Kazakh Tourism Development باسشىسى ەرجان ەركٸنباەۆ BES.media باسىلىمىنا بەرگەن ەكسكليۋزيۆتٸ سۇحباتىندا الماتى تاۋلارىنداعى تۋريزم تۋرالى جوبانىڭ نەگە قايتا كٷن تەرتٸبٸنە شىققانىن, بۇرىنعى قاتەلٸكتەردٸ قالاي بولدىرماۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن, جەر, اعاش, جول جەنە ينۆەستورلار مەسەلەسٸ قالاي شەشٸلەتٸنٸن ايتىپ بەردٸ. كٶكجايلاۋدا تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن سالۋ جوباسى ون جىلدان كەيٸن Almaty SuperSki دەگەن اتاۋمەن قايتادان كٷن تەرتٸبٸنە شىعىپ وتىرعانىن ەسكە سالا كەتەيٸك. Dalanews وسى سۇحباتتىڭ ىقشامدالعان نۇسقاسىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.
– كٶكجايلاۋدا تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن سالۋ جوباسى العاش رەت كٶتەرٸلٸپ وتىرعان جوق. بۇعان دەيٸنگٸ جوبا توقتاتىلعان ەدٸ. بۇل يدەياعا قايتا ورالۋعا نە سەبەپ بولدى جەنە Almaty SuperSki جوباسى قاي جىلى دايىندالا باستادى?
– يە, العاشقى جوبا 10 جىل بۇرىن بولعان. بارلىق پارامەترلەر بويىنشا — ەكولوگييالىق, كليماتتىق, گەوگرافييالىق تۇرعىدان العاندا, الماتى «كٶكجايلاۋ» تاۋ كۋرورتىن دامىتۋعا ٶتە قولايلى جەر. كەيٸن بۇل يدەيا توقتاتىلدى. وعان بىلتىر Kazakh Tourism Development كومپانيياسى قۇرىلعان كەزدە قايتا ورالدىق. كومپانييا «بەيتەرەك» حولدينگٸنٸڭ قۇرىلىمىندا قۇرىلدى, ال ونىڭ جوباسى — Almaty SuperSki-دٸ دامىتۋ. ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ العاشقى وتىرىسى 2025 جىلى ٶتتٸ. مامىر ايىندا الماتىدا ٶتكەن كٶشپەلٸ كەڭەستە باستاما كٶتەرٸلدٸ, ال كەيٸن, كٷزدە, العاشقى ديرەكتورلار كەڭەسٸ ٶتٸپ, وندا جوبا بەكٸتٸلدٸ.
– نەلٸكتەن ەۋەل باستا الماتى تاۋ كلاستەرٸن دامىتۋ اياسىنداعى جوبالار بٶلەك بٶلٸندٸ? كٶكجايلاۋدى جەكە جوبا رەتٸندە شىعارۋعا نە تٷرتكٸ بولدى?
– الماتى تاۋ كلاستەرٸن دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارىن ەزٸرلەۋ — 2024 جىلعى تاپسىرما. ول كەزدە Almaty SuperSki جوباسى كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان جوق. سوندىقتان كەشەندٸ جوسپار Almaty SuperSki-سٸز ەزٸرلەنٸپ, بەكٸتٸلدٸ. قوعامدىق تىڭداۋلار زاڭناما تالاپتارىنا سەيكەس بٶلەك ٶتكٸزٸلەدٸ.
گەوگرافييالىق جەنە ەكٸمشٸلٸك تۇرعىدان بۇل جوبالار ەرتٷرلٸ يۋريسديكتسييالاردا ورنالاسقان. سوندىقتان Almaty SuperSki بويىنشا بٸزدٸڭ تىڭداۋلار مەدەۋ اۋدانىندا ٶتەدٸ. ال الماتى تاۋ كلاستەرٸن قالا ەكٸمدٸگٸنٸڭ كۆازيمەملەكەتتٸك قۇرىلىمى جٷزەگە اسىرادى, ول ەكٸ اۋماقتا — وبلىس اۋماعىندا جەنە قالانىڭ كەيبٸر اۋداندارىندا ورنالاسقان. سول سەبەپتٸ بۇل — تالقىلاۋعا ارنالعان ەكٸ بٶلەك مەسەلە. تٸپتٸ ەكٸ ەمەس, ٷش مەسەلە دەر ەدٸم. ٶيتكەنٸ كٶكجايلاۋعا دەيٸن اۆتوموبيل جولىن سالۋ — تالقىلاۋدىڭ ٷشٸنشٸ بٶلەك تاقىرىبى. مۇنىڭ بەرٸن بٸر جەرگە ٷيٸپ-تٶگۋ قوعامعا قاتىستى دۇرىس تا, ەدٸلەتتٸ دە بولماس ەدٸ. ٷش تٷرلٸ مەسەلەنٸڭ ەرقايسىسى حالىقتىڭ قاتىسۋىمەن ەگجەي-تەگجەيلٸ تالقىلاۋدى قاجەت ەتەدٸ.
مەن ول كەزدە تۋريزم جەنە سپورت ۆيتسە-مينيسترٸ رەتٸندە «الماتى تاۋ كلاستەرٸن دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارى» باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋگە قاتىستىم. سول كەزدە بٸز ونىڭ قالاي داميتىنىن تالقىلاعانبىز. باعدارلاما بٸرنەشە بٶلٸمنەن تۇردى جەنە بۇل الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ ٸسكە اسىراتىن ناقتى جوسپار بولاتىن. كٶكجايلاۋداعى جوبانىڭ ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى كومپانييانىڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸن پرەمەر-مينيستردٸڭ ٶزٸ باسقارادى. بارلىق مەسەلە تٸكەلەي سونىمەن تالقىلانادى. بۇل جوبانى ٸسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزى, بارلىق نورمالاردىڭ عانا ەمەس, قوعام مەن عىلىم پٸكٸرٸنٸڭ دە ساقتالۋى ٶتە جوعارى دەڭگەيدە باقىلاۋدا ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
– بۇرىنعى جوبا بويىنشا «گەوداتا پليۋس» جشس-مەن سوت داۋى بولعان كەزدە قۇجاتتاردى, مەردٸگەرلەر مەن قوسالقى مەردٸگەرلەردٸ جاسىرۋعا قاتىستى شاعىمدار ايتىلدى. كەيٸن SuperSki جوباسى پلاگيات دەگەن اقپارات شىقتى. بۇل راس پا?
– بەرٸ اشىق قولجەتٸمدٸ جەردە تۇر. بٸز جوبا اياسىندا تالقىلانۋى تيٸس ماتەريالداردى جارييالادىق. يە, بۇل — 10 جىل بۇرىنعى جوبالىق شەشٸمدەر. جوبا ٸس جٷزٸندە ٶزگەرگەن جوق. شامامەن سول كٷيٸندە قالدى. ول جوبا ساراپتامادان ٶتتٸ, بارلىق قورىتىندىنى الدى. «گەوداتا پليۋس» جشس جوبانى ەزٸرلەۋشٸ بولدى, ال تاپسىرىس بەرۋشٸ ەكٸمدٸك ەدٸ. ەكٸمدٸك بۇل جۇمىس ٷشٸن اقى تٶلەدٸ. كٶكجايلاۋ جوباسىن دامىتۋعا قايتا ورالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانعان كەزدە, ەكٸمدٸك وسى جوبالىق شەشٸمدەردٸ بٸزگە بەردٸ. بٸز ولاردى پايدالانۋعا تولىق قۇقىلىمىز, ٶيتكەنٸ ەكٸمدٸك بۇل جۇمىس ٷشٸن ەسەپ ايىرىسقان جەنە وعان تولىق قۇقىق يەسٸ.
– ال مەردٸگەرلەر مەن قوسالقى مەردٸگەرلەر مەسەلەسٸ قالاي بولادى?
– مەردٸگەرلەر مٸندەتتٸ تٷردە نورماتيۆتٸك تەرتٸپپەن بەلگٸلەنگەن كونكۋرس ارقىلى انىقتالادى. بٸز بٷكٸل جوبانى بٸر قولعا بەرمەيمٸز, ونى پاكەتتەرگە بٶلەمٸز. اسپالى جولداردى كەز كەلگەن قۇرىلىسشىعا بەرۋ دۇرىس ەمەس. سوندىقتان بٸز ونى بٶلەك پاكەت رەتٸندە شىعارىپ, اسپالى جول ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ اراسىندا كونكۋرس ٶتكٸزەمٸز. ٶندٸرۋشٸگە: «سەن بٸزگە مۇنى تولىق اياقتاپ, كٸلتٸن تاپسىراسىڭ. سول كەزدە عانا جۇمىسىڭ اياقتالدى دەپ ەسەپتەلەدٸ», – دەيمٸز.
ەگەر ەڭگٸمە يتالييالىق Leitner نەمەسە اۆسترييالىق Doppelmayr تۋرالى بولسا, بۇل ٶندٸرۋشٸلەر ٶزدەرٸنٸڭ جٷز جىلدىق بەدەلٸ دەل وسى اسپالى جولدىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ەكەنٸن جاقسى تٷسٸنەدٸ. ول بۇل نىسان اۆسترييا, يتالييا نەمەسە فرانتسييا ساپاسىمەن سالىنۋى كەرەك ەكەنٸن ۇعىنۋى تيٸس. بٸز كٶكجايلاۋ جوباسىن بٷگٸن الاڭداپ وتىرعان عالىمدار دا, بٸز دە, بيزنەس تە, وسى پروتسەسكە قاتىسىپ وتىرعان بارلىق تاراپ تا ريزا بولاتىنداي ەتٸپ ٸسكە اسىرعىمىز كەلەدٸ.
– الماتى تاۋ كلاستەرٸ مەن SuperSki جوباسىن ەكولوگييالىق زالالدىڭ تولىق كارتيناسىن كٶرسەتپەۋ ٷشٸن بٶلٸپ تاستادى دەگەن پٸكٸر قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى?
– بۇل مٷلدەم جالعان مەلٸمدەمە جەنە ونىڭ ەشقانداي دەلەلٸ جوق. ايىرماشىلىعى نەدە? تاۋ ول جاقتا دا, بۇل جاقتا دا شامامەن بٸردەي. ەكٸ جوبانى بٶلەك قۇجاتقا بٶلۋ ارقىلى بٸز بٸر اۋماقتى باسىم, ال ەكٸنشٸسٸن ماڭىزى تٶمەن ەتٸپ وتىرعان جوقپىز.
– ۇلتتىق پارك جەرٸن پايدالانۋ قالاي جٷزەگە اسادى? قانشا جىلعا بەرٸلەدٸ, جالداۋ قۇنى قانداي بولادى? ەرەكشە شارتتار بار ما?
– بٸزدٸڭ ويىمىزشا, ٶتكەن جىلدارداعى ٶتە ٷلكەن قاتەلٸكتٸڭ بٸرٸ — وسى جوبا ٷشٸن ەۋەلٸ جەردٸ ۇلتتىق پاركتٸڭ ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتارى قۇرامىنان شىعارىپ, «كٶكجايلاۋ» جشس بالانسىنا بەرۋ بولدى. قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ كەڭ توبىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىرعان دا وسى ەدٸ, نەگٸزٸنەن بۇل ورىندى نارازىلىق بولاتىن. ياعني ۇلتتىق پاركتەن مىڭ گەكتار جەردٸ شىعارىپ, قانداي دا بٸر جشس-كە بەرەدٸ. ال ول جشس-تٸڭ 100 پايىز مەملەكەتتٸك قاتىسۋى بار ەكەنٸ ەشكٸمدٸ قىزىقتىرمادى. سوندىقتان قازٸر بۇل جوبانى ٸسكە اسىرا وتىرىپ, بٸز جەر ۇلتتىق پاركتەن شىعارىلمايدى دەپ ناقتى كەلٸستٸك. ول تٸپتٸ جالعا دا بەرٸلمەيدٸ. Kazakh Tourism Development 100 پايىز كۆازيمەملەكەتتٸك كومپانييا بولعانىنا قاراماستان, جەر جالعا بەرٸلمەيدٸ. بٸز بۇل جوبانى ۇلتتىق پاركپەن بٸرلەسكەن قىزمەت تۋرالى شارت نەگٸزٸندە بٸرگە ٸسكە اسىرامىز. تابيعاتتى قورعاۋ جەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸ ٶزگەرمەيدٸ.
مۇنى بەرٸ بٸردەي تٷسٸنبەۋٸ مٷمكٸن, بٸراق ۇلتتىق پاركتٸڭ ٸشٸندە جەردٸڭ بٸرنەشە ساناتى بار. مىسالى, قورىقتىق جەرلەردە مٷلدە ەشتەڭە ٸستەۋگە بولمايدى. شەكتەۋلٸ شارۋاشىلىق قىزمەتٸ جەرلەرٸ بار — وندا قۇرىلىس جٷرگٸزۋگە جەنە تۋريزمدٸ دامىتۋعا بولادى. تۋريستٸك رەكرەاتسييا جەرلەرٸ بار — وندا قۇرىلىس سالۋعا بولمايدى, بٸراق تۋريزم جٷزەگە اسا الادى: جاياۋ سەرۋەن, جورىق جەنە تاعى باسقا. تۇراقتاندىرۋ ايماعى بار, ول قورىقتىق ايماققا قاراعاندا جەڭٸلٸرەك رەجيمدە, بٸراق وندا تابيعي پروتسەستەردٸ تۇراقتاندىرۋ جٷرٸپ جاتادى, ول جەردە بەلسەندٸ قىزمەت جاساپ, تۋريزمدٸ دامىتۋعا بولمايدى. مٸنە, بٸز تەك شەكتەۋلٸ شارۋاشىلىق قىزمەتٸنە جاتاتىن, قۇرىلىس جٷرگٸزۋگە جەنە تۋريزمدٸ دامىتۋعا بولاتىن جەرلەردٸ عانا پايدالانۋعا كەلٸستٸك.
دەل وسى تۇستا: «نەگە بۇل ٷلكەن كۋرورتتى قاسكەلەڭدە نەمەسە تٷرگەندە سالمايسىزدار?» دەگەن سۇراقتار ايتىلادى. ينفراقۇرىلىمعا كٶپ ينۆەستيتسييا قاجەت بولاتىنىنان بٶلەك, تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور بار: ول جاقتاعى تاۋ كۋرورتىنا قولايلى جەرلەر ەكولوگييالىق تۇراقتاندىرۋ ايماعىنا جەنە قورىقتىق جەرلەر ساناتىنا جاتادى. سوندىقتان بٸز قانداي دا بٸر كوممەرتسييالىق نەمەسە ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن جەر ساناتىن ٶزگەرتۋگە ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسىمىز.
– جەردٸ بٸرلەسٸپ پايدالانۋ دەگەن نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
– بۇل جەردٸ بٸرلەسٸپ پايدالانۋدىڭ شارتتارى ناقتى رەگلامەنتتەلگەن تەڭ ەرٸپتەستٸك. ساقتالۋىن, ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸن, قاۋٸپسٸزدٸك پەن جانۋارلار دٷنيەسٸنٸڭ بيوالۋاندىعىن قورعاۋدى, براكونەرلٸككە جول بەرمەۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسييالارىنىڭ بەرٸ ەكولوگييا مينيسترلٸگٸندە قالادى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ بۇل شارتتى بۇزا الاتىن جاعدايلارىنىڭ تٸزٸمٸ بار. ەرينە, قۇقىق كٶبٸرەك سولاردا. بٸزدە تۋريستٸك ينفراقۇرىلىم سالۋ, جەلٸلەر جٷرگٸزۋ, اسپالى جولدار سالۋ جەنە تۋريزمدٸ دامىتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ نىسانداردى تۇرعىزۋ قۇقىعى بار. جەكە ۆيللالار, كوتتەدجدەر, ٷيلەر سالۋعا بولمايتىنى جەنە ونىڭ تولىقتاي جوققا شىعارىلاتىنى ناقتى كٶرسەتٸلگەن.
– قانداي جاعدايدا ولار شارتتى بۇزا الادى?
– ول جەردە ٷلكەن تٸزٸم بار. ەگەر بٸز ەكولوگييالىق نورمالاردى ٶرەسكەل بۇزساق, شارت تالاپتارىن ٶرەسكەل بۇزساق, شارت بٸردەن بۇزىلادى. بۇل جەردە ەشقانداي تالقىلاۋسىز. قازٸر جەر پايدالانۋ شارتى دەگەن بار: ۇلتتىق پارككە جٷگٸنگەن كەزدە, ول ٶزٸنٸڭ باس جوسپارىنا سەيكەس ساناتى كەلەتٸن بەلگٸلٸ بٸر جەردٸ كونكۋرس شارتتارىمەن جالعا بەرە الادى. سول جەردە دە شامامەن دەل سونداي تالاپتار تٸزٸمٸ بار — بٸر قادام وڭعا, بٸر قادام سولعا باسۋعا بولمايدى. ەگەر شىعارىندىلار جەنە باسقا دا بۇزۋشىلىقتار بولسا, شارت دەرەۋ توقتاتىلادى. جاي ارەنداتوردىڭ بۇل جەرگە قاتىستى قۇقىق بەلگٸلەيتٸن قۇجاتتارى بولادى, ال بٸزدٸڭ جاعدايدا بٸز جالعا الۋشى ەمەسپٸز. بٸز جەر پايدالانۋشىلاردىڭ بەلگٸلٸ بٸر ساناتىندامىز, بٸراق شارت «بٸرلەسكەن قىزمەت تۋرالى» دەپ اتالادى.
– دەمەك, SuperSki ٸسكە اسىرىلاتىن ۋچاسكەدە اعاش كەسۋگە بولا ما?
– اعاش كەسۋگە ەمەس, تۋريزمدٸ دامىتۋعا بولادى. ال اعاش كەسۋ ٷشٸن دە عىلىمي نەگٸزدەمە قاجەت. جاي عانا كٸرٸپ بارىپ, ورماندى ارالاپ كەسۋگە ەشكٸم رۇقسات بەرمەيدٸ. تٸپتٸ حالىقتى ايتپاعاندا, زاڭنىڭ ٶزٸ رۇقسات ەتپەيدٸ. سوندىقتان جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن ورمان كەسۋ قاجەت بولسا, ول عىلىمي تۇرعىدان نەگٸزدەلۋٸ جەنە كەيٸن بەلگٸلٸ بٸر شارالارمەن قاتار جٷرۋٸ تيٸس: ٶتەمدٸك اعاش وتىرعىزۋ, مٷمكٸن بولعان جاعدايدا قايتا وتىرعىزۋ جەنە تاعى باسقا.
– الماتى ەكٸمدٸگٸ كٶكجايلاۋعا اپاراتىن جول اسفالتتالادى دەپ ايتقان ەدٸ. ال كۋرورت ٸشٸندەگٸ جولدار قالاي بولادى? ولار دا اسفالتتالا ما?
– جاياۋ جٷرگٸنشٸ سوقپاقتارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ, شاماسى, اسفالتسىز بولادى. مىسالى, اقش-تا ۇلتتىق پاركتەردە جولداردى اسفالتتايدى. بٸراق بٸز ولاي بولعانىن قالاماس ەدٸك. سوندىقتان تەك نەگٸزگٸ كٸرەبەرٸس جولدار عانا — قۇتقارۋ قىزمەتتەرٸنە اپاراتىن جولدار اسفالتتالادى. بٸز وندا رەسپۋبليكالىق جەدەل-قۇتقارۋ جاساعى, ٶرت دەپوسى, تٸكۇشاق الاڭى, اپاتتار مەديتسيناسى ورتالىعى جەنە تاعى باسقا نىساندار ورنالاسادى دەپ كەلٸستٸك. سولارعا, يە, اسفالتتالعان كٸرەبەرٸس بولادى, بار بولعانى بٸرنەشە شاقىرىم. ال كۋرورتتىڭ ٸشٸندە اسفالت جولداردىڭ بولعانىن قالامايمىز.
– ٸشكٸ جولدار نەمەن جابىلادى?
– جاياۋ سوقپاقتار مەن جولدار ٷشٸن كٶپتەگەن تەحنولوگييا بار. اعاش تٶسەمدەر دە بار, قيىرشىق تاس تٶسەلەتٸن نۇسقالار دا بار. كەيبٸر جەرلەردە مەتالل جەنە اعاش ساتىلار قويىلادى, سوقپاقتار سالىنادى. ال تاۋ شاڭعىسى ەڭٸستەرٸ ەشقاشان ەشتەڭەمەن جابىلمايدى. ولار مٷمكٸندٸگٸنشە قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە باستاپقى قالپىنا قايتارىلۋى تيٸس. ياعني شىم تٶسەلٸپ, دۇرىس ٶسٸمدٸك تٷرلەرٸمەن كٶگالداندىرىلىپ, شايىلۋ بولماۋى ٷشٸن قاجەتتٸ ٶسٸمدٸكتەر وتىرعىزىلادى.
– بۇعان دەيٸن فلورا مەن فاۋناعا ىقپالدى عىلىمي ينستيتۋتتار زەرتتەپ جاتقانى ايتىلدى. قۇرىلىس ايماعىنا قانشا قىزىل كٸتاپقا ەنگەن ٶسٸمدٸك تٷسەتٸنٸن ەسەپتەدٸڭٸزدەر مە?
– قازٸر ٶسٸمدٸكتەر بويىنشا ەسەپ ەلٸ اياقتالىپ جاتىر, ونىڭ قورىتىندىسىن مٸندەتتٸ تٷردە كٶرسەتەمٸز. ال اعاشتارعا كەلسەك, بٸزدٸڭ اۋماقتا كەسۋگە جاتاتىن قىزىل كٸتاپقا ەنگەن اعاشتار جوق. قازٸر مەن اۆتوموبيل جولى نەمەسە الماتى تاۋ كلاستەرٸ تۋرالى ايتىپ وتىرعان جوقپىن. تەك SuperSki تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. اعاشتاردى كەسۋگە قاجەت اۋماقتى كٷن سايىن قىسقارتۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. قىزىل كٸتاپقا ەنگەن اعاشتار جوق بولسا دا, ورمان كەسۋ كٶلەمٸ بارىنشا از بولعانىن قالايمىز.
تاۋ شاڭعىسى ەلەمٸ ٶتە شاعىن ورتا, بٸز بەرٸمٸز بٸر-بٸرٸمٸزدٸ تانيمىز. بٸز ەرٸپتەستەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ بٸر كٶلەمدە اعاش كەسۋگە تۋرا كەلەتٸنٸن ايتقاندا, ولار: «جۇمىرتقا قۋىرعىڭ كەلسە, جۇمىرتقانى جارۋعا تۋرا كەلەدٸ», – دەيدٸ. ياعني بۇل قالىپتى تەجٸريبە. ەڭ باستىسى كەيٸن ونى ەكٸ ەسە, ٷش ەسە قالپىنا كەلتٸرۋ. جاي عانا اعاش وتىرعىزىپ, كەيٸن ول قۋراپ قالاتىنداي ەمەس, تولىققاندى اعاش القابىن وتىرعىزۋ كەرەك. بەلگٸلٸ بٸر جىلداردان كەيٸن ولار قازٸرگٸ جاعدايعا جاقىن دەڭگەيگە جەتۋٸ تيٸس.
– ول قانشا جىلدان كەيٸن بولادى? قالپىنا كەلتٸرۋگە قانشا ۋاقىت قاراستىرىلادى?
– ەرتٷرلٸ. مەن الماتىدا جۇمىس ٸستەگەن كەزدە داۋىلدى كٶردٸم, سول كەزدە تاۋدا ٶتە كٶپ اعاش قۇلادى. بٸز ولاردىڭ اراسىندا جٷز جىلدىق, 150 جىلدىق اعاشتار دا بار ەكەنٸن كٶردٸك. مەنٸڭ ويىمشا, الماتى تاۋلارىنداعى اعاشتار شامامەن بٸر كەزەڭنٸڭ اعاشتارى. وسىدان شىعۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. شامامەن سونداي ۋاقىت قاجەت.
– ەگەر جوبا ەكولوگييالىق تۇرعىدان قاۋٸپسٸز جەنە حالىقارالىق تەجٸريبەگە نەگٸزدەلگەن بولسا, نەگە ول ەكٸنشٸ رەت ەكولوگتار مەن ساراپشىلار تاراپىنان قارسىلىققا تاپ بولىپ وتىر? سٸزدەر ولارمەن كەزدەسٸپ, سٶيلەسٸپ, جوبانى تانىستىرۋعا تىرىستىڭىزدار ما?
– مەن ولاردىڭ كٶبٸن بۇرىننان تانيمىن. مەن دە الماتىلىقپىن جەنە ولار سيياقتى ٶز قالام ٷشٸن الاڭدايمىن. مەن الماتى ٷشٸن كٶپ نەرسە ٸستەدٸم جەنە ەلٸ دە ٸستەپ كەلەمٸن. بٸرەۋدٸڭ نەمەسە بٸر نەرسەنٸڭ قالامىزعا زييان كەلتٸرگەنٸن ەشقاشان قالاماس ەدٸم.
مەنٸڭ بايلانىس دەرەكتەرٸم ولاردا بار, مٷمكٸندٸك بولعان كەزدە كەزدەسەمٸز. بٸراق ەر ادامنىڭ ۋەجٸ ەرتٷرلٸ. بٸرەۋ شىن جٷرەكتەن الاڭدايدى, بٸرەۋگە اقپارات جەتٸسپەيدٸ, بٸرەۋ بۇرىنعى تەجٸريبەدەن قورقىپ قالعان. ون جىل بۇرىن ادامدارعا مىڭ گەكتار جەر شىعارىلادى, وندا ۆيللالار سالىنادى, بەرٸ قورشالادى دەپ ايتىلدى. مۇندايدان كەيٸن قاراپايىم ادامنىڭ الاڭداۋى تٷسٸنٸكتٸ. مىسالى, مەنٸڭ انام دا الاڭداعان. كٶپتەگەن دوستارىم قارسى بولدى. قازٸر ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ جوبانى قولدايدى.
بۇل قارسى تۇرۋ پروتسەسٸنە ەرتٷرلٸ سەبەپپەن قاتىسقان ادامدار بار. بٸراق ەگەر بٸز كەسٸبي ەكولوگ-ساراپشىلار تۋرالى ايتاتىن بولساق, ولار بەيٸندٸ بٸلٸمٸ, داعدىسى نەمەسە تەجٸريبەسٸ بار ادامدار بولۋى كەرەك. ساراپشىلاردى تاڭداۋدا قاتەلەسپەۋ ٷشٸن بٸز كەسٸبي ينستيتۋتتارعا جٷگٸندٸك, ناقتى مامانداردىڭ پٸكٸرٸن الدىق. ولار كەسٸبي ۇسىنىم بەرەدٸ. مىسالى, ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەر تۋرالى ايتقان ساراپشىلار بولدى. بٸز بٸردەن مەدەنيەت مينيسترلٸگٸنە جەنە ٶڭٸردٸڭ مەدەنيەت باسقارماسىنا جٷگٸنٸپ, تٸزٸمدەردٸ الدىق. ول جەردە ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەر جوق بولىپ شىقتى. سوعان قاراماستان بٸز ساراپشىلاردى جالداپ, جۇمىستى ٶزٸمٸز باستاماشى بولىپ جٷرگٸزدٸك. ارحەولوگييالىق ەسكەرتكٸشتەر انىقتالدى, ەندٸ ولاردى ساقتاۋ بويىنشا ارحەولوگييا ينستيتۋتىمەن جۇمىس ٸستەيمٸز.
– تۋريزمگە كٶشەيٸك. الماتى مۇنداي كٶلەمدەگٸ تۋريستٸ قابىلداۋعا دايىن بولا ما? ەڭ جاقسى بولجام بويىنشا قانشا تۋريست كٷتەسٸزدەر جەنە قالا ونى كٶتەرە الا ما?
– بٸز مەلٸمدەمەلەردە ەردايىم كونسەرۆاتيۆتٸ ۇستانىمدى ۇستانامىز. بٸزدٸڭ كۋرورت پەن جالپى الماتى تاۋ كلاستەرٸ اشىلعاننان كەيٸن بٸر ميلليون جاڭا شەتەلدٸك تۋريست كەلسە, بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنا جىل سايىن شامامەن بٸر ميلليارد دوللار ەكەلەدٸ دەپ ايتامىز. بۇل بٸز ٶزٸمٸز ٷشٸن بەلگٸلەپ وتىرعان باعدار.
الماتى بٸر ميلليون تۋريستٸ كٶتەرە الا ما? مەنٸڭ ويىمشا, سول ۋاقىتقا قاراي كٶتەرە الادى. قالا ەكٸمدٸگٸ ەرتٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ ورنالاستىرۋ ورىندارىن كٶپتەپ اشۋ بويىنشا دۇرىس باعىت الدى. جىل سايىن جاڭا قوناقٷيلەر اشىلىپ جاتىر, سوندىقتان قالا بٸر ميلليون تۋريستٸ قابىلداي الۋى تيٸس.
ەگەر Almaty SuperSki-دٸ قوسا العاندا, بٷكٸل الماتى تاۋ كلاستەرٸنٸڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ تۋرالى ايتساق, قىستا بٸزدە كٷنٸنە شامامەن ون مىڭ شاڭعىشى جايلى سىرعاناي الادى. دامۋعا مٷمكٸندٸك بار. بٸراق قۇرىلىستى الدىن الا قور جاساپ سالۋ كەرەك. ەيتپەسە جىل سايىن الماتى تاۋلارىندا جەنە ۇلتتىق پارك اۋماعىندا ۇزاققا سوزىلاتىن, شۋىلى كٶپ, لاس قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە تۋرا كەلەدٸ.
وسى ماقالانىڭ تولىق نۇسقاسىن Bes.media باسىلىمىنان وقي الاسىزدار.
