Qazirgi qoǵamda bilim berý júiesine qoiylatyn talap kún saiyn artyp keledi. Bilim berý sapasyn arttyrý, oqý baǵdarlamalaryn jetildirý, til saiasaty, oqý mádenietin damytý jáne pedagog mamandyǵynyń bedelin kóterý – memlekettik deńgeide kóterilip otyrǵan mańyzdy máselelerdiń biri.
Osy baǵytta Dalanews.kz tilshisi Almaty oblysyndaǵy Qazaq-Britan halyqaralyq mektebiniń direktory Jadyra Muratqyzy Qalǵulovamen qazirgi oqý baǵdarlamasynyń erekshelikteri, baǵalaý júiesi jáne bilim berý salasyndaǵy jańartýlar týraly suhbattasty.
– Qazirgi oqý baǵdarlamasynyń basty erekshelikteri qandai jáne ol oqýshylardyń bilim sapasyn arttyrýǵa qalai yqpal etedi?
– Qazirgi oqý baǵdarlamasynyń negizgi ereksheligi – oqýshylardyń tek teoriialyq bilim alýymen shektelmei, alǵan bilimin ómirde qoldana alýyna baǵyttalýy. Búginde bilim berý júiesinde fýnktsionaldyq saýattylyqty damytýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Iaǵni oqýshy belgili bir pándi oqyp qana qoimai, sol bilimniń ómirde qai jerde jáne qalai qoldanylatynyn túsinýi kerek.
Mysaly, fizika, himiia, biologiia nemese informatika siiaqty pánderdiń barlyǵy ómirmen bailanystyrylyp oqytylýy tiis. Buryn kóbine teoriiaǵa basymdyq berilip, formýlalardy jattap, esepter shyǵarýmen shekteletin jaǵdailar jii kezdesetin. Al qazirgi kózqaras boiynsha, oqýshy alǵan biliminiń ómirde naqty qandai paidasy bar ekenin túsinýi qajet.
Fýnktsionaldyq saýattylyq – bilim sapasyn arttyrýdaǵy mańyzdy baǵyttardyń biri. Máselen, kóbeitý kestesi tek matematika sabaǵynda ǵana qajet dúnie emes. Ol kúndelikti ómirde esep júrgizýge, saýda jasaýǵa, qarjylyq saýattylyqty qalyptastyrýǵa kómektesedi. Osyndai qarapaiym mysaldar arqyly sabaqtardy ómirmen bailanystyra oqytý oqýshylardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, bilim sapasynyń kóterilýine yqpal etedi.
Sonymen qatar qazirgi oqý baǵdarlamasynda zaman talabyna sai jańa pánder de engizilgen. Sonyń biri – «Jahandyq quzyrettilik» páni. Bul pán oqýshylardyń qazirgi qoǵamdaǵy ózgeristerdi túsinýine, álemdik úderisterge beiimdelýine baǵyttalǵan. Sondyqtan onyń mazmunyn bolashaqta odan ári jetildirý mańyzdy dep oilaimyn.
– Sońǵy jyldary oqý baǵdarlamasyna engizilgen ózgerister mekteptegi oqý protsesine qalai áser etti?
– Sońǵy jyldary bilim berý júiesinde belgili bir jańartýlar boldy. Sonyń ishinde jańartylǵan bilim mazmuny men baǵalaý júiesiniń ózgerýi mekteptegi oqý protsesine áser etti. Bul ózgerister muǵalimder men oqýshylardyń jumys formatyna da yqpal etti.
Mysaly, mektepterde bólim boiynsha jiyntyq baǵalaý (BJB) jáne toqsan boiynsha jiyntyq baǵalaý (TJB) engizildi. Bul júie oqýshylardyń bilimin belgili bir kezeńder boiynsha júieli túrde baqylaýǵa múmkindik beredi.
Degenmen kei jaǵdailarda bul baǵalaý júiesi muǵalimderge qosymsha jumys júktemesin de arttyrýy múmkin. Sebebi baǵalaý tapsyrmalaryn daiyndaý, ótkizý jáne tekserý belgili bir ýaqyt pen kúshti talap etedi.
Jalpy alǵanda, oqý protsesinde túrli jańartýlar bolǵanymen, bilim sapasyna áser etetin negizgi faktorlardyń biri – oqý mazmuny men oqýlyqtardyń sapasy. Sondyqtan bul baǵytta únemi jetildirý jumystary júrgizilip otyrýy qajet.
– Oqý baǵdarlamasy oqýshylardyń syni oilaý, zertteý jáne praktikalyq daǵdylaryn damytýǵa qanshalyqty baǵyttalǵan?
– Qazirgi oqý baǵdarlamasy oqýshylardyń syni oilaý, zertteý jáne praktikalyq daǵdylaryn damytýǵa baǵyttalǵan dep aitýǵa bolady. Bilim berý júiesinde osy daǵdylardy qalyptastyrýǵa erekshe kóńil bólinip otyr.
Alaida bul baǵyttaǵy naqty nátijeler kóbine muǵalimniń kásibi biliktiligine bailanysty. Eger ustaz óz isine jaýapkershilikpen qarap, únemi izdenip, shyǵarmashylyqpen jumys jasasa, onda oqýshylardyń syni oilaý qabiletin damytýǵa tolyq múmkindik bar.
Mundai jaǵdaida sabaq barysynda zertteý elementteri engizilip, túrli praktikalyq jumystar uiymdastyrylady. Al eger muǵalim tek baǵdarlamamen shektelip, qosymsha izdenis jasamasa, onda bul múmkindikter tolyq paidalanylmaýy múmkin.
Sondyqtan syni oilaý men zertteý daǵdylaryn damytýda muǵalimderdiń kásibi damýy erekshe mańyzdy.
– Mektepterde TJB men BJB ótkizý tártibi oqýshylardyń bilimin baǵalaýda qanshalyqty tiimdi dep oilaisyz?
– TJB men BJB júiesi oqýshylardyń bilimin belgili bir kezeńder boiynsha baǵalaýǵa múmkindik beredi. Bul turǵydan alǵanda, baǵalaý júiesi oqý protsesiniń nátijesin baqylaýǵa kómektesedi.
Degenmen kei jaǵdailarda bul júie muǵalimder úshin qosymsha júkteme týyndatýy múmkin. Sebebi ár synyp boiynsha baǵalaý jumystaryn daiyndaý, ótkizý jáne tekserý belgili bir ýaqytty talap etedi.
Baǵalaý júiesiniń tiimdiligi tek onyń formasyna ǵana emes, sonymen qatar mazmuny men uiymdastyrylýyna da bailanysty. Eger baǵalaý tapsyrmalary oqýshylardyń oilaý qabiletin damytýǵa baǵyttalsa, onda bul júie óziniń tiimdiligin kórsete alady.
– TJB men BJB nátijeleri muǵalimderge oqýshylardyń bilimindegi olqylyqtardy anyqtaýǵa qalai kómektesedi?
– TJB men BJB nátijeleri muǵalimderge oqýshylardyń bilim deńgeiin baqylaýǵa jáne belgili bir taqyryptar boiynsha qiyndyqtar bar-joǵyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Osy nátijeler arqyly muǵalim oqýshylardyń qai taqyryptardy jaqsy meńgergenin, qai jerlerde qosymsha túsindirý qajet ekenin baiqaidy. Iaǵni baǵalaý nátijeleri oqý protsesin taldaýǵa jáne ony jetildirýge kómektesedi.
Alaida muǵalimderdiń jumys júktemesi de joǵary ekenin eskerý kerek. Bir muǵalim birneshe synypqa sabaq beredi, ár synypta ondaǵan oqýshy bolady. Olardyń barlyq jumystaryn tekserý, taldaý jasaý jáne ár oqýshyǵa jeke kóńil bólý aitarlyqtai ýaqytty talap etedi.
Sondyqtan baǵalaý nátijelerin tiimdi paidalaný úshin muǵalimderge ádistemelik qoldaý kórsetý de mańyzdy.
– Aldaǵy ýaqytta oqý baǵdarlamasyn jetildirý nemese jańartý boiynsha qandai josparlar bar?
– Oqý baǵdarlamasyn jetildirý máselesi negizinen memlekettik bilim berý standarttaryna bailanysty júzege asyrylady. Sondyqtan mektepter bul baǵytta belgilengen talaptarǵa sáikes jumys júrgizedi.
Aldaǵy ýaqytta oqý baǵdarlamalaryn jetildirý boiynsha túrli usynystar men ózgerister bolýy múmkin. Ádette mundai jańartýlar bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organdardyń sheshimderi arqyly júzege asyrylady.
Muǵalimder úshin eń mańyzdysy – sapaly oqýlyqtar, túsinikti oqý baǵdarlamasy jáne oqýshylardyń bilimin damytýǵa baǵyttalǵan tiimdi ádistemeler. Eger osy baǵyttar júieli túrde jetildirilip otyrsa, bilim berý sapasy da birtindep arta túsedi.
