بٷگٸندە اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن جوعارى دەلدٸكتٸ كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋسٸز قامتاماسىز ەتۋ مٷمكٸن ەمەس. زاماناۋي ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى ەكسپەريمەنتتەر جٷرگٸزگەنگە دەيٸن رەاكتور قوندىرعىلارىنىڭ جۇمىسىن بولجاۋعا, سونداي-اق ولاردىڭ قالىپتى جاعدايىنداعى جەنە ىقتيمال شتاتتان تىس جاعدايلارداعى جۇمىسىن باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىندا قانداي ەدٸستەر قولدانىلاتىنى جەنە ولاردىڭ رەاكتورلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن نەگٸزدەۋدەگٸ ماڭىزى تۋرالى قر ۇياو رمك «اتوم ەنەرگيياسى ينستيتۋتى» فيليالى زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشٸ عىلىمي قىزمەتكەرٸ ارتۋر سۋراەۆ ەڭگٸمەلەيدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
- نەلٸكتەن بٷگٸنگٸ تاڭدا كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋ رەاكتور قوندىرعىلارىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى?
- زاماناۋي كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋ رەاكتور ٸشٸندە جٷرەتٸن پروتسەستەردٸ كٶپتەگەن قىمبات ەرٸ كٷردەلٸ ەكسپەريمەنتتەر جٷرگٸزبەي-اق زەرتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ونىڭ كٶمەگٸمەن رەاكتور قوندىرعىسىنىڭ قالىپتى پايدالانۋ جاعدايىنداعى, سونداي-اق جوبالىق جەنە جوبادان تىس اۆارييالار كەزٸندەگٸ جۇمىسىن الدىن الا باعالاۋعا بولادى.
كومپيۋتەرلٸك مودەلدەر ٶزارا بايلانىستى فيزيكالىق پروتسەستٸ تالداۋعا, ىقتيمال ٶزگەرٸستٸ بولجاۋعا جەنە جوبالاۋ مەن عىلىمي زەرتتەۋ كەزەڭٸنٸڭ ٶزٸندە قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تەحنيكالىق شەشٸمدەر قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- مۇنداي زەرتتەۋلەر جٷرگٸزۋ ٷشٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىندا قانداي باعدارلامالىق كەشەندەر قولدانىلادى?
- رەاكتورلىق ەكسپەريمەنتتەردٸ ەسەپتٸك سٷيەمەلدەۋ ٷشٸن قر ۇياو رمك ماماندارى زاماناۋي ليتسەنزييالىق باعدارلامالىق ٶنٸمدەردٸ – MCNP6.3 جەنە ANSYS Academic Research باعدارلامالىق كەشەندەرٸن پايدالانادى.
بۇل باعدارلامالىق كەشەندەر بٸرٸن-بٸرٸ تولىقتىرادى. MCNP نەيتروندىق-فيزيكالىق پروتسەستەردٸ مودەلدەۋگە ارنالعان بولسا, ANSYS رەاكتور قوندىرعىسى كونسترۋكتسييالارىنىڭ جىلۋ گيدراۆليكالىق جەنە بەرٸكتٸك سيپاتتامالارىن ەسەپتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٸرلەسٸپ ولار كەشەندٸ تالداۋدىڭ بٸرىڭعاي جٷيەسٸن قالىپتاستىرادى.
- MCNP6.3 باعدارلاماسى قانداي مٸندەتتەردٸ شەشەدٸ?
- MCNP6.3 باعدارلاماسى مونتە-كارلو ەدٸسٸنە جەنە يادرولىق دەرەكتەردٸڭ ٷزدٸكسٸز كٸتاپحاناسىن پايدالانۋعا نەگٸزدەلگەن. ول كٷردەلٸ ٷش ٶلشەمدٸ گەومەترييادا نەيتروندار مەن گامما-كۆانتتاردىڭ تاسىمالدانۋىن جوعارى دەلدٸكپەن مودەلدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
باعدارلاما كٶمەگٸمەن ماماندار نەيترونداردىڭ كٶبەيۋ كوەففيتسيەنتٸن, نەيترون اعىنىنىڭ كەڭٸستٸكتٸك تارالۋىن, رادياتسييالىق قىزۋدى جەنە يادرولىق وتىنداعى جەرگٸلٸكتٸ ەنەرگييا بٶلٸنۋٸن انىقتايدى. دەل وسى ەسەپتەۋلەر رەاكتوردىڭ جۇمىسىنا كەيٸنگٸ تالداۋ جٷرگٸزۋدٸڭ نەگٸزٸن قۇرايدى.
- ANSYS باعدارلامالىق كەشەنٸ قانداي مٸندەتتەردٸ ورىندايدى?
- ANSYS باعدارلامالىق كەشەنٸ ماكروفيزيكالىق پروتسەستەردٸ مودەلدەۋ ٷشٸن قولدانىلادى. ول جىلۋ تاسىعىشتىڭ قوزعالىسىن ەسەپتەۋگە, بٸر فازالى جەنە كٶپ فازالى اعىنداردى تالداۋعا, تەمپەراتۋرانىڭ تارالۋىن انىقتاۋعا, ەرتٷرلٸ پايدالانۋ رەجيمدەرٸندە جىلۋ بٶلەتٸن ەلەمەنتتەر مەن جىلۋ بٶلەتٸن قۇرامالاردىڭ تەرمييالىق كەرنەۋٸ مەن مەحانيكالىق بەرٸكتٸگٸن باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٸس جٷزٸندە بۇل باعدارلاما رەاكتور كونسترۋكتسيياسىنىڭ جىلۋ جەنە مەحانيكالىق جٷكتەمەلەردٸڭ ەسەرٸنەن قالاي ەرەكەت ەتەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ.
- بۇل باعدارلامالىق كەشەندەردٸ بٸرلەسٸپ قولدانۋدىڭ ماڭىزى نەدە?
- وسى باعدارلامالاردىڭ ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸ نەتيجەسٸندە ەڭ جوعارى دەلدٸكتٸ الۋعا بولادى.
الدىمەن MCNP رەاكتوردىڭ اكتيۆ ايماعىنداعى ەنەرگييا بٶلٸنۋٸنٸڭ تارالۋىن ەسەپتەيدٸ. كەيٸن بۇل دەرەكتەر ANSYS باعدارلاماسىنا بەرٸلٸپ, وندا تەمپەراتۋرالىق ٶرٸستەر ەسەپتەلەدٸ. بۇدان سوڭ جاڭارتىلعان اقپارات تەمپەراتۋرالىق كەرٸ بايلانىستاردى ەسكەرە وتىرىپ كەلەسٸ ەسەپتەۋدٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن قايتادان MCNP باعدارلاماسىنا جٸبەرٸلەدٸ.
مۇنداي دەرەكتەر الماسۋى رەاكتوردىڭ اكتيۆ ايماعىنىڭ جوعارى دەلدٸكتٸ تسيفرلىق تەلقوساعىن جاساۋعا جەنە يادرولىق وتىننىڭ قالىپتى پايدالانۋ جاعدايىنداعى دا, اۆارييالىق رەجيمدەردەگٸ دە جۇمىسىن بارىنشا سەنٸمدٸ بولجاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- كومپيۋتەرلٸك ەسەپتەۋلەرگە تولىقتاي سەنۋگە بولا ما?
- جوق. كەز كەلگەن ەسەپتٸك ەدٸستەمە مٸندەتتٸ تٷردە ەكسپەريمەنتتٸك دەرەكتەرگە سەيكەستٸگٸ تۇرعىسىنان تەكسەرٸلۋٸ تيٸس. بۇل پروتسەسس ۆەريفيكاتسييا دەپ اتالادى جەنە كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋدٸ قولدانۋدىڭ مٸندەتتٸ كەزەڭٸ بولىپ سانالادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىندا مۇنداي جۇمىستاردىڭ ەكسپەريمەنتتٸك بازاسى رەتٸندە يۆگ.1م جەنە يگر زەرتتەۋ رەاكتورلارى, سونداي-اق ارنايى رەاكتوردان تىس ەكسپەريمەنتتٸك كەشەندەر پايدالانىلادى.
زەرتتەۋ بارىسىندا الىنعان نەتيجەلەر ماتەماتيكالىق مودەلدەردٸ ناقتىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, سونىڭ ارقاسىندا كومپيۋتەرلٸك ەسەپتەۋلەردٸڭ دەلدٸگٸ مەن سەنٸمدٸلٸگٸ ارتادى.
- ەزٸرلەنگەن ەدٸستەمەلەر كەيٸن قاي سالالاردا قولدانىلادى?
- ەسەپتٸك ەدٸستەمەلەر ۆەريفيكاتسييادان سەتتٸ ٶتكەننەن كەيٸن ۆۆەر جەنە PWR تيپتەگٸ رەاكتورلاردى قوسا العاندا, ەنەرگەتيكالىق رەاكتورلاردىڭ جىلۋ بٶلەتٸن ەلەمەنتتەرٸ مەن جىلۋ بٶلەتٸن قۇرامالارىنىڭ جۇمىسىن تالداۋ ٷشٸن قولدانىلۋى مٷمكٸن.
ولار اۆارييالىق رەجيمدەر كەزٸندە تۆەل قابىقشالارىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ شەكتەرٸن باعالاۋعا, وتىننىڭ دەگراداتسيياسى مەن بالقۋ پروتسەستەرٸن مودەلدەۋگە, ونىڭ كونسترۋكتسييالىق ماتەريالدارمەن ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸن زەرتتەۋگە, سونداي-اق اۆارييالىق ەسەرلەرگە تٶزٸمدٸلٸگٸ جوعارى جاڭا بۋىنداعى يادرولىق وتىن تٷرلەرٸنٸڭ سيپاتتامالارىن بولجاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- بۇل جۇمىستىڭ اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋداعى ماڭىزى قانداي?
- زاماناۋي كومپيۋتەرلٸك مودەلدەۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ بٸرەگەي ەكسپەريمەنتتٸك بازاسىمەن ۇشتاسا وتىرىپ, رەاكتور قوندىرعىلارىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن عىلىمي نەگٸزدەۋگە ارنالعان بٸرىڭعاي عىلىمي-تەحنيكالىق پلاتفورمانى قالىپتاستىرادى.
مۇنداي تەسٸل ەسەپتەۋلەردٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸن ەدەۋٸر ارتتىرۋعا, پايدالانۋ كەزٸندە تۋىندايتىن قاۋٸپتٸ تٶمەندەتۋگە جەنە رەاكتورلىق تەحنولوگييالاردى ەزٸرلەۋ مەن جەتٸلدٸرۋدٸ عىلىمي سٷيەمەلدەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بٷگٸندە تسيفرلىق مودەلدەۋدٸ ەكسپەريمەنتتٸك تەكسەرۋمەن ۇشتاستىرۋ اتوم ەنەرگەتيكاسىن قاۋٸپسٸز دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ شارتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى.
