قازاقستان – كوپەتنوستى، كوپكونفەسسيالى مەملەكەت. مۇنداي قوعامدا تۇراقتىلىقتىڭ باستى تىرەگى – ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءدىني تولەرانتتىلىق. الايدا جاھاندانۋ داۋىرىندە ءدىني فاكتور تەك رۋحاني سالا شەڭبەرىندە قالىپ قويماي، ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىمەن دە استاسىپ وتىر. وسى تۇرعىدا ل.ن.گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تۇرسىنحان زاكەن ۇلى ءدىن مەن مەملەكەتتىڭ اراقاتىناسى تۋرالى تاريحي جانە قازىرگى كوزقاراستارىن ورتاعا سالدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، دىنگە جەڭىل قاراۋ – تاريحي قاتەلىك بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى وتكەن داۋىرلەردە ءدىني سەنىم مەملەكەتتىك ساياساتقا تىكەلەي ىقپال ەتىپ وتىرعان.

بۇگىندە قازاقستان ءوزىن زايىرلى مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرعانىمەن، ءدىننىڭ قوعامدىق سانا مەن يدەولوگياعا اسەرى ساقتالىپ وتىر. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى تەك قۇقىقتىق شەڭبەردە ەمەس، تاريحي جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان دا قاراستىرۋ ماڭىزدى.

پروفەسسور كونە تۇركى كەزەڭىنەن مىسال كەلتىرە وتىرىپ، ءدىندى كۇشتەپ ەنگىزۋدىڭ قوعامدى بولشەكتەۋگە الىپ كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ماسەلەن، بوگۋ قاعان تۇسىندا مانيحەي ءدىنىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ەنگىزۋ ارەكەتى قوعامدا الاۋىزدىق تۋعىزىپ، اقىر سوڭىندا مەملەكەتتىڭ السىرەۋىنە اكەلگەن. بۇل تاريحي فاكت ءدىن ماسەلەسىندە تەپە-تەڭدىك پەن ساقتىقتىڭ ماڭىزىن كورسەتەدى.

سول سياقتى، جۇڭگو وركەنيەتى دە بەلگىلى ءبىر كەزەڭدەردە قاجەتسىز دەپ ساناعان ءدىني اعىمداردى شەكتەپ، قوعام تۇتاستىعىن ساقتاۋعا تىرىسقان.

تولەرانتتىلىق پەن شەكتەۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك

تاريحتا شىڭعىس حان ءدىني ەركىندىككە كەڭ مۇمكىندىك بەرىپ، ءارتۇرلى سەنىم وكىلدەرىنىڭ قاتار ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساعان. بۇل ونىڭ يمپەريالىق ساياساتىنىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولدى.

الايدا قازىرگى قازاقستان – كوپۇلتتى بولعانىمەن، شاعىن مەملەكەت. سوندىقتان ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، قوعامداعى ءدىني كەڭىستىكتىڭ شەكتەن تىس فراگمەنتاسياسى ۇلتتىق بىرەگەيلىككە ءقاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن.

دەسترۋكتيۆتى اعىمدارعا قارسى نە ىستەۋ كەرەك؟

ماماننىڭ ايتۋىنشا، باستى ءقاۋىپ – سىرتتان كەلەتىن نەمەسە قوعامنىڭ ءالسىز تۇستارىن پايدالاناتىن دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار.

بۇل جەردە نەگىزگى قورعانىس تەتىگى رەتىندە زاڭنان بۇرىن ۇلتتىق تاربيە مەن مادەني نەگىزدەر اتالادى. اسىرەسە:

• انا تىلىنە قۇرمەت،

• ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ،

• ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋ.

ساراپشى «ءوز ءتىلىن، ءداستۇرىن سىيلاماعان ادام كەز كەلگەن يدەولوگياعا وڭاي ەرىپ كەتۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىر ءبىلدىردى.

ءدىن بوستاندىعى – دەموكراتيالىق قوعامنىڭ باستى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى. الايدا ول ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكپەن ۇيلەسىمدى تۇردە جۇزەگە اسۋى ءتيىس.

قازاقستان ءۇشىن باستى مىندەت – شەكتەۋ مەن ەركىندىك اراسىنداعى دۇرىس تەپە-تەڭدىكتى تابۋ. بۇل تەك زاڭمەن ەمەس، قوعامنىڭ ساناسى، مادەنيەتى جانە تاريحي تاجىريبەسى ارقىلى قالىپتاساتىن كۇردەلى پروسەسس.