Búgingi Quryltaidyń alǵashqy sessiiasynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń jańa damý kezeńindegi basymdyqtarǵa keńinen toqtalyp, saiasi jańǵyrýdan bastap ekonomikalyq jáne infraqurylymdyq damýǵa, jasandy intellekt pen tehnologiialyq serpilisten ulttyq sana men qundylyqtardy nyǵaitýǵa deiingi mańyzdy baǵyttardy atap ótti, dep habarlaidy dalanews.kz.
Prezidenttiń sózinen Qazaqstannyń ózgerip jatqan jahandyq jaǵdaida tek syrtqy syn-qaterlerge beiimdelip qana qoimai, óziniń ekonomikalyq, tehnologiialyq jáne saiasi áleýetine súiene otyryp, damý baǵytyn derbes aiqyndaýǵa umtylysy baiqalady. Bul rette ulttyq qordy tiimdi paidalaný, strategiialyq infraqurylymǵa investitsiia salý jáne jańa tehnologiialardy igerý eldiń uzaq merzimdi básekege qabilettiligin qamtamasyz etetin negizgi faktorlardyń biri retinde qarastyryldy.
Mundai bastamalar Qazaqstannyń ishki turaqtylyǵyn nyǵaityp qana qoimai, onyń halyqaralyq arenadaǵy rólin kúsheitýge qanshalyqty múmkindik beredi? Ulttyq qor qarajatyn strategiialyq infraqurylymǵa baǵyttaý, jasandy intellektini damytý jáne ulttyq sanany nyǵaitý eldiń ekonomikalyq ári tehnologiialyq derbestigin arttyra ala ma? Osy máseleler jóninde Quryltai depýtaty Únzila Shapaq pikir bildirdi.
— Qasym-Jomart Toqaev bir mezette saiasijańǵyrý, aýqymdy infraqurylymdyqinvestitsiialar jáne jańa ulttyq sana qalyptastyrý máselelerin kóterip otyr. Muny halyqaralyq júiedegi turaqsyzdyqkúsheigen kezeńde Qazaqstannyń saiasi, ekonomikalyq jáne qundylyq turǵysynanneǵurlym derbes damý modelinqalyptastyrýǵa degen umtylysy depqarastyrýǵa bola ma?
— Prezidenttiń saiasi jańǵyrýdy, ekonomikalyq jáne infraqurylymdyqdamýdy, sondai-aq ulttyq sanany qatarkóterýi – bir-birinen bólek baǵyttar emes. Bul – Qazaqstannyń qazirgi kúrdeli geosaiasijaǵdaida óziniń ishki turaqtylyǵyn, ekonomikalyq áleýetin jáne ulttyq biregeiligin kúsheitýge baǵyttalǵan tutasstrategiialyq ustanym.
Búginde álemde geosaiasi teketires kúsheiip, halyqaralyq qatynastar júiesinde burynǵyqalyptasqan tepe-teńdik ózgerip jatyr. Osyndai jaǵdaida kez kelgen memleket úshinishki saiasi institýttardyń turaqtylyǵy men ekonomikanyń ornyqtylyǵy erekshe mańyzdy.
Sondyqtan saiasi jańǵyrý degenimiz – memlekettiń basqarý júiesin zaman talabynabeiimdeý bolsa, infraqurylymǵa investitsiia salý – ekonomikalyq derbestiktiń negizinqalyptastyrý. Al ulttyq sana men qundylyqtarǵa basymdyq berý – qoǵamnyń ishkibirligin saqtaýdyń mańyzdy faktory.
Menińshe, mundaǵy negizgi maqsat – Qazaqstandy syrtqy álemnen oqshaýlaý emes. Kerisinshe, álemge ashyq bola otyryp, óz ulttyq múddesine súienetin memleket qalyptastyrý.
Sondyqtan, Prezidenttiń kóterip otyrǵanbastamalaryn Qazaqstannyń saiasi turǵydanornyqty, ekonomikalyq jaǵynan básekegeqabiletti jáne qundylyqtyq turǵydan berikmemleket etýge degen umtylysy depoilaimyn.
— Prezident Ulttyq qor qarajatynbolashaq urpaqqa qyzmet etetininfraqurylym qalyptastyrýqajettiligimen bailanystyryp otyr. Mundai model Qazaqstandy uzaq merzimdijańǵyrtýdyń tiimdi quralyna ainala ala ma jáne ol resýrstyq bailyqtybasqarýdyń halyqaralyq tájiribesimenqanshalyqty úilesedi?
— Menińshe, Prezidenttiń «Ulttyq qor»qarajatyn bolashaq urpaqqa qyzmet etetininfraqurylymǵa baǵyttaý týraly ustanymy – Qazaqstannyń tabiǵi resýrstaryn uzaq merzimdi ulttyq kapitalǵa ainaldyrýǵamúmkindik beretin mańyzdy tásil.
Biz Ulttyq qorǵa tek búgingi biýdjettiktapshylyqty jabatyn qarjy kózi retindeqaramaýymyz kerek. Onyń qarajaty eldińkeleshektegi ekonomikalyq qýatyn arttyratynjobalarǵa jumsalsa, bul – qazirgi urpaq penbolashaq urpaq arasyndaǵy jaýapkershiliktińdurys balansy.
Máselen, kólik-logistikalyq dálizder, energetika, sý resýrstary, kommýnaldyq jáne tsifrlyq infraqurylym – bir kúndik nátijeúshin emes, ondaǵan jyl boiy ekonomikanyńdamýyna qyzmet etetin aktivter. Osyndaiinvestitsiialar jańa óndiristerdiń ashylýyna, jumys oryndarynyń qurylýyna jáne óńirlerdiń ekonomikalyq áleýetiniń ósýinejaǵdai jasaidy.
Bul tásil álemdik tájiribege de jaqyn. Tabiǵiresýrstarǵa bai memleketterdiń tájiribesikórsetkendei, resýrstyq tabysty tiimdibasqarýdyń negizgi qaǵidaty – shikizattantúsken kiristi tutynýǵa ǵana jumsamai, onyń belgili bir bóligin bolashaq urpaq úshin jinaqtaýjáne uzaq merzimdi aktivterge investitsiialaý.
Alaida men bul jerde bir mańyzdy máselegenazar aýdarǵym keledi. Ulttyq qordyń qarajatyn infraqurylymǵa baǵyttaýavtomatty túrde tiimdi sheshim degendibildirmeidi. Árbir joba naqty ekonomikalyqtiimdiligi, áleýmettik qaitarymy jáne uzaq merzimdi áseri turǵysynan baǵalanýy tiis. Qarajattyń jumsalýynda ashyqtyq penqoǵamdyq baqylaý bolýy qajet.
Sondyqtan, Ulttyq qor – búgingi kúnnińmáselesin ýaqytsha sheshetin qor emes, Qazaqstannyń bolashaǵyn qalyptastyratynstrategiialyq resýrs. Eger onyń qarajatysapaly infraqurylymǵa, adami kapitalǵa jáne ekonomikany ártaraptandyrýǵabaǵyttalsa, onda tabiǵi bailyqty urpaqtan-urpaqqa jetkizýdiń eń tiimdi tetikteriniń birineainala alady.
Eń bastysy – biz munai men basqa da tabiǵiresýrstardyń qoryn ǵana emes, sol resýrstardyń esebinen qalyptasatyn jańa ekonomikalyq múmkindikter qoryn kelesiurpaqqa qaldyrýymyz kerek.
—Qasym-Jomart Toqaev jahandyqturaqsyzdyq pen iri derjavalararasyndaǵy senim deńgeiiniń tómendeýijaǵdaiynda Qazaqstandy ózi jatqyzatynorta derjavalardyń róli artyp kelejatqanyn atap ótti. Qazaqstan búginde osy múmkindikti paidalanyp, óziniń saiasiyqpalyn kúsheitýge jáne kúsh ortalyqtaryarasynda tepe-teńdik saqtaityn memleketrólinen shyǵyp, álemdik saiasattaǵy derbesoiynshyǵa ainalýǵa qanshalyqty daiyn?
— Búginde halyqaralyq qatynastar júiesindeorta derjavalardyń róli shynymen de artypkeledi. Qazaqstannyń bul turǵyda ózindikartyqshylyqtary bar.
Ol geografiialyq turǵydan alǵanda Eýropa men Aziiany bailanystyratyn, Resei jáne Qytai siiaqty iri derjavalarmen shektesetin, Ortalyq Aziiadaǵy jetekshi memleketterdiń biri.
Sondyqtan Qazaqstannyń mindeti – bir ǵana geosaiasi ortalyqqa súiený emes, ulttyq múddege negizdelgen teńgerimdi jáne kópvektorly syrtqy saiasatty jalǵastyrý.
Sonymen birge, orta derjava mártebesi tek geografiialyq ornalasýmen anyqtalmaidy. Onyń ekonomikalyq qýaty, tehnologiialyqáleýeti, diplomatiialyq bedeli jáne halyqaralyq bastamalary bolýy kerek.
Menińshe, Qazaqstannyń búgingi maqsaty – álemdik derjavalarmen básekege túsý emes, óz múddesin qalyptastyryp, halyqaralyqdeńgeide yqpal ete alatyn derbes memleketretinde ornyǵý.
— Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstandy turaqtylyqty saqtap, ekonomikanyjańǵyrtyp qana qoimai, eń aldymenjasandy intellekt salasyndaǵytehnologiialyq revoliýtsiiadan da qalysqalmaýy tiis memleket retinde kórsetti. Osy strategiia Qazaqstanǵa iri derjavalararasyndaǵy básekeniń nysany bolýdangóri, derbes óńirlik oiynshy róline ótýgemúmkindik bere ala ma?
— Búginde jasandy intellekt – tek IT salasynyń máselesi emes. Bul – ekonomikanyń, memlekettik basqarýdyń, bilimberý men ulttyq qaýipsizdiktiń bolashaǵynaiqyndaityn strategiialyq faktor.
Eger Qazaqstan jańa tehnologiialyqrevoliýtsiiadan tys qalsa, biz tek tehnologiialyq jaǵynan emes, ekonomikalyqturǵydan da artta qalýymyz múmkin.
Sondyqtan Prezidenttiń jasandy intellektkeerekshe mán berýi – ýaqyt talaby.
Bizdiń maqsatymyz tek daiyn tehnologiialardytutyný emes. Qazaqstanda ózimizdiń tsifrlyqinfraqurylymymyzdy, kadrlyq áleýetimizdi, ǵylymi bazamyzdy jáne tehnologiialyqónimderimizdi qalyptastyrýymyz qajet.
Bul Qazaqstanǵa óńirdegi tehnologiialyqhabtardyń birine ainalyp, ózinińekonomikalyq jáne geosaiasi salmaǵynarttyrýǵa múmkindik beredi.
Iaǵni tehnologiialyq derbestik – búgingi tańda saiasi derbestiktiń de mańyzdy quramdasbóligi.
— Eger búgingi Toqaevtyń sózin syrtqybaqylaýshynyń kózimen baǵalaitynbolsaq, Qazaqstan álemge qandai bastysignal joldap otyr?
— Meniń oiymsha, Prezidenttiń sózinenshyǵatyn negizgi signal – Qazaqstan ózgeripjatqan álem jaǵdaiynda syrtqyfaktorlarǵa beiimdelip qana qoimai, ózinińdamý baǵytyn ózi aiqyndaityn memleketbolýǵa umtylyp otyr.
Birinshiden, Qazaqstan saiasi turǵydan turaqty ári institýtsionaldyq jaǵynan jańǵyrypjatqan memleket ekenin kórsetip otyr.
Ekinshiden, ekonomikany tek shikizateksportyna súienbei, infraqurylym, óndirisjáne jańa tehnologiialar arqyly damytýǵanietti ekenin bildiredi.
Úshinshiden, Qazaqstan óziniń ulttyq bolmysynsaqtai otyryp, álemge ashyq memleket bolýǵa daiyn ekenin kórsetip otyr. Iaǵni biz úshinulttyq sana men dástúr – jahandyq damýǵa kedergi emes, kerisinshe, memlekettiń ishkiberiktigin qamtamasyz etetin negiz.
Sondyqtan, meniń oiymsha negizgi signal: Qazaqstan – turaqtylyqty saqtaityn ǵanaemes, ózgeristerge daiyn, ekonomikalyq jáne tehnologiialyq turǵydan jańaratyn, ulttyq múddesin naqty aiqyndaityn jáne halyqaralyq arenada óz ornyn kúsheitýgeumtylatyn memleket.
Bul – bizdiń álemge ashyq ekenimizdi, biraq óz damý baǵytymyzdy ózimizqalyptastyratynymyzdy bildiretin mańyzdysaiasi signal.
