اسقار جۇمادٸلداەۆ: "مەن مينيستر بولسام..." (ۆيدەو)
ٶكٸنٸشكە وراي, بٸز سوڭعى كەزدەردە كٶپ رەفورما جاسادىق. سەبەبٸ, انا ەلدە وسىنداي ەكەن دەگەن دالاقبايلىق ەدٸسكە كٶشٸپ كەتتٸك. ولاي بولمايدى.
***
قازاقتا نەگە اقىن كٶپ? نەگە ايتىسكەرلەر كٶپ? ٶيتكەنٸ, قازاق ەموتسييامەن, وبرازبەن ۇعادى. ماتەماتيكانى دا وبرازبەن تٷسٸندٸرٸڭٸز. سوندا ەستە قالادى.
***
قازاقتىڭ تويى بەس ساعات بولادى. ونى قىسقارتۋ كەرەك. كٶپ دەگەندە جارتى ساعات بولسىن, مٷمكٸن قىرىق مينۋت, جارايدى, ەلۋ مينۋت بولسىن. ودان اسپاسىن. سول جەتەدٸ.
***
مەنٸڭ ارمانىم بار: ماتەماتيكانىڭ ٶزٸن كەم دەگەندە 20 سالاعا بٶلۋ كەرەك. ولار: الگەبرا, گەومەترييا, ساندار تەوريياسى, ستاتيستيكا دەگەن سيياقتى كەتە بەرەدٸ.
***
عىلىم – ٶنەر ەمەس. ەگەر ديماش ساحناعا شىعىپ, ەنٸن ايتىپ, شىڭعىرىپ بەرسە, بەرٸ جاقسى كٶرٸپ قالادى, ترانسقا تٷسەدٸ. بۇل تٷسٸنٸكتٸ. تٸكەلەي شىعادى عوي. نەمەسە بٸرەۋ ەكٸنشٸسٸنٸڭ مۇرنىن بۇزسا دا, نە بولعانىن ۇعىپ تۇراسىز. ال, عىلىمدا ولاي ەمەس. ونى يگەرۋ ٷشٸن ۋاقىت كەرەك.
***
شىندىعىندا قازاقتىڭ بايلارى امەريكانىڭ بايلارىنان اسىپ تٷسپەسە كەم ەمەس. بٸراق „اسەكە, اقشا بەرەيٸن, سٸز تەگٸن كۋرس ٶتكٸزٸڭٸز„ دەگەندٸ وسىعان دەيٸن كٶرگەنٸم جوق. وندايلار شىعىپ جاتسا, تەك قۋانام. مۇندا 5 كۋرس قامتىلعان, ال ماتەماتيكادا كەم دەگەندە 20 كۋرس بولۋى كەرەك.
***
بٸزدٸڭ بالالارىمىز گراموتا العاندى جاقسى كٶرەدٸ. ولارعا ساتىپ تا الىپ بەرۋگە بولاتىن ەدٸ. بٸراق, ەڭبەك سٸڭٸرٸپ, ەسەپ شەشٸپ العانى – تٸپتٸ جاقسى.
***
مەنەن بەرٸ مەنتالدى اريفمەتيكا تۋرالى سۇراي بەرەدٸ. ول دەگەنٸڭ تازا اقىماقتىق. تٸپتٸ ەڭگٸمە قىلۋعا دا تۇرمايدى. الايدا, بەرٸ نەگە سوعان عانا نازار اۋدارادى? بۇل دۇرىس ەمەس.
***
بريتانييادا “اكادەميك” دەگەن اتاقتى قانداي ادامدارعا بەرەتٸنٸن بٸلەسٸزدەر مە? عىلىمداعى جەتٸستٸكتەرٸمەن بٸرگە, عىلىمنىڭ تانىمالدىلىعىن ارتتىرۋعا قوسىپ جٷرگەن ٷلەسٸ ٷشٸن بەرەدٸ. ال, بٸزدە ول تۋرالى ەشكٸم ويلامايدى, تٸپتٸ مينيسترلٸكتە دە ايتپايدى.
***
قازاق تٸلٸندە جازىلعان ماتەماتيكا كٸتاپتارىنىڭ 90 پايىزى ماتەماتيكالىق اناليزدەۋ مەن جوعارعى ماتەماتيكاعا قاتىستى جازىلعان. نەگە ولاي? سەبەبٸ, ولاردى جازعان وڭايىراق. كٶشٸرٸپ, جاڭا كٸتاپ جازا بەرەسٸڭ.
***
ەدەتتە قازاقتار بەرٸنٸڭ بٸردەن بولا سالعانىن قالايدى. عىلىمدا ولاي ٸستەۋگە بولمايدى. ەگەر باتىستىق ستيلدٸ الاتىن بولساق, ولار ناقتىلىقتى جاقسى كٶرەدٸ. ال, ناقتىلىق دەگەنٸمٸز – جوعارعى مەكتەپ. دەمەك, بٸزگە بەرٸنەن بۇرىن جوعارعى مەكتەپتەرگە ارنالعان كٸتاپتاردى جازۋ كەرەك.
***
بٸزدە مەدەنيەتتٸ ادام دەپ كٸمدٸ ايتادى? “سوعىس جەنە بەيبٸتشٸلٸك” رومانىن وقىعان ادامدى ايتادى. ال, مەنٸڭ ويىمشا, مەدەنيەتتٸ ادام دەگەنٸمٸز – ماتريتسانى تٷسٸنەتٸن ادام.
***
ەگەر مەن مينيستر بولسام, ٷشتٸلدٸلٸك, ەكٸتٸلدٸلٸك دەگەندٸ قويىپ, ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋلىقتار جازدىرتاتىن ەدٸم. بارلىعى مەكتەپ وقۋلىقتارىن سٶز قىلادى. پروبلەماسى جەتەرلٸك, وعان داۋىم جوق. ونى ايتاسىز, ۋنيۆەرسيتەت وقۋلىقتارىنىڭ ٶزٸندە تٷك جوق.
https://youtu.be/o7mf925I0_I
دەرەككٶز: szh.kz
