مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بريكس XVIII سامميتٸنە قاتىسۋ ٷشٸن نيۋ-دەلي قالاسىنا باردى. ساپار اياسىندا مەملەكەت باسشىسى پلەنارلىق وتىرىستا سٶز سٶيلەپ, بٸرقاتار ەكٸجاقتى كەزدەسۋ ٶتكٸزەدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
بريكس سامميتٸ اياسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ اقش پرەزيدەنتٸنٸڭ وڭتٷستٸك جەنە ورتالىق ازييا بويىنشا ارنايى ٶكٸلٸ سەردجيو گوردى قابىلدادى. كەزدەسۋ بارىسىندا قازاق-امەريكا ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ قازٸرگٸ جاعدايى مەن ونى ودان ەرٸ نىعايتۋ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى. سەردجيو گور ەكٸ ەل كٶشباسشىلارى اراسىنداعى تىعىز ەرٸ سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن بايلانىستاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
كەزدەسۋدە ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستار, ينۆەستيتسييا, جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلاندىرۋ سالالارىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ كەلەشەگٸ دە قاراستىرىلدى. قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ حالىقارالىق سەرٸكتەستەرمەن تٸكەلەي ديالوگقا جەنە ناقتى نەتيجەگە باعىتتالعان ۇستانىمى وسى باعىتتارداعى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ وتىر. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىنىڭ قازٸرگٸ نەتيجەلەرٸ مەن قازاق-امەريكا ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ ەلەۋەتٸن تەۋەلسٸز حالىقارالىق قاتىناستار جەنە ەكونوميكالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ساراپشى ەرٸك باتىرحانوۆ باعالادى.
— سەردجيو گور قازاقستان مەن اقش كٶشباسشىلارى اراسىنداعى تىعىز ەرٸسەنٸمدٸ بايلانىستاردىڭ ارقاسىنداەكٸجاقتى قاتىناستار بۇرىن-سوڭدىبولماعان جوعارى دەڭگەيگە جەتكەنٸن اتاپٶتتٸ. بۇل باعالاۋ پرەزيدەنت قاسىم-جومارتتوقاەۆتىڭ اقش-پەن ساياسي ديالوگتىدامىتۋداعى رٶلٸن قالاي كٶرسەتەدٸ?
— سەردجيو گوردىڭ بۇل باعاسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇزاق ۋاقىتتان بەرٸ قالىپتاستىرىپ كەلە جاتقان ساياسي ۇستانىمىمەن ٷندەسەدٸ. مەملەكەت باسشىسى تەۋەكەلدەردٸ ازايتىپ, ناقتى مەسەلەلەردٸ جەدەل ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ تيٸمدٸ جولى رەتٸندە كٶشباسشىلار اراسىنداعى تٸكەلەي ديالوگقا باسىمدىق بەرەدٸ. بۇل تەسٸل اقش-پەن عانا ەمەس, قىتايمەن, ەۋروپالىق وداقپەن جەنە رەسەيمەن قارىم-قاتىناستا دا كٶرٸنٸس تاۋىپ وتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جٷرگٸزگەن كٶپۆەكتورلى ساياساتى دا دەل وسى قاعيداعا نەگٸزدەلەدٸ: ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگٸ تٸكەلەي بايلانىستار ارقىلى ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋ. بۇل رەتتە كٶشباسشىلار اراسىنداعى سەنٸم تٷپكٸ ماقسات ەمەس, ناقتى نەتيجەگە جەتكٸزەتٸن قۇرال. ول ناقتى ساۋدا, ينۆەستيتسييالىق جەنە تەحنولوگييالىق كەلٸسٸمدەردٸ ٷيلەستٸرۋ كەزٸندەگٸ كەدەرگٸلەردٸ ازايتىپ, شەشٸم قابىلداۋ ٷدەرٸسٸن جەدەلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
— سەردجيو گوردىڭ پرەزيدەنت دونالد ترامپتىڭ جەكە جولداۋىن قاسىم-جومارتتوقاەۆقا جەتكٸزۋٸ جەنە مەملەكەتباسشىسىنىڭ اقش پرەزيدەنتٸن قازاقستانعا شاقىرۋىن راستاۋى ەكٸ ەل اراسىنداعىساياسي بايلانىستىڭ قازٸرگٸ دەڭگەيٸ تۋرالىنەنٸ اڭعارتادى?
— بۇل – شىن مەنٸندە ماڭىزدى سيگنال. ەگەر ترامپ شاقىرۋدى قابىلداپ, قازاقستانعا كەلسە, بۇل تاريحي ساپار بولماق. ديپلوماتييالىق قاتىناستار ورناعانىنا وتىز جىلدان استام ۋاقىت ٶتسە دە, اقش-تىڭ بٸردە-بٸر قازٸرگٸ پرەزيدەنتٸ قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن جوق. 2006 جىلى اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ديك چەيني قازاقستانعا كەلگەن بولاتىن, الايدا اقش پرەزيدەنتٸ دەڭگەيٸندە مۇنداي ساپار وسى ۋاقىتقا دەيٸن بولعان ەمەس.
ترامپ پەن توقاەۆ اراسىنداعى جەكە بايلانىستاردىڭ قالىپتاسۋ بارىسىن ەسكەرسەك, مۇنداي ساپاردىڭ جٷزەگە اسۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. ونىڭ ناقتى مەرزٸمٸ تۋرالى بولجام جاسامايمىن, دەگەنمەن ىقتيمال ساپار ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستار ٷشٸن ەلەۋلٸ ەرٸ تاريحي ماڭىزى بار وقيعا بولارى سٶزسٸز.
— كەزدەسۋدە ساۋدا-ەكونوميكالىقبايلانىستاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلەجاتقانى ايتىلدى. قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸڭقازٸرگٸ دەڭگەيٸ ساۋدا, ينۆەستيتسييا جەنە بٸرلەسكەن جوبالار ٷشٸن قانداي جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشۋى مٷمكٸن?
— ديناميكا بٸركەلكٸ بولماعانىمەن, جالپى العاندا وڭ ٷردٸس بايقالادى. 2024 جىلى تاۋار اينالىمى 4,2 ملرد دوللاردى قۇراپ, 4% ٶستٸ. 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 3,19 ملرد دوللارعا دەيٸن تٶمەندەدٸ. بۇعان اقش-تىڭ تاريفتٸك ساياساتى مەن مۇناي باعاسىنىڭ ٶزگەرۋٸ ەسەر ەتتٸ. ال 2026 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا ٶسٸم قايتا بايقالدى: تاۋار اينالىمى 1,9 ملرد دوللارعا جەتٸپ, ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 25%ارتتى.
رەسمي دەرەكتەرگە سەيكەس, اقش-تىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان جيناقتالعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 60 ملرد دوللاردان اسادى. قازٸر ەلٸمٸزدە 600-دەن استام امەريكالىق كومپانييا جۇمىس ٸستەيدٸ. قاراشا ايىنداعى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۆاشينگتونعا ساپارى بارىسىندا 29 كەلٸسٸمگە قول قويىلىپ, ولاردىڭ جالپى قۇنى 17 ملرد دوللاردان استى. بۇل كٶرسەتكٸشتٸ پرەزيدەنت ساپار قورىتىندىسى بويىنشا ٶزٸ اتاپ ٶتتٸ.
پەرسپەكتيۆالى باعىتتار دا ايقىن.ستراتەگييالىق ماڭىزى بار مەتالدار, ورتا دەلٸز ارقىلى ٶتەتٸن لوگيستيكا جەنە ەنەرگەتيكا سالاسى وسىنىڭ دەلەلٸ.
— كەزدەسۋ بارىسىندا جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلاندىرۋ ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارى رەتٸندە اتاپ ٶتٸلدٸ. قازاقستاننىڭ بۇل سالالارداعى ەلەۋەتٸن ەسكەرسەك, اقش-پەن ەرٸپتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋ قانداي ناقتى ەكونوميكالىق نەتيجەلەرگە جول اشۋى مٷمكٸن?
— بۇل باعىتتا قازاقستاننىڭ ناقتى قالىپتاسقان نەگٸزٸ بار. 2025 جىلعى قاراشادا جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ Cisco كومپانيياسىمەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا مەموراندۋمعا قول قويدى. قۇجات الداعى بەس جىلعا ارنالعان ىنتىماقتاستىقتى, سونىڭ ٸشٸندە وزىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتتارىن قامتيدى.
2026 جىلعى 1-3 قازان ارالىعىندا استانادا AI & Digital Bridge فورۋمى ٶتەدٸ. ونىڭ اياسىندا جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى ورتالىق ازييا مەن اقش ىنتىماقتاستىعىنا ارنالعان C5+1 الاڭى ۇيىمداستىرىلادى. وندا رەتتەۋ, ينفراقۇرىلىم جەنە كادر دايارلاۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلانادى.
سونىمەن قاتار قازاقستان بۇل باعىتتا قىتايمەن دە سەرٸكتەستٸكتٸ قاتار دامىتىپ كەلەدٸ. بۇل – بەلگٸلٸ بٸر تاراپتى تاڭداۋعا ەمەس, ەرتٷرلٸ سەرٸكتەستەرمەن تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا نەگٸزدەلگەن كٶپۆەكتورلى ساياساتتىڭ كٶرٸنٸسٸ.
