Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev BRIKS XVIII sammitine qatysý úshin Niý-Deli qalasyna bardy. Sapar aiasynda Memleket basshysy plenarlyq otyrysta sóz sóilep, birqatar ekijaqty kezdesý ótkizedi, dep habarlaidy dalanews.kz.
BRIKS sammiti aiasynda Qasym-Jomart Toqaev AQSh Prezidentiniń Ońtústik jáne Ortalyq Aziia boiynsha arnaiy ókili Serdjio Gordy qabyldady. Kezdesý barysynda qazaq-amerika strategiialyq seriktestiginiń qazirgi jaǵdaiy men ony odan ári nyǵaitý perspektivalary talqylandy. Serdjio Gor eki el kóshbasshylary arasyndaǵy tyǵyz ári senimge negizdelgen bailanystardyń arqasynda Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń buryn-sońdy bolmaǵan joǵary deńgeige kóterilgenin atap ótti.
Kezdesýde saýda-ekonomikalyq bailanystar, investitsiia, jasandy intellekt jáne tsifrlandyrý salalaryndaǵy ózara is-qimyldyń keleshegi de qarastyryldy. Qazaqstan Prezidentiniń halyqaralyq seriktestermen tikelei dialogqa jáne naqty nátijege baǵyttalǵan ustanymy osy baǵyttardaǵy yntymaqtastyqty jańa mazmunmen tolyqtyrýǵa múmkindik berip otyr. Osy oraida Memleket basshysynyń kópvektorly syrtqy saiasatynyń qazirgi nátijeleri men qazaq-amerika strategiialyq seriktestiginiń áleýetin Táýelsiz halyqaralyq qatynastar jáne ekonomikalyq saiasat jónindegi sarapshy Erik Batyrhanov baǵalady.
— Serdjio Gor Qazaqstan men AQSh kóshbasshylary arasyndaǵy tyǵyz árisenimdi bailanystardyń arqasyndaekijaqty qatynastar buryn-sońdybolmaǵan joǵary deńgeige jetkenin atapótti. Bul baǵalaý Prezident Qasym-JomartToqaevtyń AQSh-pen saiasi dialogtydamytýdaǵy rólin qalai kórsetedi?
— Serdjio Gordyń bul baǵasy Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń uzaq ýaqyttan beri qalyptastyryp kele jatqan saiasi ustanymymen úndesedi. Memleket basshysy táýekelderdi azaityp, naqty máselelerdi jedel ilgeriletýdiń tiimdi joly retinde kóshbasshylar arasyndaǵy tikelei dialogqa basymdyq beredi. Bul tásil AQSh-pen ǵana emes, Qytaimen, Eýropalyq Odaqpen jáne Reseimen qarym-qatynasta da kórinis taýyp otyr.
Qasym-Jomart Toqaevtyń júrgizgen kópvektorly saiasaty da dál osy qaǵidaǵa negizdeledi: eń joǵary deńgeidegi tikelei bailanystar arqyly áriptestikti damytý. Bul rette kóshbasshylar arasyndaǵy senim túpki maqsat emes, naqty nátijege jetkizetin qural. Ol naqty saýda, investitsiialyq jáne tehnologiialyq kelisimderdi úilestirý kezindegi kedergilerdi azaityp, sheshim qabyldaý úderisin jedeldetýge múmkindik beredi.
— Serdjio Gordyń Prezident Donald Tramptyń jeke joldaýyn Qasym-JomartToqaevqa jetkizýi jáne Memleketbasshysynyń AQSh Prezidentin Qazaqstanǵa shaqyrýyn rastaýy eki el arasyndaǵysaiasi bailanystyń qazirgi deńgeii týralyneni ańǵartady?
— Bul – shyn máninde mańyzdy signal. Eger Tramp shaqyrýdy qabyldap, Qazaqstanǵa kelse, bul tarihi sapar bolmaq. Diplomatiialyq qatynastar ornaǵanyna otyz jyldan astam ýaqyt ótse de, AQSh-tyń birde-bir qazirgi prezidenti Qazaqstanǵa resmi saparmen kelgen joq. 2006 jyly AQSh vitse-prezidenti Dik Cheini Qazaqstanǵa kelgen bolatyn, alaida AQSh prezidenti deńgeiinde mundai sapar osy ýaqytqa deiin bolǵan emes.
Tramp pen Toqaev arasyndaǵy jeke bailanystardyń qalyptasý barysyn eskersek, mundai sapardyń júzege asý múmkindigi bar. Onyń naqty merzimi týraly boljam jasamaimyn, degenmen yqtimal sapar ekijaqty qarym-qatynastar úshin eleýli ári tarihi mańyzy bar oqiǵa bolary sózsiz.
— Kezdesýde saýda-ekonomikalyqbailanystardyń qarqyndy damyp kelejatqany aityldy. Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy strategiialyq áriptestiktińqazirgi deńgeii saýda, investitsiia jáne birlesken jobalar úshin qandai jańa múmkindikter ashýy múmkin?
— Dinamika birkelki bolmaǵanymen, jalpy alǵanda oń úrdis baiqalady. 2024 jyly taýar ainalymy 4,2 mlrd dollardy qurap, 4% ósti. 2025 jyly bul kórsetkish 3,19 mlrd dollarǵa deiin tómendedi. Buǵan AQSh-tyń tariftik saiasaty men munai baǵasynyń ózgerýi áser etti. Al 2026 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ósim qaita baiqaldy: taýar ainalymy 1,9 mlrd dollarǵa jetip, ótken jyldyń sáikes kezeńimen salystyrǵanda 25%artty.
Resmi derekterge sáikes, AQSh-tyń Qazaqstan ekonomikasyna salǵan jinaqtalǵan investitsiia kólemi 60 mlrd dollardan asady. Qazir elimizde 600-den astam amerikalyq kompaniia jumys isteidi. Qarasha aiyndaǵy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Vashingtonǵa sapary barysynda 29 kelisimge qol qoiylyp, olardyń jalpy quny 17 mlrd dollardan asty. Bul kórsetkishti Prezident sapar qorytyndysy boiynsha ózi atap ótti.
Perspektivaly baǵyttar da aiqyn.Strategiialyq mańyzy bar metaldar, Orta dáliz arqyly ótetin logistika jáne energetika salasy osynyń dáleli.
— Kezdesý barysynda jasandy intellekt pen tsifrlandyrý yntymaqtastyqtyń perspektivaly baǵyttary retinde atap ótildi. Qazaqstannyń bul salalardaǵy áleýetin eskersek, AQSh-pen áriptestikti tereńdetý qandai naqty ekonomikalyq nátijelerge jol ashýy múmkin?
— Bul baǵytta Qazaqstannyń naqty qalyptasqan negizi bar. 2025 jylǵy qarashada Jasandy intellekt jáne tsifrlyq damý ministrligi Cisco kompaniiasymen jasandy intellekt salasyndaǵy birlesken jobalardy júzege asyrý boiynsha memorandýmǵa qol qoidy. Qujat aldaǵy bes jylǵa arnalǵan yntymaqtastyqty, sonyń ishinde ozyq infraqurylymdy damytý baǵyttaryn qamtidy.
2026 jylǵy 1-3 qazan aralyǵynda Astanada AI & Digital Bridge forýmy ótedi. Onyń aiasynda jasandy intellekt salasyndaǵy Ortalyq Aziia men AQSh yntymaqtastyǵyna arnalǵan C5+1 alańy uiymdastyrylady. Onda retteý, infraqurylym jáne kadr daiarlaý máseleleri talqylanady.
Sonymen qatar Qazaqstan bul baǵytta Qytaimen de seriktestikti qatar damytyp keledi. Bul – belgili bir tarapty tańdaýǵa emes, ártúrli seriktestermen tiimdi yntymaqtastyqty damytýǵa negizdelgen kópvektorly saiasattyń kórinisi.
