Kez-kelgen elshiliktiń mindeti el men eldiń arasyndaǵy saiasi, ekonomikalyq jáne mádeni bailanysty arttyrý ǵoi. Elshiler dál osy baǵyt boiynsha jumys isteidi. Jasyrary joq, barlyq salany qatar alyp júrý qiyn. Sondyqtan keibireýi saiasi saýaldarmen, endi biri ekonomikalyq bolmasa mádeni máselelermen ainalysady. Osylai elshilik belgili bir memleketpen aradaǵy áriptestik bailanysqa jaýap beredi. Saiyp kelgende eki memlekettiń arasyndaǵy áriptestik deńgeiiniń ózi eń aldymen konsýldyqqa, onyń ishinde tikelei elshige bailanysty.
Qazirgi kúni Qazaqstannyń álemniń 60 –tan astam elinde óz elshiligi, ókildigi bar. Iá, barlyq eldegi jaǵdaida birkelki emes. Keibir jerde elshilikke qolaily jaǵdai jasalǵan bolsa, endi bir elde qaýipsizdik máselesi aqsap jatady. Sondyqtan bul tarapta Qazaqstannyń álemniń ár túkpirindegi elshilikterine qandai da bir baǵa berý qiyn...
Sóitip júrgende bizdiń elshiliktiń jumysynan kezekti ret shi shyqty. Nege? Bul neniń kórinisi? Neniń belgisi? Saýal kóp, jaýap joq. Eń birinshi kezekte Syrtqy ister ministrligi qysqartyp aitsaq SIM memlekettik qurylymnyń bir bólshegi ekenin eskerý kerek. Sol sebepti tutas memlekettik qyzmet júiesindegi kemshilikter, aqaýlar SIM-ge de tán. Biraq bir nárse anyq. Norvegiiada jáne budan buryn basqa da memlekette oryn alǵan jaǵdai SIM-niń kadrlyq máselesi shash etekten ekenin, jáne qatty aqsap turǵanyn kórsetedi. Bul arada SIM jáne elshilikterde jumys isteitin adamdardy erekshe elekten ótkizý qajet demeimin. Tutas memlekettik organ júiesindegi kadrlyq saiasatty qaita reformalaý kerek. Nege? Sebebi, bizde memlekettik qyzmetke qabyldaý syrt kózge konkýrstyq negizde júrgizilgenmen, is júzinde barlyq tamyr-tanys arqyly sheshiletini beseneden belgili.
Elshilik qyzmette 17 boiy istegen tájiribeli maman retinde aitarym qalai bolǵan kúnde kadrlyq saiasatty durystaý, kerek deseńiz túbirimen ózgertý qajet. Óz qyzmetine jaýappen qaraityn uqypty, tiianaqty azamattar joq emes. Ókinishtisi Norvegiiadaǵy jaǵdai, odan burynǵy Bas konsýldyń Frankfýrtta kontrabandamen ustalýy, Syrtqy ister ministrliginde zańsyz viza tapsyrýmen ainalysyp kelgen qylmystyq top muny bári de bizdiń SIM-niń bedeline ǵana emes, elimizdiń syrtqy saiasattaǵy imidjine de nuqsan keltirip otyr.
Elshilik qyzmetke de tamyr-tanys arqyly kiretinin, munda da bizdiń jalpy memlekettik júiede saqtalǵan dástúrdiń «ólmegenin» aityp óttim. Joǵaryda otyrǵan jaǵalyǵa qońyraý shalý, soǵym syilaý, ótinish aitý, aǵasyna-kókesine arqa súieý...Biraq qazir buǵan besiktegi bala da tańǵalmaidy. Kúndelikti turmys-tirshilikte ádepki dúniege ainalyp ketken dástúrdiń «kózin qurtý qajet» dep áldekimder qusaqty ótirik upai jinaýdan da aýlaqpyz.
[caption id="attachment_8116" align="alignnone" width="300"]
Elshi degenimiz ózi shyntýaitynda sheneýnik. Syrttaǵy sheneýnik...Sondyqtan oǵan degen talap ta qatań bolýy tiis. Iaǵni, sheteldegi jurt elshini, onyń jumysyn kóre otyryp, tutas elge baǵa beredi. Bul tarapta men nemis ultynan da uqypty, asa mádenietti norvegtterdiń biz týraly ne oilaǵanyn aitpai-aq qoiaiyn, al sizder suramai-aq qoiyńyzdar.
Elshini erkinsitip qoiǵan kim? Endigi jerde osy saýalǵa jaýap bereiin. Bul birinshi kezekte zań. Elshilik qyzmettiń Vena konventsiiasy arqyly baqylanatyn óz jeńildikteri men basymdyqtary bar. Aitalyq olar diplomatiialyq immýnitetti paidalana alady, iaǵni ózi qyzmet etetin elde sol jerdiń quqyqtyq organy ony jaýapqa tartyp, túrmege qamai almaidy. Sosyn...Ózine qajetti taýardy eshqandai qosymsha qun salyǵyn (QQS) tólemei-aq arnaiy dúkennen satyp ala alady.
Qalai bolǵanda mundai jaǵdaidan keiin bizdiń el elshilik qyzmette jumys istegisi keletin azamattardy qatań suryptan ótkizýi qajet. Onyń sebebi belgili. Úkimet Qazaqstannyń syrttaǵy imidjin qalyptastyrýǵa qyrýar qarjy bóledi. Asta-tók aqsha SIM-niń astaýyna túsedi. Al álgindei uiatty jaǵdaidan keiin bizdiń: «bul qarjy qaida baǵyttalyp jatyr?» dep suraityn quqymyz bar. Jalpy eldiń atyn tanytýǵa baǵyttalǵan sharalardyń bizdiń elshiliktiń bári ótkizedi. Biraq mundai dúnieler negizinen kórme uiymdastyrýmen jáne ony jergilikti baspasózde jariialaýmen ǵana shekteledi. Másele budan kelip keter paida bar ma, joq pa?..
