قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ جەنە وتاندىق ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ —مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا كٶتەرٸلگەن ماڭىزدى باعىتتار. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجامىنا سەيكەس, 2026 جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ەلٸمٸزدٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ 400 ميلليارد دوللارعا جۋىقتاپ, جان باسىنا شاققانداعى كٶرسەتكٸش 19 مىڭ دوللاردان اسادى دەپ كٷتٸلەدٸ.
جولداۋدا 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا ۇلتتىق قوردان شامامەن 6,5 تريلليون تەڭگە بٶلۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جەنە وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ مٸندەتتەرٸ بەلگٸلەندٸ. بۇل باستامالار ەكونوميكانىڭ تٷرلٸ سالالارىن دامىتۋعا, جاڭا ٶندٸرٸستٸك مٷمكٸندٸكتەر قالىپتاستىرۋعا جەنە ٶڭٸرلەردٸڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان.
وسى باستامالاردىڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمگە ىقپالى, ينۆەستيتسييالاردى تيٸمدٸ پايدالانۋ, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ جەنە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەننٸڭ ەلەۋەتٸ تۋرالى ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقپەن سۇحباتتاستىق, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
— مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ بيىل 400 ميلليارد دوللارعا جۋىقتاپ, جان باسىنا شاققانداعى كٶرسەتكٸش 19 مىڭ دوللاردان اساتىنىن ايتتى. بۇل ەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەر ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋەتٸ مەن حالىقارالىق ارەناداعى ورنىن قالاي سيپاتتايدى?
— قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمى كەڭەيٸپ, حالىقارالىق ەكونوميكالىق كەڭٸستٸكتەگٸ ەلەۋەتٸ ارتىپ كەلەدٸ. جالپى ٸشكٸ ٶنٸم كٶلەمٸنٸڭ 400 ميلليارد دوللارعا جاقىنداۋى ەلٸمٸزدٸڭ ٶندٸرٸستٸك جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارىنداعى مٷمكٸندٸكتەرٸنٸڭ ۇلعايعانىن كٶرسەتەدٸ. بۇل قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى جەتەكشٸ ەكونوميكالىق ورتالىقتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن نىعايتۋعا جول اشادى.
بۇل رەتتە ٷش ماڭىزدى باعىتقا نازار اۋدارعان جٶن.
بٸرٸنشٸسٸ — ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىق. ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸ شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن قازاقستان نارىعىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتٸپ, جاڭا ٶندٸرٸستٸك جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا جاعداي جاسايدى. ەسٸرەسە, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, ەنەرگەتيكا, لوگيستيكا, تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالار سالالارىنىڭ ەلەۋەتٸ جوعارى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ جەنە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ باستامالارى وسى سالالاردى دامىتۋعا سەرپٸن بەرٸپ وتىر.
ەكٸنشٸسٸ — جان باسىنا شاققانداعى جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ارتۋى. بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ 19 مىڭ دوللارعا جەتۋٸ ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيٸن سيپاتتايدى. جان باسىنا شاققانداعى جالپى ٸشكٸ ٶنٸم ەلدە ٶندٸرٸلگەن تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلگەن قىزمەتتەردٸڭ جالپى قۇنىنىڭ حالىق سانىنا شاققانداعى مٶلشەرٸن بٸلدٸرەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى ساياساتى ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ نەتيجەلەرٸن ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٷشٸنشٸسٸ — حالىقارالىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك. ەكونوميكالىق ەلەۋەتتٸڭ ارتۋى قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلٸك ساۋدا, ترانزيت جەنە ٶندٸرٸس سالالارىنداعى مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتەدٸ. بۇل رەتتە تەحنولوگييالىق دامۋ, ەكسپورتتى ەرتاراپتاندىرۋ جەنە وتاندىق ٶنٸمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى رٶل اتقارادى. پرەزيدەنتتٸڭ تسيفرلاندىرۋدى جەدەلدەتۋ, جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ جەنە وتاندىق ٶندٸرٸستٸ قولداۋ جٶنٸندەگٸ ستراتەگييالىق باعىتى ەلٸمٸزدٸڭ ەلەمدٸك نارىقتاعى مٷمكٸندٸكتەرٸن ۇلعايتۋعا نەگٸز بولادى.
مەنٸڭ ويىمشا, قازاقستان ٷشٸن 400 ميلليارد دوللارلىق ەكونوميكا قالىپتاستىرۋ — ماڭىزدى مەجە. ەندٸگٸ مٸندەت — وسى ەلەۋەتتٸ تيٸمدٸ پايدالانىپ, ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ, ساپالى جۇمىس ورىندارىن اشۋ جەنە ازاماتتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستامالارى اياسىندا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار ەلٸمٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ەكونوميكالىق دامۋىنا بەرٸك نەگٸز قالىپتاستىرادى.
— پرەزيدەنت ۇلتتىق قوردان 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن شامامەن 6,5 تريلليون تەڭگە بٶلٸپ, ەل بويىنشا اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جاڭعىرتۋ جٷرگٸزۋدٸ تاپسىردى. بۇل ينۆەستيتسييالار ەكونوميكالىق ٶسٸمگە, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىنا قالاي ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن?
— ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسييا سالۋ — ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ ىنتالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ بٸرٸ. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا شامامەن 6,5 تريلليون تەڭگە باعىتتاۋ كٶزدەلگەن. بۇل بٸرنەشە جىلعا ارنالعان اۋقىمدى ينۆەستيتسييالىق باعدارلاما بولماق.
مۇنداي ينۆەستيتسييالار قۇرىلىس كومپانييالارىنا, ينجەنەرلٸك ۇيىمدارعا, كٶلٸك كەسٸپورىندارىنا جەنە قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە سۇرانىستى ارتتىرادى.
مىسالى, جاڭا اۆتوموبيل جولىن سالۋ تەك جول قۇرىلىسى جۇمىستارىمەن شەكتەلمەيدٸ. وعان تسەمەنت, بيتۋم, مەتالل كونسترۋكتسييالارى, ارنايى تەحنيكا, جانارماي, لوگيستيكالىق قىزمەتتەر جەنە ينجەنەرلٸك ماماندار قاجەت. وسىلايشا, بٸر ينفراقۇرىلىمدىق جوبا ەكونوميكانىڭ بٸرنەشە سالاسىنا قاتارىنان ىقپال ەتەدٸ.
ەكونوميكالىق تەورييادا بۇل قۇبىلىس مۋلتيپليكاتيۆتٸك ەسەر دەپ اتالادى.
ەكٸنشٸ ماڭىزدى باعىت — جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قۇرىلىس كەزەڭٸندە تٸكەلەي, ال كەيٸنگٸ كەزەڭدەردە جاناما جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ەسٸرەسە, ٶڭٸرلەردە جاڭا ٶندٸرٸس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مىسالى, اۋىلدارعا ساپالى جولداردىڭ سالىنۋى, تۇراقتى ەلەكتر قۋاتى مەن ينتەرنەتتٸڭ جەتكٸزٸلۋٸ سول ەلدٸ مەكەندەردەگٸ شاعىن ٶندٸرٸستەردٸڭ, اۋىل شارۋاشىلىعى كەسٸپورىندارىنىڭ, ٶڭدەۋ ٶندٸرٸسٸنٸڭ جەنە لوگيستيكالىق قىزمەتتەردٸڭ دامۋىنا جاعداي جاسايدى.
ٷشٸنشٸدەن, ينفراقۇرىلىم حالىقتىڭ ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋعا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. جولداردىڭ جاڭعىرتىلۋى جول-كٶلٸك وقيعالارىنىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ساپالى جولدار تاسىمال شىعىندارىن تٶمەندەتەدٸ, ال تۇراقتى ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەسٸپورىنداردىڭ ٶندٸرٸستٸك ٷزٸلٸستەرٸن قىسقارتادى.
سونىمەن قاتار ۇلتتىق قور قاراجاتىن پايدالانۋ كەزٸندە قارجىلىق تەرتٸپ پەن جوبالاردىڭ ەكونوميكالىق قايتارىمىنا باسا نازار اۋدارۋ قاجەت.
قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق ەلەۋەتٸ — ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ. بٸزدە تابيعي رەسۋرستار, ەۋروپا مەن ازييانى بايلانىستىراتىن گەوگرافييالىق ورنالاسۋ, دامىعان قارجى جٷيەسٸ جەنە ٸرٸ نارىقتارعا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
2025 جىلى نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 22,7 تريلليون تەڭگەگە جەتٸپ, بٸر جىلدا 13 پايىزعا ٶستٸ. ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە سالىنعان ينۆەستيتسييانىڭ دا 30,1 پايىزعا ارتقانى بەلگٸلٸ. بۇل ەكونوميكانىڭ شيكٸزات ٶندٸرٸسٸمەن عانا شەكتەلمەي, جاڭا ٶندٸرٸس ورىندارىن دامىتۋعا بەت بۇرىپ وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ.
جالپى, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ينۆەستيتسييالىق ساياساتىنداعى نەگٸزگٸ باعىتتار — ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە باسىمدىق بەرۋ.
2025 جىلى ەلٸمٸزدە 20 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بۇل — تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى سالاسىنداعى جوعارى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ.
— مەملەكەت باسشىسى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸ 40 پايىزعا جەتكەنٸن, ال نەگٸزگٸ كاپيتالعا تارتىلعان ينۆەستيتسيياداعى ٷلەسٸ 70 پايىزعا جاقىنداعانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل كٶرسەتكٸشتەر وتاندىق كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ەكونوميكاداعى رٶلٸنٸڭ ارتقانىن قالاي كٶرسەتەدٸ? ورتا بيزنەستٸ دامىتۋعا ارنالعان جاڭا شارالار قانداي مٷمكٸندٸكتەر اشادى?
— شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸنٸڭ 40 پايىزعا جەتۋٸ قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى كەسٸپكەرلٸك سەكتوردىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. بۇل — ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جەنە وتاندىق ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ.
كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋى ەكونوميكانىڭ تٷرلٸ سالالارى اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتادى. مىسالى, ٸرٸ مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىننىڭ اينالاسىندا قوسالقى بٶلشەكتەر ٶندٸرەتٸن, جابدىقتاردى جٶندەيتٸن, لوگيستيكالىق جەنە تسيفرلىق قىزمەتتەر ۇسىناتىن شاعىن جەنە ورتا كومپانييالار جۇمىس ٸستەي الادى. وسىلايشا, ٸرٸ ٶندٸرٸس ورىندارى جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپكەرلٸكتٸڭ دامۋىنا سەرپٸن بەرٸپ, تۇتاس ٶندٸرٸستٸك ەكوجٷيەنٸڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالارداعى كەسٸپكەرلٸك سەكتوردىڭ ٷلەسٸنٸڭ 70 پايىزعا جاقىنداۋى دا بيزنەستٸڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋداعى رٶلٸن كٶرسەتەدٸ. مۇنداي ينۆەستيتسييالار كەسٸپورىنداردى جاڭعىرتۋعا, زاماناۋي جابدىقتار الۋعا جەنە ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇل رەتتە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋعا باسىمدىق بەرگەن جٶن. ٶيتكەنٸ ورتا كەسٸپورىندار ٶندٸرٸستٸ كەڭەيتۋگە, جاڭا تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە, ەكسپورت كٶلەمٸن ارتتىرۋعا جەنە جوعارى ٶنٸمدٸ جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسا الادى.
وسى ماقساتتا ٷش باعىت ماڭىزدى. بٸرٸنشٸسٸ — كەسٸپكەرلەر ٷشٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ ەرٸ قولجەتٸمدٸ قارجىلاندىرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋ. ەكٸنشٸسٸ — وتاندىق كەسٸپورىنداردىڭ ٶندٸرٸستٸك ينفراقۇرىلىمعا جەنە يندۋسترييالىق ايماقتارعا قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ. ٷشٸنشٸسٸ — ەكسپورتقا باعدارلانعان بيزنەستٸ قولداپ, قازاقستاندىق ٶنٸمدەردٸڭ سىرتقى نارىقتارعا شىعۋىنا جاعداي جاساۋ.
مىسالى, ٸشكٸ نارىققا جيھاز ٶندٸرەتٸن شاعىن كەسٸپورىن زاماناۋي جابدىقتار ساتىپ الىپ, ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ۇلعايتۋ ارقىلى ورتا بيزنەس دەڭگەيٸنە كٶتەرٸلە الادى. كەيٸن ٶنٸمٸن شەتەلدٸك نارىقتارعا شىعارىپ, ەكسپورتتاۋشى كومپانيياعا اينالۋىنا مٷمكٸندٸك تۋادى. مۇنداي كەسٸپورىنداردىڭ كٶبەيۋٸ وتاندىق ٶندٸرٸستٸ نىعايتىپ, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
— پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعىن تەحنولوگييالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ, جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەنگٸزۋ جەنە ٶنٸمدٸ تەرەڭ ٶڭدەۋدٸ دامىتۋ مٸندەتتەرٸن بەلگٸلەدٸ. وسى باعىتتار قازاقستاننىڭ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن نىعايتۋعا جەنە اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا قالاي ىقپال ەتەدٸ?
— قازاقستان ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى — ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالالارىنىڭ بٸرٸ. ول ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە, ٶڭٸرلەردٸڭ دامۋىنا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جەنە ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋعا ٷلەس قوسادى. ەلٸمٸزدٸڭ تابيعي رەسۋرستارى مەن گەوگرافييالىق ورنالاسۋى اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋعا كەڭ مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, ٶندٸرٸستٸ جاڭعىرتۋ جەنە تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ باستامالارىنىڭ ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن زاماناۋي ەرٸ ٶنٸمدٸ سالاعا اينالدىرۋعا باعىتتالعان جاڭا مٷمكٸندٸكتەر قالىپتاسىپ كەلەدٸ.
بٸرٸنشٸدەن, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مىسالى, توپىراقتىڭ ىلعالدىلىعى, اۋا رايى, ٶسٸمدٸكتەردٸڭ جاعدايى جەنە سپۋتنيكتٸك دەرەكتەر نەگٸزٸندە سۋارۋ مەن ەگٸستٸكتٸ باسقارۋ ٷدەرٸستەرٸن وڭتايلاندىرۋعا بولادى. بۇل سۋ رەسۋرستارى مەن تىڭايتقىشتاردى تيٸمدٸ پايدالانۋعا, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە ٶندٸرٸس شىعىندارىن وڭتايلاندىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. ەسٸرەسە, سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ قازاقستاننىڭ اگرارلىق سەكتورىن دامىتۋدا ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
ەكٸنشٸدەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن تەرەڭ ٶڭدەۋدٸ دامىتۋ ارقىلى قوسىلعان قۇندى ارتتىرۋعا بولادى. قازاقستاننىڭ بيداي ٶندٸرۋ مەن ەكسپورتتاۋداعى ەلەۋەتٸ جوعارى. وسى باعىتتا دايىن ٶنٸم ٶندٸرٸسٸن كەڭەيتۋ جاڭا كەسٸپورىنداردىڭ اشىلۋىنا, تەحنولوگييالىق ماماندارعا سۇرانىستىڭ ارتۋىنا جەنە ەكسپورتقا شىعارىلاتىن تاۋار تٷرلەرٸنٸڭ كٶبەيۋٸنە جول اشادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وتاندىق ٶندٸرٸستٸ قولداۋ جەنە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ ساياساتى اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەننٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋگە نەگٸز بولادى.
ٷشٸنشٸدەن, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن ساقتاۋ, تاسىمالداۋ جەنە ٶڭدەۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماڭىزدى. زاماناۋي قويمالار, توڭازىتقىش كەشەندەرٸ مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتار اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن تيٸمدٸ ساقتاۋعا جەنە جىل بويى تۇراقتى جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل وتاندىق ٶنٸمنٸڭ ٸشكٸ نارىقتاعى قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتەدٸ.
تٶرتٸنشٸدەن, قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت. ەلٸمٸزدٸڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋى قىتاي, ورتالىق ازييا جەنە باسقا دا حالىقارالىق نارىقتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن جەتكٸزۋگە قولايلى جاعداي جاسايدى. ٶنٸم ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەستەندٸرۋ, سەرتيفيكاتتاۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە لوگيستيكانى دامىتۋ قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ سىرتقى نارىقتارداعى مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتەدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٶنەركەسٸپتٸڭ باسقا سالالارىنا دا سەرپٸن بەرەدٸ. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى قۇرىلىس ماتەريالدارىنا, مەتالل كونسترۋكتسييالارىنا, ەلەكتر جابدىقتارىنا, سورعىلارعا جەنە ٶزگە دە ٶنەركەسٸپتٸك ٶنٸمدەرگە سۇرانىستى ارتتىرادى. وسىنداي تاۋارلاردى وتاندىق كەسٸپورىنداردا ٶندٸرۋ ٶندٸرٸستٸك كووپەراتسييانى نىعايتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جەنە ٸشكٸ نارىقتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶندٸرٸستٸ دامىتۋ, وتاندىق كەسٸپورىنداردى قولداۋ جەنە زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ جٶنٸندەگٸ باستامالارىنىڭ ارقاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ٶنەركەسٸپتٸڭ ٶزارا بايلانىسىن كٷشەيتۋگە مٷمكٸندٸك بار. بۇل قازاقستاننىڭ تابيعي جەنە ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸن تيٸمدٸ پايدالانۋعا, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ جاڭعىرتۋعا جەنە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
— جولداۋدا وتاندىق ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا, يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋعا جەنە ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا قاجەتتٸ قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن ينجەنەرلٸك جابدىقتاردى ەلٸمٸزدە ٶندٸرۋگە باسىمدىق بەرٸلدٸ. بۇل مٸندەتتەر ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە قازاقستاننىڭ ٶندٸرٸستٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا قانداي سەرپٸن بەرەدٸ?
— جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرٸس ورىندارىن دامىتۋ ستراتەگييالىق ماڭىزى بار تاۋارلارمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋگە جەنە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ەلەۋەتٸن نىعايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل رەتتە ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيٸمدٸ, ساپالى ەرٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ٶنٸم ٶندٸرۋگە باسىمدىق بەرٸلەدٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وتاندىق ٶندٸرٸستٸ قولداۋ باعىتى اياسىندا ۇزاق مەرزٸمدٸ ساتىپ الۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ, كەلٸسٸمشارتتىق قاتىناستاردى دامىتۋ جەنە تەحنولوگييا ترانسفەرٸن ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورىنداردىڭ ٶندٸرٸستٸك ٷدەرٸستەرگە قاتىسۋىنا كەڭ مٷمكٸندٸك اشۋ قاجەت.
مەملەكەت باسشىسى بەلگٸلەگەن ەكونوميكالىق باسىمدىقتار ٶزارا تىعىز بايلانىستى. ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى كەسٸپكەرلٸككە قولايلى جاعداي قالىپتاستىرادى, كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ٶركەندەۋٸ وتاندىق ٶندٸرٸستٸڭ كەڭەيۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. ال ٶندٸرٸس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.
ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ٶسۋٸ حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ ارتۋىنا نەگٸز بولادى. وسى تۇرعىدان العاندا, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ساندىق ٶسٸممەن قاتار ساپالى دامۋىنا باسىمدىق بەرٸلەدٸ. بۇل ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىن جاڭعىرتۋعا, جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەردٸ دامىتۋعا, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ كەسٸپورىنداردى قولداۋعا جەنە حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا جول اشادى.
ەكونوميكاسى قۋاتتى مەملەكەت — ساپالى بٸلٸم الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار جاستارىمەن, ەركٸن داميتىن كەسٸپكەرلٸگٸمەن, ٶركەندەگەن اۋىلدارىمەن جەنە تۇراقتى تابىس تاباتىن ازاماتتارىمەن ەرەكشەلەنەدٸ. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكونوميكانى دامىتۋعا باعىتتالعان باستامالارىنىڭ تٷپكٸ ماقساتى — ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ, ەلدٸڭ ٶندٸرٸستٸك جەنە تەحنولوگييالىق ەلەۋەتٸن نىعايتۋ, كەلەر ۇرپاققا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ مەملەكەت قالدىرۋ.
ەلوردامىزدىڭ سالىنۋى مەن زاماناۋي ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى دا وسى كەزەڭدەگٸ ماڭىزدى ٶزگەرٸستەردٸڭ بٸرٸ بولدى. مەنٸڭ ويىمشا, بٷگٸنگٸ باستى مٸندەت — ەكونوميكالىق ٶسٸمدٸ حالىقتىڭ ناقتى ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتاۋ. ول ٷشٸن جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ ٶسۋٸمەن قاتار, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ, ناقتى جالاقى, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ تابىسى, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ ساپاسى دا ماڭىزدى.پرەزيدەنتتٸڭ ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ, مونوپولييالاردى ازايتۋ, كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ باعىتىنداعى ساياساتى وسى مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعىتتالعان.
