قازٸرگٸ قوعامدا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە قويىلاتىن تالاپ كٷن سايىن ارتىپ كەلەدٸ. بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, وقۋ باعدارلامالارىن جەتٸلدٸرۋ, تٸل ساياساتى, وقۋ مەدەنيەتٸن دامىتۋ جەنە پەداگوگ ماماندىعىنىڭ بەدەلٸن كٶتەرۋ – مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە كٶتەرٸلٸپ وتىرعان ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ.
وسى باعىتتا Dalanews.kz تٸلشٸسٸ الماتى وبلىسىنداعى قازاق-بريتان حالىقارالىق مەكتەبٸنٸڭ ديرەكتورى جادىرا مۇراتقىزى قالعۇلوۆامەن قازٸرگٸ وقۋ باعدارلاماسىنىڭ ەرەكشەلٸكتەرٸ, باعالاۋ جٷيەسٸ جەنە بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى جاڭارتۋلار تۋرالى سۇحباتتاستى.
– قازٸرگٸ وقۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى ەرەكشەلٸكتەرٸ قانداي جەنە ول وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋعا قالاي ىقپال ەتەدٸ?
– قازٸرگٸ وقۋ باعدارلاماسىنىڭ نەگٸزگٸ ەرەكشەلٸگٸ – وقۋشىلاردىڭ تەك تەورييالىق بٸلٸم الۋىمەن شەكتەلمەي, العان بٸلٸمٸن ٶمٸردە قولدانا الۋىنا باعىتتالۋى. بٷگٸندە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىر. ياعني وقۋشى بەلگٸلٸ بٸر پەندٸ وقىپ قانا قويماي, سول بٸلٸمنٸڭ ٶمٸردە قاي جەردە جەنە قالاي قولدانىلاتىنىن تٷسٸنۋٸ كەرەك.
مىسالى, فيزيكا, حيمييا, بيولوگييا نەمەسە ينفورماتيكا سيياقتى پەندەردٸڭ بارلىعى ٶمٸرمەن بايلانىستىرىلىپ وقىتىلۋى تيٸس. بۇرىن كٶبٸنە تەوريياعا باسىمدىق بەرٸلٸپ, فورمۋلالاردى جاتتاپ, ەسەپتەر شىعارۋمەن شەكتەلەتٸن جاعدايلار جيٸ كەزدەسەتٸن. ال قازٸرگٸ كٶزقاراس بويىنشا, وقۋشى العان بٸلٸمٸنٸڭ ٶمٸردە ناقتى قانداي پايداسى بار ەكەنٸن تٷسٸنۋٸ قاجەت.
فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق – بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋداعى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بٸرٸ. مەسەلەن, كٶبەيتۋ كەستەسٸ تەك ماتەماتيكا ساباعىندا عانا قاجەت دٷنيە ەمەس. ول كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە ەسەپ جٷرگٸزۋگە, ساۋدا جاساۋعا, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ. وسىنداي قاراپايىم مىسالدار ارقىلى ساباقتاردى ٶمٸرمەن بايلانىستىرا وقىتۋ وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, بٸلٸم ساپاسىنىڭ كٶتەرٸلۋٸنە ىقپال ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار قازٸرگٸ وقۋ باعدارلاماسىندا زامان تالابىنا ساي جاڭا پەندەر دە ەنگٸزٸلگەن. سونىڭ بٸرٸ – «جاھاندىق قۇزىرەتتٸلٸك» پەنٸ. بۇل پەن وقۋشىلاردىڭ قازٸرگٸ قوعامداعى ٶزگەرٸستەردٸ تٷسٸنۋٸنە, ەلەمدٸك ٷدەرٸستەرگە بەيٸمدەلۋٸنە باعىتتالعان. سوندىقتان ونىڭ مازمۇنىن بولاشاقتا ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ ماڭىزدى دەپ ويلايمىن.
– سوڭعى جىلدارى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر مەكتەپتەگٸ وقۋ پروتسەسٸنە قالاي ەسەر ەتتٸ?
– سوڭعى جىلدارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە بەلگٸلٸ بٸر جاڭارتۋلار بولدى. سونىڭ ٸشٸندە جاڭارتىلعان بٸلٸم مازمۇنى مەن باعالاۋ جٷيەسٸنٸڭ ٶزگەرۋٸ مەكتەپتەگٸ وقۋ پروتسەسٸنە ەسەر ەتتٸ. بۇل ٶزگەرٸستەر مۇعالٸمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ جۇمىس فورماتىنا دا ىقپال ەتتٸ.
مىسالى, مەكتەپتەردە بٶلٸم بويىنشا جيىنتىق باعالاۋ (بجب) جەنە توقسان بويىنشا جيىنتىق باعالاۋ (تجب) ەنگٸزٸلدٸ. بۇل جٷيە وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمٸن بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭدەر بويىنشا جٷيەلٸ تٷردە باقىلاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
دەگەنمەن كەي جاعدايلاردا بۇل باعالاۋ جٷيەسٸ مۇعالٸمدەرگە قوسىمشا جۇمىس جٷكتەمەسٸن دە ارتتىرۋى مٷمكٸن. سەبەبٸ باعالاۋ تاپسىرمالارىن دايىنداۋ, ٶتكٸزۋ جەنە تەكسەرۋ بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىت پەن كٷشتٸ تالاپ ەتەدٸ.
جالپى العاندا, وقۋ پروتسەسٸندە تٷرلٸ جاڭارتۋلار بولعانىمەن, بٸلٸم ساپاسىنا ەسەر ەتەتٸن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – وقۋ مازمۇنى مەن وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى. سوندىقتان بۇل باعىتتا ٷنەمٸ جەتٸلدٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ وتىرۋى قاجەت.
– وقۋ باعدارلاماسى وقۋشىلاردىڭ سىني ويلاۋ, زەرتتەۋ جەنە پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋعا قانشالىقتى باعىتتالعان?
– قازٸرگٸ وقۋ باعدارلاماسى وقۋشىلاردىڭ سىني ويلاۋ, زەرتتەۋ جەنە پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان دەپ ايتۋعا بولادى. بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە وسى داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىر.
الايدا بۇل باعىتتاعى ناقتى نەتيجەلەر كٶبٸنە مۇعالٸمنٸڭ كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸنە بايلانىستى. ەگەر ۇستاز ٶز ٸسٸنە جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراپ, ٷنەمٸ ٸزدەنٸپ, شىعارماشىلىقپەن جۇمىس جاساسا, وندا وقۋشىلاردىڭ سىني ويلاۋ قابٸلەتٸن دامىتۋعا تولىق مٷمكٸندٸك بار.
مۇنداي جاعدايدا ساباق بارىسىندا زەرتتەۋ ەلەمەنتتەرٸ ەنگٸزٸلٸپ, تٷرلٸ پراكتيكالىق جۇمىستار ۇيىمداستىرىلادى. ال ەگەر مۇعالٸم تەك باعدارلامامەن شەكتەلٸپ, قوسىمشا ٸزدەنٸس جاساماسا, وندا بۇل مٷمكٸندٸكتەر تولىق پايدالانىلماۋى مٷمكٸن.
سوندىقتان سىني ويلاۋ مەن زەرتتەۋ داعدىلارىن دامىتۋدا مۇعالٸمدەردٸڭ كەسٸبي دامۋى ەرەكشە ماڭىزدى.
– مەكتەپتەردە تجب مەن بجب ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمٸن باعالاۋدا قانشالىقتى تيٸمدٸ دەپ ويلايسىز?
– تجب مەن بجب جٷيەسٸ وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمٸن بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭدەر بويىنشا باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل تۇرعىدان العاندا, باعالاۋ جٷيەسٸ وقۋ پروتسەسٸنٸڭ نەتيجەسٸن باقىلاۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
دەگەنمەن كەي جاعدايلاردا بۇل جٷيە مۇعالٸمدەر ٷشٸن قوسىمشا جٷكتەمە تۋىنداتۋى مٷمكٸن. سەبەبٸ ەر سىنىپ بويىنشا باعالاۋ جۇمىستارىن دايىنداۋ, ٶتكٸزۋ جەنە تەكسەرۋ بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ.
باعالاۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ تەك ونىڭ فورماسىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار مازمۇنى مەن ۇيىمداستىرىلۋىنا دا بايلانىستى. ەگەر باعالاۋ تاپسىرمالارى وقۋشىلاردىڭ ويلاۋ قابٸلەتٸن دامىتۋعا باعىتتالسا, وندا بۇل جٷيە ٶزٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتە الادى.
– تجب مەن بجب نەتيجەلەرٸ مۇعالٸمدەرگە وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمٸندەگٸ ولقىلىقتاردى انىقتاۋعا قالاي كٶمەكتەسەدٸ?
– تجب مەن بجب نەتيجەلەرٸ مۇعالٸمدەرگە وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸن باقىلاۋعا جەنە بەلگٸلٸ بٸر تاقىرىپتار بويىنشا قيىندىقتار بار-جوعىن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسى نەتيجەلەر ارقىلى مۇعالٸم وقۋشىلاردىڭ قاي تاقىرىپتاردى جاقسى مەڭگەرگەنٸن, قاي جەرلەردە قوسىمشا تٷسٸندٸرۋ قاجەت ەكەنٸن بايقايدى. ياعني باعالاۋ نەتيجەلەرٸ وقۋ پروتسەسٸن تالداۋعا جەنە ونى جەتٸلدٸرۋگە كٶمەكتەسەدٸ.
الايدا مۇعالٸمدەردٸڭ جۇمىس جٷكتەمەسٸ دە جوعارى ەكەنٸن ەسكەرۋ كەرەك. بٸر مۇعالٸم بٸرنەشە سىنىپقا ساباق بەرەدٸ, ەر سىنىپتا ونداعان وقۋشى بولادى. ولاردىڭ بارلىق جۇمىستارىن تەكسەرۋ, تالداۋ جاساۋ جەنە ەر وقۋشىعا جەكە كٶڭٸل بٶلۋ ايتارلىقتاي ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ.
سوندىقتان باعالاۋ نەتيجەلەرٸن تيٸمدٸ پايدالانۋ ٷشٸن مۇعالٸمدەرگە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتۋ دە ماڭىزدى.
– الداعى ۋاقىتتا وقۋ باعدارلاماسىن جەتٸلدٸرۋ نەمەسە جاڭارتۋ بويىنشا قانداي جوسپارلار بار?
– وقۋ باعدارلاماسىن جەتٸلدٸرۋ مەسەلەسٸ نەگٸزٸنەن مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارىنا بايلانىستى جٷزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان مەكتەپتەر بۇل باعىتتا بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا سەيكەس جۇمىس جٷرگٸزەدٸ.
الداعى ۋاقىتتا وقۋ باعدارلامالارىن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا تٷرلٸ ۇسىنىستار مەن ٶزگەرٸستەر بولۋى مٷمكٸن. ەدەتتە مۇنداي جاڭارتۋلار بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ شەشٸمدەرٸ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى.
مۇعالٸمدەر ٷشٸن ەڭ ماڭىزدىسى – ساپالى وقۋلىقتار, تٷسٸنٸكتٸ وقۋ باعدارلاماسى جەنە وقۋشىلاردىڭ بٸلٸمٸن دامىتۋعا باعىتتالعان تيٸمدٸ ەدٸستەمەلەر. ەگەر وسى باعىتتار جٷيەلٸ تٷردە جەتٸلدٸرٸلٸپ وتىرسا, بٸلٸم بەرۋ ساپاسى دا بٸرتٸندەپ ارتا تٷسەدٸ.
