التىناي ەدٸلوۆا تۋرالى كٶپ ادام بٸلمەۋٸ مٷمكٸن. بىلتىر جەر رەفورماسىنا قارسى 15 تەۋلٸككە قامالعان قارشاداي قىز قازٸر ۋكراينادا تۇرىپ جاتىر. ول ەلدەن نەگە كەتتٸ? ول جاقتا نە ٸستەپ جٷر? وسى سۇراقتار تٶڭٸرەگٸندە از-كەم سٶيلەسكەن ەدٸك.
– التىناي, ەستۋٸمشە كيەۆتە تۇرىپ جاتقان كٶرٸنەسٸز. ول جاققا قاشان, نە سەبەپتٸ كەتتٸڭٸز? جالعىز كەتتٸڭٸز بە?
– ۋكراينا استاناسى كيەۆ قالاسىنا ٶتكەن جىلدىڭ شٸلدە ايىندا كەلدٸم. كەلگەن سەبەبٸم, ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, سول جىلدىڭ سەۋٸر-مامىر ايلارىندا بٷكٸل قازاقستان بويىنشا ٶتكەن جەر داۋىنا قاتىستى بەيبٸت شەرۋلەر ٶتتٸ. شەرۋدٸڭ ٶتۋٸنە بيلٸكتٸڭ سول جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸندە اۋكتسيون ارقىلى ەلدٸڭ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرٸن شەتەلدٸك تۇلعالارعا ساتۋ جەنە جالعا بەرۋ تۋرالى شەشٸمٸ تٷرتكٸ بولدى. مەن قازاقستان ازاماتشاسى رەتٸندە بۇل زاڭنامانى قولدامادىم.
مەنٸڭ بۇعان قارسى شىعۋىمنىڭ بٸرنەشە سەبەبٸ بار.
بٸرٸنشٸدەن, بيلٸكتٸڭ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا جٷرگٸزگەن ساياساتى جەنە ەكونوميكالىق جەتٸستٸگٸ اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن دەڭگەيدە ەمەس. بەرٸ ٶتٸرٸك ستاتيستيكامەن ٶلشەنەدٸ. شىن مەنٸندە, قازاقستان گٷلدەنگەن 30 ەلدٸڭ قاتارىنا ەنبەك تٷگٸل, قالىڭ شاڭنىڭ اراسىندا قالدى... قاراپايىم حالىقتا باسپانا جوق, جەر جوق. مەملەكەت تاراپىنان كەزەككە تۇرىپ الاتىن جەر تەلٸمدەرٸ ونداعان جىلدار بويى بەرٸلمەيدٸ. مەنٸڭ 10 سوتوك جەر الۋعا كەزەككە تۇرعانىما 10 جىلدان استى.
ونىڭ ٷستٸنە, جەمقورلىققا شىرمالعان, اقشا بەرسەڭ كەزەگٸڭ جىلجيدى. سونىڭ بەرٸن بٸلگەن سوڭ, اۋكتسيوندى ٶتكٸزۋگە مەن قارسىلىق كٶرسەتتٸم. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جەكە پاراقشامدا ٶزٸمنٸڭ وي-پٸكٸرٸمدٸ جازدىم, بيلٸكتٸ كٸنەلادىم, سىنادىم. سٶيتٸپ, مەن 21 مامىرعا جوسپارلانعان بٷكٸلقازاقستاندىق بەيبٸت شەرۋگە قاتىسپاقشى بولدىم. بٸراق, مەنٸ شەرۋدەن 4 كٷن بۇرىن دالادا ۇستاپ الىپ, بٸرٸنشٸ ٸشكٸ ٸستەر باسقارماسىنا (دۆد), ودان اۋداندىق ٸشكٸ ٸستەر بٶلٸمشەسٸنە (رۋۆد), سوسىن ەكٸمشٸلٸك سوتقا اپارىپ, مەنٸڭ پٸكٸرٸمدٸ تىڭداماستان, جاۋىپ تاستادى. سوتتا دەلەل رەتٸندە مەنٸڭ فەيسبۋك پاراقشامداعى جازعاندارىمنىڭ سكرينشوتتارىن كٶرسەتتٸ. سونى بەتٸمە باسىپ, سٸز زاڭسىز شەرۋگە ەلدٸ شاقىردىڭىز دەدٸ.
شىن مەنٸندە, مەنٸڭ شەرۋگە قاتىسپاعانىم, الاڭدا بولماعانىم ولاردى تولعاندىرمادى. ەگەر مەنٸ الاڭنان ۇستاپ ەكەتسە, وندا بٸر جٶن ەدٸ. بۇل ەرەكەتتەرٸ ارقىلى بيلٸك مەنٸڭ تٸكەلەي كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارىمدى بۇزدى. مەنٸڭ اتازاڭعا ساي ەش قارۋسىز بەيبٸت جينالۋعا جەنە سول شەرۋدە ٶز پٸكٸرمدٸ ايتۋعا حاقىم بار. مەنٸڭ پٸكٸرٸمنٸڭ ەشبٸرٸ ەسكەرٸلگەن جوق. بٸرٸنشٸ رەت ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلىپ تۇرعانىمدى ايتسام دا, ولار تىڭدامادى. مەنٸ 488-باپتىڭ 3-تارماعىنا سەيكەس 15 كٷنگە قامادى, ال سول زاڭنىڭ 1-تارماعىندا: «ەگەر دە ادام بٸرٸنشٸ رەت ەكٸمشٸلٸك جاۋاپقا تارتىلسا, ايىپپۇل سالىنادى نە بولماسا ەسكەرتۋ بەرٸلەدٸ» دەپ ناقتى جازىلعان. ونى سوت ەلەمەدٸ. بۇل – زاڭ بۇزۋشىلىق. 15 كٷننەن شىققان سوڭ دا مەنٸ ۇقك-نٸڭ ادامدارى اڭدىدى, باسقا بەلسەندٸلەر ارقىلى «شەرۋگە تاعى قاتىساتىن بولسا, قىلمىستىق ٸس اشامىز» دەپ سەلەمدەمە جولدادى. قىلمىستىق ٸس اشۋ بٸزدٸڭ بيلٸككە تٷك ەمەس, ال مەن تىنىش وتىرا المادىم. سول ٷشٸن تۋعان ەلدەن ۋاقىتشا كەتۋگە مەجبٷر بولدىم. وپپوزيتسيونەر ەرمەك نارىمبايمەن قاتار كەتتٸم. ول كٸسٸنٸڭ ٷستٸنەن ەكٸ قىلمىستىق ٸس اشىلعان.
– كيەۆتە جاقىن تانىستارىم بولعان جوق. ينتەرنەت ارقىلى بٸر قازاق وتباسىمەن تانىسقانمىن. بۇل جەرگە كەلگەن سوڭ ساياسي باسپانا سۇرادىم. جۇمىس ەزٸرشە جوق. ول ٷشٸن قۇجاتتارىن دۇرىستاۋىم, بوسقىن دەگەن ستاتۋستى رەتكە كەلتٸرۋٸم كەرەك. بەرٸ پروتسەستە, وڭ شەشٸلەدٸ دەپ نىق سەنەمٸن. قازٸرشە ەكە-شەشەم كٶمەكتەسەدٸ.
– كيەۆتٸڭ ساياسي ورتاسى, قوعام بەلسەندٸلەرٸ مەملەكەت ساياساتىنا ىقپال ەتە الا ما? بٸزدٸڭ ساياسي ٶمٸرٸمٸزگە ولار قانداي باعا بەرەدٸ?
– ايرىقشا ىقپال ەتەدٸ. رادادا تەك پرەزيدەنتتٸڭ پارتيياسى ەمەس, سونىمەن قاتار وپپوزيتسييالىق پارتييالار بار. ولار كەز كەلگەن زاڭنامالىق اكتٸلەرگە ٶزدەرٸنٸڭ اشىق پٸكٸرٸن بٸلدٸرەدٸ, بالاماسىن ۇسىنادى. كٶزقاراستارىن بٷكپەيدٸ. ۋكراينا – پارلامەنتتٸك-پرەزيدەنتتٸك مەملەكەت, اتى ايتىپ تۇرعانداي, پارلامەنتتٸڭ شەشٸمٸ پرەزيدەنتتٸڭ شەشٸمٸنەن جوعارى.
مۇنان سىرت قوعامدىق ۇيىمدار, بەلسەندٸلەر, باق, جالپى, ۋكراين حالقىنىڭ ۋكراينا ٷكٸمەتٸنە قويار تالابى دا اۋىر ەرٸ سٶزدەرٸن ٶتكٸزە الادى. سوت جٷيەسٸنە ىقپالى زور. مەملەكەتتە بولىپ جاتقان وقيعانى جاسىرماي, تٸكەلەي ەفيردە تەلەديداردان كٶرسەتەدٸ, تالقىلايدى. رادانىڭ جەكە تەلەارناسى بار, ٷكٸمەت وتىرىستارىن باستان-اياق كٶرسەتەدٸ.
ايتالىق, مايدان الاڭىندا كٷندە شەرۋلەر ٶتٸپ جاتادى, ەشكٸمدٸ ۇستامايدى, شەرۋگە شىققانى ٷشٸن قۋدالامايدى. بٸزدٸڭ ساياسي ٶمٸرگە قىزىعۋشىلىقپەن قارايدى, كەيبٸر مەسەلەلەرگە تاڭدانىستارىن دا جاسىرمايدى. ەسٸرەسە, ساياسي قۋعىنداۋلاردى ەستٸسە, «سەندەردە ەلٸ سونداي جٷيە مە?» دەگەندەي, تٷسٸنبەي قالىپ جاتادى. بٸر انىعى, ساياسي ەليتاسى قازاقستاننىڭ ساياسي ٶمٸرٸ مەن باعىت-باعدارى تۋرالى قازاقستاندىقتاردان گٶرٸ جاقسى بٸلەدٸ... ولاردىڭ قاراشا حالقى دا قازاقستان جايلى اقپاراتتارعا قانىق. وسىدان 10 جىل بۇرىن قازاقستاندا 1 ميلليونعا جۋىق ۋكراين تۇرعان. قازٸر سولاردىڭ 700 مىڭنان استامى ۋكرايناعا – تاريحي وتاندارىنا ورالىپ ٷلگەرگەن. ولار قازاقستانمەن بايلانىسىن تٷبەگەيلٸ ٷزگەن جوق. تامىر-تانىستارى, دوستارى جەتەرلٸك. سولار ارقىلى ەرٸ ينتەرنەتتەن كٷندەلٸكتٸ جاڭالىقتاردى بٸلٸپ تۇرادى. ساياسي ٶزگەرٸستەردٸڭ ەربٸرٸن قاداعالاپ, بارلاپ, كەيبٸرٸنە ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸرٸپ جاتاتىن تانىستارىمىز كٶپ.
– قاراپايىم ۋكرايندىقتار بٷگٸنگٸ رەسەي ساياساتىنا قانداي باعا بەرەدٸ? ۋكراينداردى باتىسشىل, بٷگٸنگٸ قانتٶگٸسكە ٶزدەرٸ كٸنەلٸ دەيتٸن اقپاراتتىق تاسقىنعا قوسىلاتىندار, سوعىس ٷشٸن ٶكٸنەتٸندەر بار ما?
– ۋكراينانىڭ شىعىسىندا قانتٶگٸس بولىپ جاتىر. كيەۆتە بەرٸ تىنىش بولعانىمەن, سول سوعىستا جاس سولداتتار قازا بولىپ جاتادى. بۇل – ۋكراين حالقى ٷشٸن قاسٸرەت. رەسەي قىرىمدى تارتىپ العانىمەن قويماي, ۋكراين حالقىمەن تاريحتان بەرٸ بٸرگە جاساپ كەلە جاتقان قىرىم تاتارلارىنا دا قىسىم كٶرسەتٸپ, بەلسەندٸلەرٸن قۋدالاپ وتىر. ۋكراين حالقى وسىنىڭ بەرٸنە رەسەي كٸنەلٸ ەكەنٸن اشىپ ايتادى. باۋىرلاس ەكٸ حالىق قازٸر بٸرٸن-بٸرٸ ۇناتپايدى. ۋكرايناشىل جەنە رەسەيشٸل بولىپ ەكٸگە بٶلٸنٸپ الدى. ەكٸ حالىق اراسىنداعى بۇل سوعىستىڭ سوڭى نەمەن اياقتالارى ەلٸ بەلگٸسٸز. ۋكراين حالقى – اشىق, شىنشىل, بولاشاعى زور حالىق. ەۋروپاعا قوسىلعىسى كەلەتٸنٸن تولىقتاي قولدايمىن. رەسەيدٸڭ ٶكتەمدٸگٸ مەن وزبىرلىعىنان قۇتىلىپ, ەۋروپالىق ەدٸلدٸككە, تەڭقۇقىلىققا, بوستاندىققا ۇمتىلعاندارى ۇنايدى. تٷبٸندە ۋكراينا رەسەيدەن مىعىم, دامىعان ەلگە اينالادى. سەبەبٸ, ٶز بولاشاقتارىنا سەنەدٸ.
– ەلگە قاشان كەلەسٸز? ەلگە كەلسەڭٸز, بٷگٸنگٸ بيلٸك قۋدالايدى دەپ قاۋٸپتەنەسٸز بە?
– ەلگە بٷگٸنگٸ بيلٸك جٷيەسٸ تولىقتاي اۋىسقاندا بارامىن. ودان ەرتە ورالۋعا قۇلقىم جوق. بۇرىن جاي عانا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ جازبالارىم ٷشٸن سوتتاعان بيلٸك ەندٸ مەنٸ ايايدى دەيسٸز بە?.. مەن ەلٸمٸزدە بيلٸك تاراپىنان بولىپ جاتقان باسسىزدىققا كٶز جۇمىپ قاراي المايمىن. بۇل جٷيەگە سەنبەيمٸن. مىقتى ەل بولۋ ٷشٸن ەدٸل سايلاۋ ٶتكٸزۋ كەرەك. بيلٸك جاڭارماي, تٷبەگەيلٸ رەفورمالار بولماي, ەشتەڭە ٶزگەرمەيدٸ. يگٸلٸكتٸڭ بەرٸ ات تٶبەلٸندەي بيلٸك باسىنداعىلار ٷشٸن ەمەس, قاراپايىم حالىق ٷشٸن بولۋى كەرەك. قازاقستان – سٶز بوستاندىعى جوق اۆتوريتارلى مەملەكەت. مۇنداي ەلدە تەك كٶنبٸستەر مەن جاندايشاپتار عانا تىنىش ٶمٸر سٷرەدٸ...
