قازاقستان – تٷرلٸ ەتنوس پەن كونفەسسييا ٶكٸلدەرٸ تاتۋ-تەتتٸ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان مەملەكەت. وسىنداي كٶپتٷرلٸ قوعامدا ادامداردى ورتاق قۇندىلىقتار تٶڭٸرەگٸنە توپتاستىراتىن ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – دٸني مەرەكەلەر. قۇربان ايت, ورازا ايت, روجدەستۆو سيياقتى مەرەكەلەر تەك دٸني رەسٸمدەرمەن شەكتەلمەي, قوعامداعى ٶزارا سىيلاستىقتى, قايىرىمدىلىقتى جەنە باۋىرمالدىقتى نىعايتاتىن ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك ينستيتۋتقا اينالىپ وتىر, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
تەولوگ, يسلامتانۋشى جاقسىبەك ەدٸلحان راحيشۇلىنىڭ ايتۋىنشا, دٸني مەرەكەلەر – قازاقستاندىقتاردىڭ جاسى مەن ەتنوسىنا, ەلەۋمەتتٸك مەرتەبەسٸنە قاراماستان بٸر-بٸرٸن تٷسٸنٸپ, كەشٸرٸمدٸ بولۋىنا ىقپال ەتەتٸن ەرەكشە رۋحاني كٶپٸر.
– قۇربان ايت, ورازا ايت نەمەسە روجدەستۆو سيياقتى دٸني مەرەكەلەر تەك عيبادات ەتۋمەن شەكتەلمەيدٸ. بۇل كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتە وقشاۋلانىپ قالاتىن وتانداستاردى ورتاق قۇندىلىقتار تٶڭٸرەگٸندە توعىستىراتىن قۋاتتى ەلەۋمەتتٸك تەتٸك. مەشٸتتەر مەن شٸركەۋلەردەگٸ توپتىق قۇلشىلىقتار ادامنىڭ ٶزٸن قوعامنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ رەتٸندە سەزٸنۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, – دەيدٸ مامان.
ونىڭ سٶزٸنشە, ايت نامازىنا نەمەسە مەرەكەلٸك قۇلشىلىقتارعا جٷزدەگەن ادامنىڭ بٸر مەزەتتە جينالۋى قوعامداعى بٸرلٸكتٸ كٷشەيتەدٸ. مۇنداي سەتتەردە لاۋازىمى, تابىسى نەمەسە جاسى ەرتٷرلٸ ادامدار بٸر ساپتا تۇرىپ, تەڭدٸك قاعيداسىنىڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸن كٶرسەتەدٸ.
– بۇل ەلەۋمەتتٸك جٸكتەلۋدٸ ۋاقىتشا بولسا دا ۇمىتتىرىپ, ادامداردىڭ ورتاق قاۋىمداستىقتىڭ مٷشەسٸ ەكەنٸن سەزٸندٸرەدٸ. سونىمەن قاتار ادام ساناسىندا «مەن بۇل قوعامدا جالعىز ەمەسپٸن, ماعان تٸلەۋلەس ٷلكەن ورتا بار» دەگەن سەنٸم قالىپتاسادى, – دەيدٸ تەولوگ.
قايىرىمدىلىق پەن قوناقجايلىقتىڭ مەرەكەسٸ
قازاق قوعامىندا دٸني مەرەكەلەر ەجەلدەن قايىرىمدىلىقپەن استاسىپ كەلەدٸ. ورازا ايت كەزٸندە ادامدار بٸر-بٸرٸنٸڭ ٷيٸنە بارىپ, دەم تاتىپ, اقجارما تٸلەكتەرٸن بٸلدٸرسە, قۇربان ايتتا مۇقتاج جاندارعا ەت تاراتىلىپ, كٶمەك كٶرسەتٸلەدٸ.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي يگٸ امالداردىڭ مەنٸ تەك ماتەريالدىق كٶمەكپەن شەكتەلمەيدٸ.
– قايىرىمدىلىق – قوعامداعى ەلسٸز توپتاردى قولداۋ مەن ولاردى ورتادان شەتتەتپەۋدٸڭ بەلگٸسٸ. ايت كٷندەرٸ جاسالعان ٸزگٸ ٸستەر ادامدار اراسىنداعى سەنٸمدٸ نىعايتىپ, تۋىستىق جەنە كٶرشٸلٸك قاتىناستاردى قايتا جانداندىرادى. كەيدە جىل بويى ارالاسپاي كەتكەن ادامدار دەل وسىنداي مەرەكەلەردە قايتا تابىسىپ جاتادى, – دەيدٸ ول.
شىن مەنٸندە, دٸني مەرەكەلەر ادامداردى تەك داستارقان باسىندا عانا ەمەس, ورتاق يگٸ ٸستەر تٶڭٸرەگٸندە دە بٸرٸكتٸرەدٸ. قايىرىمدىلىق اكتسييالارى, ەلەۋمەتتٸك كٶمەك كٶرسەتۋ, جالعىزباستى قارييالار مەن از قامتىلعان وتباسىلارعا قولداۋ بٸلدٸرۋ سيياقتى باستامالار قوعامداعى ٶزارا جاۋاپكەرشٸلٸك سەزٸمٸن ارتتىرادى.
رۋحاني سۇرانىستى قاناعاتتاندىراتىن قۇندىلىق
مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتار قوعامداعى تەرتٸپ پەن زاڭنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. الايدا ادامنىڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸنە, رۋحاني قاجەتتٸلٸگٸنە ەسەر ەتۋ باسقا مەسەلە.
جاقسىبەك ەدٸلحان راحيشۇلى بۇل تۇرعىدا دٸني مەرەكەلەردٸڭ ەرەكشە رٶل اتقاراتىنىن ايتادى.
– مەملەكەتتٸك نەمەسە ساياسي ينستيتۋتتار ازاماتتاردى زاڭ مەن ەرەجە اياسىندا بٸرٸكتٸرە الادى. بٸراق ٶزارا جاناشىرلىق پەن باۋىرمالدىق سەزٸمٸن بۇيرىقپەن قالىپتاستىرۋ مٷمكٸن ەمەس. ال دٸني مەرەكەلەر ادامداردىڭ جٷرەگٸنە, سەنٸمٸنە جەنە سالت-دەستٷرٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتٸپ, بۇل قۇندىلىقتاردىڭ تابيعي تٷردە ويانۋىنا ىقپال ەتەدٸ, – دەيدٸ يسلامتانۋشى.
كٶپكونفەسسييالى قوعامداعى تاتۋلىقتىڭ تٸرەگٸ
قازاقستاندا يسلام, پراۆوسلاۆيە, كاتوليتسيزم جەنە ٶزگە دە دٸني بٸرلەستٸكتەر ەركٸن قىزمەت ەتەدٸ. سوندىقتان دٸني مەرەكەلەردٸڭ تاعى بٸر ماڭىزدى قىزمەتٸ – ەرتٷرلٸ سەنٸم ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸر-بٸرٸنٸڭ دەستٷرٸنە قۇرمەتپەن قاراۋىن قالىپتاستىرۋ.
مەسەلەن, مۇسىلمان قاۋىمى پراۆوسلاۆ حريستيانداردى روجدەستۆو مەرەكەسٸمەن قۇتتىقتاسا, ٶز كەزەگٸندە ٶزگە كونفەسسييا ٶكٸلدەرٸ قۇربان ايت پەن ورازا ايت كەزٸندە جىلى لەبٸزدەرٸن بٸلدٸرٸپ جاتادى. مۇنداي مەدەني جەنە رۋحاني ٶزارا سىيلاستىق قوعامداعى كەلٸسٸمدٸ نىعايتادى.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, دەل وسى تٶزٸمدٸلٸك پەن ٶزارا قۇرمەت قازاقستاننىڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىق مودەلٸنٸڭ نەگٸزٸن قۇرايدى.
الماتىداعى دٸني-اعارتۋشىلىق جۇمىستار
قوعامداعى كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمدٸ نىعايتۋدا مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردىڭ دا اتقارىپ جاتقان جۇمىسى از ەمەس. الماتى قالاسى دٸن ٸستەرٸ باسقارماسى سوڭعى جىلدارى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ اقپاراتتىق-اعارتۋشىلىق قىزمەتتٸ بەلسەندٸ جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. باسقارمانىڭ رەسمي رەسۋرستارىندا دٸني ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋعا, دەستٷرلٸ رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋعا جەنە جاستاردى راديكالدى يدەولوگييادان ساقتاندىرۋعا باعىتتالعان ماتەريالدار تۇراقتى جارييالانىپ وتىرادى.
باسقارما ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تٸكەلەي ەفيرلەر ۇيىمداستىرىپ, تۇرعىندارمەن كەرٸ بايلانىس ورناتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلەدٸ. سونداي-اق قالاداعى ساۋدا ورىندارى, وقۋ ورىندارى, ەسكەري قۇرىلىمدار مەن تٷرلٸ ەڭبەك ۇجىمدارىندا اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ كەزدەسۋلەرٸ ٶتكٸزٸلٸپ, دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمداردىڭ بەلگٸلەرٸ, زايىرلى مەملەكەتتٸڭ قۇندىلىقتارى جەنە قوعامداعى بەيبٸتشٸلٸك مەدەنيەتٸ تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
بۇدان بٶلەك, الماتىدا دٸني تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جەنە جاستاردىڭ دٸني ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ارنايى وقىتۋ سەمينارلارى ٶتكٸزٸلٸپ, اقپاراتتىق-تٷسٸندٸرۋ توپتارىنىڭ جۇمىسى كٷشەيتٸلۋدە. مۇنداي شارالار قوعامدا راديكالدى يدەولوگييالارعا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋعا جەنە دٸني كەلٸسٸمدٸ ساقتاۋعا باعىتتالعان.
