قازىرگى قوعامدا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قويىلاتىن تالاپ كۇن سايىن ارتىپ كەلەدى. ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ، وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ، ءتىل ساياساتى، وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ جانە پەداگوگ ماماندىعىنىڭ بەدەلىن كوتەرۋ – مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرىلىپ وتىرعان ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.
وسى باعىتتا Dalanews.kz ءتىلشىسى الماتى وبلىسىنداعى قازاق-بريتان حالىقارالىق مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى جادىرا مۇرات قىزى قالعۇلوۆامەن قازىرگى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى، باعالاۋ جۇيەسى جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جاڭارتۋلار تۋرالى سۇحباتتاستى.
– قازىرگى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرى قانداي جانە ول وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا قالاي ىقپال ەتەدى؟
– قازىرگى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى – وقۋشىلاردىڭ تەك تەوريالىق ءبىلىم الۋىمەن شەكتەلمەي، العان ءبىلىمىن ومىردە قولدانا الۋىنا باعىتتالۋى. بۇگىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە فۋنكسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ياعني وقۋشى بەلگىلى ءبىر ءپاندى وقىپ قانا قويماي، سول ءبىلىمنىڭ ومىردە قاي جەردە جانە قالاي قولدانىلاتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك.
مىسالى، فيزيكا، حيميا، بيولوگيا نەمەسە ينفورماتيكا سياقتى پاندەردىڭ بارلىعى ومىرمەن بايلانىستىرىلىپ وقىتىلۋى ءتيىس. بۇرىن كوبىنە تەورياعا باسىمدىق بەرىلىپ، فورمۋلالاردى جاتتاپ، ەسەپتەر شىعارۋمەن شەكتەلەتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەتىن. ال قازىرگى كوزقاراس بويىنشا، وقۋشى العان ءبىلىمىنىڭ ومىردە ناقتى قانداي پايداسى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋى قاجەت.
فۋنكسيونالدىق ساۋاتتىلىق – ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋداعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى. ماسەلەن، كوبەيتۋ كەستەسى تەك ماتەماتيكا ساباعىندا عانا قاجەت دۇنيە ەمەس. ول كۇندەلىكتى ومىردە ەسەپ جۇرگىزۋگە، ساۋدا جاساۋعا، قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى. وسىنداي قاراپايىم مىسالدار ارقىلى ساباقتاردى ومىرمەن بايلانىستىرا وقىتۋ وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ، ءبىلىم ساپاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتەدى.
سونىمەن قاتار قازىرگى وقۋ باعدارلاماسىندا زامان تالابىنا ساي جاڭا پاندەر دە ەنگىزىلگەن. سونىڭ ءبىرى – «جاھاندىق قۇزىرەتتىلىك» ءپانى. بۇل ءپان وقۋشىلاردىڭ قازىرگى قوعامداعى وزگەرىستەردى تۇسىنۋىنە، الەمدىك ۇدەرىستەرگە بەيىمدەلۋىنە باعىتتالعان. سوندىقتان ونىڭ مازمۇنىن بولاشاقتا ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماڭىزدى دەپ ويلايمىن.
– سوڭعى جىلدارى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەكتەپتەگى وقۋ پروسەسىنە قالاي اسەر ەتتى؟
– سوڭعى جىلدارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە بەلگىلى ءبىر جاڭارتۋلار بولدى. سونىڭ ىشىندە جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى مەن باعالاۋ جۇيەسىنىڭ وزگەرۋى مەكتەپتەگى وقۋ پروسەسىنە اسەر ەتتى. بۇل وزگەرىستەر مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ جۇمىس فورماتىنا دا ىقپال ەتتى.
مىسالى، مەكتەپتەردە ءبولىم بويىنشا جيىنتىق باعالاۋ (بجب) جانە توقسان بويىنشا جيىنتىق باعالاۋ (تجب) ەنگىزىلدى. بۇل جۇيە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەر بويىنشا جۇيەلى تۇردە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەگەنمەن كەي جاعدايلاردا بۇل باعالاۋ جۇيەسى مۇعالىمدەرگە قوسىمشا جۇمىس جۇكتەمەسىن دە ارتتىرۋى مۇمكىن. سەبەبى باعالاۋ تاپسىرمالارىن دايىنداۋ، وتكىزۋ جانە تەكسەرۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىت پەن كۇشتى تالاپ ەتەدى.
جالپى العاندا، وقۋ پروسەسىندە ءتۇرلى جاڭارتۋلار بولعانىمەن، ءبىلىم ساپاسىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – وقۋ مازمۇنى مەن وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى. سوندىقتان بۇل باعىتتا ۇنەمى جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ وتىرۋى قاجەت.
– وقۋ باعدارلاماسى وقۋشىلاردىڭ سىني ويلاۋ، زەرتتەۋ جانە پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋعا قانشالىقتى باعىتتالعان؟
– قازىرگى وقۋ باعدارلاماسى وقۋشىلاردىڭ سىني ويلاۋ، زەرتتەۋ جانە پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وسى داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر.
الايدا بۇل باعىتتاعى ناقتى ناتيجەلەر كوبىنە ءمۇعالىمنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. ەگەر ۇستاز ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، ۇنەمى ىزدەنىپ، شىعارماشىلىقپەن جۇمىس جاساسا، وندا وقۋشىلاردىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋعا تولىق مۇمكىندىك بار.
مۇنداي جاعدايدا ساباق بارىسىندا زەرتتەۋ ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلىپ، ءتۇرلى پراكتيكالىق جۇمىستار ۇيىمداستىرىلادى. ال ەگەر ءمۇعالىم تەك باعدارلامامەن شەكتەلىپ، قوسىمشا ىزدەنىس جاساماسا، وندا بۇل مۇمكىندىكتەر تولىق پايدالانىلماۋى مۇمكىن.
سوندىقتان سىني ويلاۋ مەن زەرتتەۋ داعدىلارىن دامىتۋدا مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دامۋى ەرەكشە ماڭىزدى.
– مەكتەپتەردە تجب مەن بجب وتكىزۋ ءتارتىبى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن باعالاۋدا قانشالىقتى ءتيىمدى دەپ ويلايسىز؟
– تجب مەن بجب جۇيەسى وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەر بويىنشا باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل تۇرعىدان العاندا، باعالاۋ جۇيەسى وقۋ پروسەسىنىڭ ناتيجەسىن باقىلاۋعا كومەكتەسەدى.
دەگەنمەن كەي جاعدايلاردا بۇل جۇيە مۇعالىمدەر ءۇشىن قوسىمشا جۇكتەمە تۋىنداتۋى مۇمكىن. سەبەبى ءار سىنىپ بويىنشا باعالاۋ جۇمىستارىن دايىنداۋ، وتكىزۋ جانە تەكسەرۋ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى.
باعالاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى تەك ونىڭ فورماسىنا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار مازمۇنى مەن ۇيىمداستىرىلۋىنا دا بايلانىستى. ەگەر باعالاۋ تاپسىرمالارى وقۋشىلاردىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋعا باعىتتالسا، وندا بۇل جۇيە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتە الادى.
– تجب مەن بجب ناتيجەلەرى مۇعالىمدەرگە وقۋشىلاردىڭ بىلىمىندەگى ولقىلىقتاردى انىقتاۋعا قالاي كومەكتەسەدى؟
– تجب مەن بجب ناتيجەلەرى مۇعالىمدەرگە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن باقىلاۋعا جانە بەلگىلى ءبىر تاقىرىپتار بويىنشا قيىندىقتار بار-جوعىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى ناتيجەلەر ارقىلى ءمۇعالىم وقۋشىلاردىڭ قاي تاقىرىپتاردى جاقسى مەڭگەرگەنىن، قاي جەرلەردە قوسىمشا ءتۇسىندىرۋ قاجەت ەكەنىن بايقايدى. ياعني باعالاۋ ناتيجەلەرى وقۋ پروسەسىن تالداۋعا جانە ونى جەتىلدىرۋگە كومەكتەسەدى.
الايدا مۇعالىمدەردىڭ جۇمىس جۇكتەمەسى دە جوعارى ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ءبىر ءمۇعالىم بىرنەشە سىنىپقا ساباق بەرەدى، ءار سىنىپتا ونداعان وقۋشى بولادى. ولاردىڭ بارلىق جۇمىستارىن تەكسەرۋ، تالداۋ جاساۋ جانە ءار وقۋشىعا جەكە كوڭىل ءبولۋ ايتارلىقتاي ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى.
سوندىقتان باعالاۋ ناتيجەلەرىن ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن مۇعالىمدەرگە ادىستەمەلىك قولداۋ كورسەتۋ دە ماڭىزدى.
– الداعى ۋاقىتتا وقۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋ نەمەسە جاڭارتۋ بويىنشا قانداي جوسپارلار بار؟
– وقۋ باعدارلاماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى نەگىزىنەن مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان مەكتەپتەر بۇل باعىتتا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس جۇمىس جۇرگىزەدى.
الداعى ۋاقىتتا وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ءتۇرلى ۇسىنىستار مەن وزگەرىستەر بولۋى مۇمكىن. ادەتتە مۇنداي جاڭارتۋلار ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ شەشىمدەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
مۇعالىمدەر ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى – ساپالى وقۋلىقتار، تۇسىنىكتى وقۋ باعدارلاماسى جانە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن دامىتۋعا باعىتتالعان ءتيىمدى ادىستەمەلەر. ەگەر وسى باعىتتار جۇيەلى تۇردە جەتىلدىرىلىپ وتىرسا، ءبىلىم بەرۋ ساپاسى دا بىرتىندەپ ارتا تۇسەدى.
