Búginde atom energetikasynyń qaýipsizdigin joǵary dáldikti kompiýterlik modeldeýsiz qamtamasyz etý múmkin emes. Zamanaýi esepteý tehnologiialary eksperimentter júrgizgenge deiin reaktor qondyrǵylarynyń jumysyn boljaýǵa, sondai-aq olardyń qalypty jaǵdaiyndaǵy jáne yqtimal shtattan tys jaǵdailardaǵy jumysyn baǵalaýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq iadrolyq ortalyǵynda qandai ádister qoldanylatyny jáne olardyń reaktorlardyń qaýipsizdigin negizdeýdegi mańyzy týraly QR UIaO RMK «Atom energiiasy institýty» filialy zerthanasynyń jetekshi ǵylymi qyzmetkeri Artýr Sýraev áńgimeleidi, dep habarlaidy dalanews.kz.
- Nelikten búgingi tańda kompiýterlik modeldeý reaktor qondyrǵylarynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń mańyzdy quraldarynyń biri bolyp sanalady?
- Zamanaýi kompiýterlik modeldeý reaktor ishinde júretin protsesterdi kóptegen qymbat ári kúrdeli eksperimentter júrgizbei-aq zertteýge múmkindik beredi. Onyń kómegimen reaktor qondyrǵysynyń qalypty paidalaný jaǵdaiyndaǵy, sondai-aq jobalyq jáne jobadan tys avariialar kezindegi jumysyn aldyn ala baǵalaýǵa bolady.
Kompiýterlik modelder ózara bailanysty fizikalyq protsesti taldaýǵa, yqtimal ózgeristi boljaýǵa jáne jobalaý men ǵylymi zertteý kezeńiniń ózinde qaýipsizdik deńgeiin arttyrýǵa baǵyttalǵan tehnikalyq sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi.
- Mundai zertteýler júrgizý úshin Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq iadrolyq ortalyǵynda qandai baǵdarlamalyq keshender qoldanylady?
- Reaktorlyq eksperimentterdi eseptik súiemeldeý úshin QR UIaO RMK mamandary zamanaýi litsenziialyq baǵdarlamalyq ónimderdi – MCNP6.3 jáne ANSYS Academic Research baǵdarlamalyq keshenderin paidalanady.
Bul baǵdarlamalyq keshender birin-biri tolyqtyrady. MCNP neitrondyq-fizikalyq protsesterdi modeldeýge arnalǵan bolsa, ANSYS reaktor qondyrǵysy konstrýktsiialarynyń jylý gidravlikalyq jáne beriktik sipattamalaryn esepteýge múmkindik beredi. Birlesip olar keshendi taldaýdyń biryńǵai júiesin qalyptastyrady.
- MCNP6.3 baǵdarlamasy qandai mindetterdi sheshedi?
- MCNP6.3 baǵdarlamasy Monte-Karlo ádisine jáne iadrolyq derekterdiń úzdiksiz kitaphanasyn paidalanýǵa negizdelgen. Ol kúrdeli úsh ólshemdi geometriiada neitrondar men gamma-kvanttardyń tasymaldanýyn joǵary dáldikpen modeldeýge múmkindik beredi.
Baǵdarlama kómegimen mamandar neitrondardyń kóbeiý koeffitsientin, neitron aǵynynyń keńistiktik taralýyn, radiatsiialyq qyzýdy jáne iadrolyq otyndaǵy jergilikti energiia bólinýin anyqtaidy. Dál osy esepteýler reaktordyń jumysyna keiingi taldaý júrgizýdiń negizin quraidy.
- ANSYS baǵdarlamalyq kesheni qandai mindetterdi oryndaidy?
- ANSYS baǵdarlamalyq kesheni makrofizikalyq protsesterdi modeldeý úshin qoldanylady. Ol jylý tasyǵyshtyń qozǵalysyn esepteýge, bir fazaly jáne kóp fazaly aǵyndardy taldaýǵa, temperatýranyń taralýyn anyqtaýǵa, ártúrli paidalaný rejimderinde jylý bóletin elementter men jylý bóletin quramalardyń termiialyq kerneýi men mehanikalyq beriktigin baǵalaýǵa múmkindik beredi.
Is júzinde bul baǵdarlama reaktor konstrýktsiiasynyń jylý jáne mehanikalyq júktemelerdiń áserinen qalai áreket etetinin kórsetedi.
- Bul baǵdarlamalyq keshenderdi birlesip qoldanýdyń mańyzy nede?
- Osy baǵdarlamalardyń ózara árekettesýi nátijesinde eń joǵary dáldikti alýǵa bolady.
Aldymen MCNP reaktordyń aktiv aimaǵyndaǵy energiia bólinýiniń taralýyn esepteidi. Keiin bul derekter ANSYS baǵdarlamasyna berilip, onda temperatýralyq órister esepteledi. Budan soń jańartylǵan aqparat temperatýralyq keri bailanystardy eskere otyryp kelesi esepteýdi júrgizý úshin qaitadan MCNP baǵdarlamasyna jiberiledi.
Mundai derekter almasýy reaktordyń aktiv aimaǵynyń joǵary dáldikti tsifrlyq telqosaǵyn jasaýǵa jáne iadrolyq otynnyń qalypty paidalaný jaǵdaiyndaǵy da, avariialyq rejimderdegi de jumysyn barynsha senimdi boljaýǵa múmkindik beredi.
- Kompiýterlik esepteýlerge tolyqtai senýge bola ma?
- Joq. Kez kelgen eseptik ádisteme mindetti túrde eksperimenttik derekterge sáikestigi turǵysynan tekserilýi tiis. Bul protsess verifikatsiia dep atalady jáne kompiýterlik modeldeýdi qoldanýdyń mindetti kezeńi bolyp sanalady.
Qazaqstan Respýblikasynyń Ulttyq iadrolyq ortalyǵynda mundai jumystardyń eksperimenttik bazasy retinde IVG.1M jáne IGR zertteý reaktorlary, sondai-aq arnaiy reaktordan tys eksperimenttik keshender paidalanylady.
Zertteý barysynda alynǵan nátijeler matematikalyq modelderdi naqtylaýǵa múmkindik beredi, sonyń arqasynda kompiýterlik esepteýlerdiń dáldigi men senimdiligi artady.
- Ázirlengen ádistemeler keiin qai salalarda qoldanylady?
- Eseptik ádistemeler verifikatsiiadan sátti ótkennen keiin VVER jáne PWR tiptegi reaktorlardy qosa alǵanda, energetikalyq reaktorlardyń jylý bóletin elementteri men jylý bóletin quramalarynyń jumysyn taldaý úshin qoldanylýy múmkin.
Olar avariialyq rejimder kezinde tvel qabyqshalarynyń tutastyǵyn saqtaý shekterin baǵalaýǵa, otynnyń degradatsiiasy men balqý protsesterin modeldeýge, onyń konstrýktsiialyq materialdarmen ózara árekettesýin zertteýge, sondai-aq avariialyq áserlerge tózimdiligi joǵary jańa býyndaǵy iadrolyq otyn túrleriniń sipattamalaryn boljaýǵa múmkindik beredi.
- Bul jumystyń atom energetikasyn damytýdaǵy mańyzy qandai?
- Zamanaýi kompiýterlik modeldeý Qazaqstan Respýblikasy Ulttyq iadrolyq ortalyǵynyń biregei eksperimenttik bazasymen ushtasa otyryp, reaktor qondyrǵylarynyń qaýipsizdigin ǵylymi negizdeýge arnalǵan biryńǵai ǵylymi-tehnikalyq platformany qalyptastyrady.
Mundai tásil esepteýlerdiń senimdiligin edáýir arttyrýǵa, paidalaný kezinde týyndaityn qaýipti tómendetýge jáne reaktorlyq tehnologiialardy ázirleý men jetildirýdi ǵylymi súiemeldeýdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Búginde tsifrlyq modeldeýdi eksperimenttik tekserýmen ushtastyrý atom energetikasyn qaýipsiz damytýdyń negizgi sharttarynyń biri bolyp sanalady.
