ەلدەكٸمدەر قۇساقتى ٶتٸرٸك ۇپاي جيناۋدان دا اۋلاقپىز.
[caption id="attachment_8116" align="alignnone" width="300"]
ەلشٸ دەگەنٸمٸز ٶزٸ شىنتۋايتىندا شەنەۋنٸك. سىرتتاعى شەنەۋنٸك...سوندىقتان وعان دەگەن تالاپ تا قاتاڭ بولۋى تيٸس. ياعني, شەتەلدەگٸ جۇرت ەلشٸنٸ, ونىڭ جۇمىسىن كٶرە وتىرىپ, تۇتاس ەلگە باعا بەرەدٸ. بۇل تاراپتا مەن نەمٸس ۇلتىنان دا ۇقىپتى, اسا مەدەنيەتتٸ نورۆەگتتەردٸڭ بٸز تۋرالى نە ويلاعانىن ايتپاي-اق قويايىن, ال سٸزدەر سۇراماي-اق قويىڭىزدار.
ەلشٸنٸ ەركٸنسٸتٸپ قويعان كٸم? ەندٸگٸ جەردە وسى ساۋالعا جاۋاپ بەرەيٸن. بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە زاڭ. ەلشٸلٸك قىزمەتتٸڭ ۆەنا كونۆەنتسيياسى ارقىلى باقىلاناتىن ٶز جەڭٸلدٸكتەرٸ مەن باسىمدىقتارى بار. ايتالىق ولار ديپلوماتييالىق يممۋنيتەتتٸ پايدالانا الادى, ياعني ٶزٸ قىزمەت ەتەتٸن ەلدە سول جەردٸڭ قۇقىقتىق ورگانى ونى جاۋاپقا تارتىپ, تٷرمەگە قاماي المايدى. سوسىن...ٶزٸنە قاجەتتٸ تاۋاردى ەشقانداي قوسىمشا قۇن سالىعىن (ققس) تٶلەمەي-اق ارنايى دٷكەننەن ساتىپ الا الادى.
قالاي بولعاندا مۇنداي جاعدايدان كەيٸن بٸزدٸڭ ەل ەلشٸلٸك قىزمەتتە جۇمىس ٸستەگٸسٸ كەلەتٸن ازاماتتاردى قاتاڭ سۇرىپتان ٶتكٸزۋٸ قاجەت. ونىڭ سەبەبٸ بەلگٸلٸ. ٷكٸمەت قازاقستاننىڭ سىرتتاعى يميدجٸن قالىپتاستىرۋعا قىرۋار قارجى بٶلەدٸ. استا-تٶك اقشا سٸم-نٸڭ استاۋىنا تٷسەدٸ. ال ەلگٸندەي ۇياتتى جاعدايدان كەيٸن بٸزدٸڭ: «بۇل قارجى قايدا باعىتتالىپ جاتىر?» دەپ سۇرايتىن قۇقىمىز بار. جالپى ەلدٸڭ اتىن تانىتۋعا باعىتتالعان شارالاردىڭ بٸزدٸڭ ەلشٸلٸكتٸڭ بەرٸ ٶتكٸزەدٸ. بٸراق مۇنداي دٷنيەلەر نەگٸزٸنەن كٶرمە ۇيىمداستىرۋمەن جەنە ونى جەرگٸلٸكتٸ باسپاسٶزدە جارييالاۋمەن عانا شەكتەلەدٸ. مەسەلە بۇدان كەلٸپ كەتەر پايدا بار ما, جوق پا?..
