سەبەبٸ ەلiمiزدەگi ٷلكەن ٶزەندەردiڭ باستاۋ قاينارى ٶزگە مەملەكەتتەردە جاتقاندىقتان, ترانسشەكارالىق سۋلاردى تيiمدi پايدالانۋ ساياساتى اسا قىراعىلىقتى قاجەت ەتەدٸ. بٷگٸندە ماماندار پامير مەن تيان-شان شىڭدارىنداعى مەڭگٸلٸك مۇزدىقتار 1957 جىلمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا كەمٸگەنٸن, ەندٸ 10-15 جىلدا 50 پايىزعا دەيiن ازايۋى مٷمكٸن دەگەن قاۋٸپتٸ دەرەكتٸ العا تارتۋدا.
ياعني جەر بەتٸ تۇرعىندارىن الاڭداتىپ وتىرعان «عالامدىق جىلىنۋ» اپاتىنىڭ بiر شەتi بٷتiن ورتالىق ازيياعا تيiپ, سۋ كٶزدەرiنiڭ تارتىلىپ, قۇرعاقشىلىق جاعدايىنا ەكەلۋٸ بەك مٷمكiن. بiرiككەن ۇلتتار ۇيىمى 2030 جىلعا قاراي جەر شارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى (47 پايىزى) سۋدان تاپشىلىق كٶرەدٸ دەپ دابىل قاعۋى بەكەر ەمەس. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا اۋىزسۋ تاپشىلىعىن شەشۋ ەلەمدiك ساياساتتىڭ باستى تاقىرىبىنا اينالادى دەگەن بولجام جيٸ ايتىلۋدا.
جالپى, حالىقتىڭ كٷندەلiكتi تۇتىنۋىنا قاجەتتi اۋىزسۋ تاپشىلىعى بiزدiڭ ەلiمiزدە تولىق شەشٸلمەگەن. ونىڭ نەگiزگi سەبەبiنiڭ بiرi قازiرگi كٷنi ەلٸمٸزدەگٸ جەراستى سۋ قورلارىن يگەرۋ تيٸستٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جوق.
تٸپتٸ سوڭعى 15-20 جىلدان بەرi پايدالانىلماي كەتكەن سۋ كٶزدەرi بار. بٷگٸندە ەلٸمٸز بويىنشا 1282 جەراستى سۋ كٶزدەرi مەملەكەتتٸڭ بالانسىنا تiركەلگەن. الايدا وسى بارلانعان سۋ قورلارىنىڭ 402-سٸ عانا پايدالانىلىپ, تەۋلٸگٸنە 3 ملن تەكشە مەتر سۋ الىنۋدا. جالپى, ەلٸمٸزدە سۋ رەسۋرسىنىڭ قورى بٸرشاما بار. تەك, «بۇلاق كٶرسەڭ, كٶزٸن اش» دەگەن باعزى تەمسٸلدٸ قاپەردەن شىعارماي, جەراستى سۋ كٶزدەرiن تەرەڭدەتٸپ يگەرۋ ارقىلى كٶپ مەسەلەنٸ شەشۋگە بولادى.
ٶيتكەنٸ اۋىزسۋعا سۇرانىس جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدٸ. بٷگٸندە ەلiمiزدە جان باسىنا شاققاندا اۋىزسۋدى تۇتىنۋ تەۋلٸگٸنە 12 ملن تەكشە مەترگە جۋىقتايدى. سونداي-اق, الماتى قالاسىنىڭ ٶزٸندە 1,5 ملن استام تۇرعىن مەن وبلىستىڭ قالاعا جاقىن اۋداندارىن جەنە 12 مىڭعا جۋىق كەسiپورىندى قوسساق, بٸر الماتىنىڭ سۋ تۇتىنۋ كٶلەمٸ تەۋلٸگٸنە 450 مىڭ تەكشە مەتردi قۇرايتىنىن بايقايمىز.
اۋىزسۋعا قاجەتتٸلٸكتٸ شەشۋدە تiزگiن بەرمەي تۇرعان كەلەسٸ جايتتىڭ بiرi – سۋ جەلiلەرٸنٸڭ شامادان تىس توزۋى. ستاتيستيكالىق دەرەك كٶزدەرٸنە كٶز جٷرگٸرتسەك, ەلٸمٸزدە سۋ قۇبىرى جەلiلەرiنiڭ 64 پايىزىن كٷردەلi جٶندەۋدەن ٶتكiزۋ كەرەك نەمەسە تولىقتاي اۋىستىرۋ قاجەت. وسىنىڭ كەسiرiنەن اپاتتى جاعدايلار جيٸ ورىن الىپ, اۋىزسۋدىڭ ساپاسى تٶمەندەۋدە. سونىمەن قاتار توزىعى جەتٸپ, تەسٸلگەن ەسكٸ قۇبىرلاردان سۋدىڭ قاشۋى دا كٶپ تٸركەلەتٸنٸ جاسىرىن ەمەس.
ٷكٸمەت ەلٸمٸزدە اۋىزسۋ مەسەلەسٸن شەشۋ جولىندا ون جىلدان بەرٸ كٶپتەگەن ٸس-شارالاردى جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. بۇل باعىتتا ەشقانداي جۇمىستار قولعا الىنبادى دەپ ايتۋعا بولمايدى. بٸراق اۋىزسۋدى حالىق كٷندەلٸكتٸ تۇتىناتىن بولعاندىقتان, ونى ٶندٸرٸپ, تاراتاتىن ينفراقۇرىلىمدار تەز توزاتىنىن دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
«اق بۇلاق» باعدارلاماسىنىڭ ارقاسىندا قازٸر اۋىل حالقىنىڭ 80 پايىزى, ال قالا تۇرعىندارى تٷگەلدەي ورتالىقتاندىرىلعان قۇبىرلار ارقىلى تازا سۋعا قول جەتكٸزٸپ وتىر. جالپى شىعىنى 1 ترلن تەڭگەگە جۋىق قارجى جۇمسالعان بۇل باعدارلاما ەلٸمٸزدەگٸ اۋىزسۋ مەسەلەسٸن ايتارلىقتاي جاقسارتتى. بٸراق ەڭگٸمە اراسىندا ايتقانىمىزداي, حالىقتى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتۋ ٷكٸمەت ٷشٸن ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸر بولىپ قالا بەرەدٸ. ٶيتكەنٸ بەس جىل بۇر بۇرعىلعانعان سۋ ۇڭعىمالارى سۋالىپ, قۇبىرلار توزادى. ال مۇنى جاڭارتۋ ٸسٸ ارادا ون جىل سايىن الدىڭىزدان شىعا بەرەدٸ.
