Qazirgi qoǵamda bilim berý júıesine qoıylatyn talap kún saıyn artyp keledi. Bilim berý sapasyn arttyrý, oqý baǵdarlamalaryn jetildirý, til saıasaty, oqý mádenıetin damytý jáne pedagog mamandyǵynyń bedelin kóterý – memlekettik deńgeıde kóterilip otyrǵan mańyzdy máselelerdiń biri.

Osy baǵytta Dalanews.kz tilshisi Almaty oblysyndaǵy Qazaq-Brıtan halyqaralyq mektebiniń dırektory Jadyra Muratqyzy Qalǵulovamen qazirgi oqý baǵdarlamasynyń erekshelikteri, baǵalaý júıesi jáne bilim berý salasyndaǵy jańartýlar týraly suhbattasty.

– Qazirgi oqý baǵdarlamasynyń basty erekshelikteri qandaı jáne ol oqýshylardyń bilim sapasyn arttyrýǵa qalaı yqpal etedi?

– Qazirgi oqý baǵdarlamasynyń negizgi ereksheligi – oqýshylardyń tek teorıalyq bilim alýymen shektelmeı, alǵan bilimin ómirde qoldana alýyna baǵyttalýy. Búginde bilim berý júıesinde fýnksıonaldyq saýattylyqty damytýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Iaǵnı oqýshy belgili bir pándi oqyp qana qoımaı, sol bilimniń ómirde qaı jerde jáne qalaı qoldanylatynyn túsinýi kerek.

Mysaly, fızıka, hımıa, bıologıa nemese ınformatıka sıaqty pánderdiń barlyǵy ómirmen baılanystyrylyp oqytylýy tıis. Buryn kóbine teorıaǵa basymdyq berilip, formýlalardy jattap, esepter shyǵarýmen shekteletin jaǵdaılar jıi kezdesetin. Al qazirgi kózqaras boıynsha, oqýshy alǵan biliminiń ómirde naqty qandaı paıdasy bar ekenin túsinýi qajet.

Fýnksıonaldyq saýattylyq – bilim sapasyn arttyrýdaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri. Máselen, kóbeıtý kestesi tek matematıka sabaǵynda ǵana qajet dúnıe emes. Ol kúndelikti ómirde esep júrgizýge, saýda jasaýǵa, qarjylyq saýattylyqty qalyptastyrýǵa kómektesedi. Osyndaı qarapaıym mysaldar arqyly sabaqtardy ómirmen baılanystyra oqytý oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, bilim sapasynyń kóterilýine yqpal etedi.

Sonymen qatar qazirgi oqý baǵdarlamasynda zaman talabyna saı jańa pánder de engizilgen. Sonyń biri – «Jahandyq quzyrettilik» páni. Bul pán oqýshylardyń qazirgi qoǵamdaǵy ózgeristerdi túsinýine, álemdik úderisterge beıimdelýine baǵyttalǵan. Sondyqtan onyń mazmunyn bolashaqta odan ári jetildirý mańyzdy dep oılaımyn.

– Sońǵy jyldary oqý baǵdarlamasyna engizilgen ózgerister mekteptegi oqý prosesine qalaı áser etti?

– Sońǵy jyldary bilim berý júıesinde belgili bir jańartýlar boldy. Sonyń ishinde jańartylǵan bilim mazmuny men baǵalaý júıesiniń ózgerýi mekteptegi oqý prosesine áser etti. Bul ózgerister muǵalimder men oqýshylardyń jumys formatyna da yqpal etti.

Mysaly, mektepterde bólim boıynsha jıyntyq baǵalaý (BJB) jáne toqsan boıynsha jıyntyq baǵalaý (TJB) engizildi. Bul júıe oqýshylardyń bilimin belgili bir kezeńder boıynsha júıeli túrde baqylaýǵa múmkindik beredi.

Degenmen keı jaǵdaılarda bul baǵalaý júıesi muǵalimderge qosymsha jumys júktemesin de arttyrýy múmkin. Sebebi baǵalaý tapsyrmalaryn daıyndaý, ótkizý jáne tekserý belgili bir ýaqyt pen kúshti talap etedi.

Jalpy alǵanda, oqý prosesinde túrli jańartýlar bolǵanymen, bilim sapasyna áser etetin negizgi faktorlardyń biri – oqý mazmuny men oqýlyqtardyń sapasy. Sondyqtan bul baǵytta únemi jetildirý jumystary júrgizilip otyrýy qajet.

– Oqý baǵdarlamasy oqýshylardyń synı oılaý, zertteý jáne praktıkalyq daǵdylaryn damytýǵa qanshalyqty baǵyttalǵan?

– Qazirgi oqý baǵdarlamasy oqýshylardyń synı oılaý, zertteý jáne praktıkalyq daǵdylaryn damytýǵa baǵyttalǵan dep aıtýǵa bolady. Bilim berý júıesinde osy daǵdylardy qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinip otyr.

Alaıda bul baǵyttaǵy naqty nátıjeler kóbine muǵalimniń kásibı biliktiligine baılanysty. Eger ustaz óz isine jaýapkershilikpen qarap, únemi izdenip, shyǵarmashylyqpen jumys jasasa, onda oqýshylardyń synı oılaý qabiletin damytýǵa tolyq múmkindik bar.

Mundaı jaǵdaıda sabaq barysynda zertteý elementteri engizilip, túrli praktıkalyq jumystar uıymdastyrylady. Al eger muǵalim tek baǵdarlamamen shektelip, qosymsha izdenis jasamasa, onda bul múmkindikter tolyq paıdalanylmaýy múmkin.

Sondyqtan synı oılaý men zertteý daǵdylaryn damytýda muǵalimderdiń kásibı damýy erekshe mańyzdy.

– Mektepterde TJB men BJB ótkizý tártibi oqýshylardyń bilimin baǵalaýda qanshalyqty tıimdi dep oılaısyz?

– TJB men BJB júıesi oqýshylardyń bilimin belgili bir kezeńder boıynsha baǵalaýǵa múmkindik beredi. Bul turǵydan alǵanda, baǵalaý júıesi oqý prosesiniń nátıjesin baqylaýǵa kómektesedi.

Degenmen keı jaǵdaılarda bul júıe muǵalimder úshin qosymsha júkteme týyndatýy múmkin. Sebebi ár synyp boıynsha baǵalaý jumystaryn daıyndaý, ótkizý jáne tekserý belgili bir ýaqytty talap etedi.

Baǵalaý júıesiniń tıimdiligi tek onyń formasyna ǵana emes, sonymen qatar mazmuny men uıymdastyrylýyna da baılanysty. Eger baǵalaý tapsyrmalary oqýshylardyń oılaý qabiletin damytýǵa baǵyttalsa, onda bul júıe óziniń tıimdiligin kórsete alady.

– TJB men BJB nátıjeleri muǵalimderge oqýshylardyń bilimindegi olqylyqtardy anyqtaýǵa qalaı kómektesedi?

– TJB men BJB nátıjeleri muǵalimderge oqýshylardyń bilim deńgeıin baqylaýǵa jáne belgili bir taqyryptar boıynsha qıyndyqtar bar-joǵyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.

Osy nátıjeler arqyly muǵalim oqýshylardyń qaı taqyryptardy jaqsy meńgergenin, qaı jerlerde qosymsha túsindirý qajet ekenin baıqaıdy. Iaǵnı baǵalaý nátıjeleri oqý prosesin taldaýǵa jáne ony jetildirýge kómektesedi.

Alaıda muǵalimderdiń jumys júktemesi de joǵary ekenin eskerý kerek. Bir muǵalim birneshe synypqa sabaq beredi, ár synypta ondaǵan oqýshy bolady. Olardyń barlyq jumystaryn tekserý, taldaý jasaý jáne ár oqýshyǵa jeke kóńil bólý aıtarlyqtaı ýaqytty talap etedi.

Sondyqtan baǵalaý nátıjelerin tıimdi paıdalaný úshin muǵalimderge ádistemelik qoldaý kórsetý de mańyzdy.

– Aldaǵy ýaqytta oqý baǵdarlamasyn jetildirý nemese jańartý boıynsha qandaı josparlar bar?

– Oqý baǵdarlamasyn jetildirý máselesi negizinen memlekettik bilim berý standarttaryna baılanysty júzege asyrylady. Sondyqtan mektepter bul baǵytta belgilengen talaptarǵa sáıkes jumys júrgizedi.

Aldaǵy ýaqytta oqý baǵdarlamalaryn jetildirý boıynsha túrli usynystar men ózgerister bolýy múmkin. Ádette mundaı jańartýlar bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organdardyń sheshimderi arqyly júzege asyrylady.

Muǵalimder úshin eń mańyzdysy – sapaly oqýlyqtar, túsinikti oqý baǵdarlamasy jáne oqýshylardyń bilimin damytýǵa baǵyttalǵan tıimdi ádistemeler. Eger osy baǵyttar júıeli túrde jetildirilip otyrsa, bilim berý sapasy da birtindep arta túsedi.