دٸن جەنە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك: تەپە-تەڭدٸك قايدا ساقتالادى?

قازاقستان – كٶپەتنوستى, كٶپكونفەسسييالى مەملەكەت. مۇنداي قوعامدا تۇراقتىلىقتىڭ باستى تٸرەگٸ – ۇلتارالىق كەلٸسٸم مەن دٸني تولەرانتتىلىق. الايدا جاھاندانۋ دەۋٸرٸندە دٸني فاكتور تەك رۋحاني سالا شەڭبەرٸندە قالىپ قويماي, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸمەن دە استاسىپ وتىر. وسى تۇرعىدا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى تۇرسىنحان زەكەنۇلى دٸن مەن مەملەكەتتٸڭ اراقاتىناسى تۋرالى تاريحي جەنە قازٸرگٸ كٶزقاراستارىن ورتاعا سالدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, دٸنگە جەڭٸل قاراۋ – تاريحي قاتەلٸك بولۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ ٶتكەن دەۋٸرلەردە دٸني سەنٸم مەملەكەتتٸك ساياساتقا تٸكەلەي ىقپال ەتٸپ وتىرعان.

بٷگٸندە قازاقستان ٶزٸن زايىرلى مەملەكەت رەتٸندە ورنىقتىرعانىمەن, دٸننٸڭ قوعامدىق سانا مەن يدەولوگيياعا ەسەرٸ ساقتالىپ وتىر. سوندىقتان بۇل مەسەلەنٸ تەك قۇقىقتىق شەڭبەردە ەمەس, تاريحي جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان دا قاراستىرۋ ماڭىزدى.

پروفەسسور كٶنە تٷركٸ كەزەڭٸنەن مىسال كەلتٸرە وتىرىپ, دٸندٸ كٷشتەپ ەنگٸزۋدٸڭ قوعامدى بٶلشەكتەۋگە الىپ كەلەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.

مەسەلەن, بٶگۋ قاعان تۇسىندا مانيحەي دٸنٸن مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە ەنگٸزۋ ەرەكەتٸ قوعامدا الاۋىزدىق تۋعىزىپ, اقىر سوڭىندا مەملەكەتتٸڭ ەلسٸرەۋٸنە ەكەلگەن. بۇل تاريحي فاكت دٸن مەسەلەسٸندە تەپە-تەڭدٸك پەن ساقتىقتىڭ ماڭىزىن كٶرسەتەدٸ.

سول سيياقتى, قىتاي ٶركەنيەتٸ دە بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭدەردە قاجەتسٸز دەپ ساناعان دٸني اعىمداردى شەكتەپ, قوعام تۇتاستىعىن ساقتاۋعا تىرىسقان.

تولەرانتتىلىق پەن شەكتەۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸك

تاريحتا شىڭعىس حان دٸني ەركٸندٸككە كەڭ مٷمكٸندٸك بەرٸپ, ەرتٷرلٸ سەنٸم ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتار ٶمٸر سٷرۋٸنە جاعداي جاساعان. بۇل ونىڭ يمپەرييالىق ساياساتىنىڭ تيٸمدٸ تەتٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولدى.

الايدا قازٸرگٸ قازاقستان – كٶپۇلتتى بولعانىمەن, شاعىن مەملەكەت. سوندىقتان ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قوعامداعى دٸني كەڭٸستٸكتٸڭ شەكتەن تىس فراگمەنتاتسيياسى ۇلتتىق بٸرەگەيلٸككە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن.

دەسترۋكتيۆتٸ اعىمدارعا قارسى نە ٸستەۋ كەرەك?

ماماننىڭ ايتۋىنشا, باستى قاۋٸپ – سىرتتان كەلەتٸن نەمەسە قوعامنىڭ ەلسٸز تۇستارىن پايدالاناتىن دەسترۋكتيۆتٸ دٸني اعىمدار.

بۇل جەردە نەگٸزگٸ قورعانىس تەتٸگٸ رەتٸندە زاڭنان بۇرىن ۇلتتىق تەربيە مەن مەدەني نەگٸزدەر اتالادى. ەسٸرەسە:

• انا تٸلٸنە قۇرمەت,

• دەستٷرلٸ قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ,

• ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ نىعايتۋ.

ساراپشى «ٶز تٸلٸن, دەستٷرٸن سىيلاماعان ادام كەز كەلگەن يدەولوگيياعا وڭاي ەرٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن» دەگەن پٸكٸر بٸلدٸردٸ.

دٸن بوستاندىعى – دەموكراتييالىق قوعامنىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ بٸرٸ. الايدا ول ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكپەن ٷيلەسٸمدٸ تٷردە جٷزەگە اسۋى تيٸس.

قازاقستان ٷشٸن باستى مٸندەت – شەكتەۋ مەن ەركٸندٸك اراسىنداعى دۇرىس تەپە-تەڭدٸكتٸ تابۋ. بۇل تەك زاڭمەن ەمەس, قوعامنىڭ ساناسى, مەدەنيەتٸ جەنە تاريحي تەجٸريبەسٸ ارقىلى قالىپتاساتىن كٷردەلٸ پروتسەسس.