اش قاسقىردىڭ باستان كەشكەنٸ (بەلورۋس ەرتەگٸسٸ)
كەنەت ورماننان اش قاسقىر شىعىپ, بۇتانىڭ تٷبٸندە بٸردەڭە جەپ وتىرعان شالعىشىنى كٶرٸپتٸ. وعان جاقىنداپ كەلٸپ:
– وۋ, ادام, جەپ وتىرعانىڭ نە? – دەپ سۇراپتى.
– نان دەگەن دەمدٸ تاعام با ٶزٸ?
– دەمدٸ بولعاندا قانداي!
– ولاي بولسا دەمٸن تاتىپ كٶرەيٸنشٸ.
– كەلە عوي.
شالعىشى نانىنان بٸر ٷزٸپ, قاسقىرعا بەرەدٸ. نان قاسقىرعا قاتتى ۇناپ اقالدى.
– شٸركٸن, كٷن سايىن جەپ تۇراتىن تاعام ەكەن. ايتشى, بۇل ناندى قايدان الۋعا بولادى? – دەپتٸ تامسانىپ اۋىزىنداعى ناندى قۇمارلانى شايناپ.
– قاسەكە مەن ساعان ناندى قايدان الۋدى ەمەس, قالاي تابۋدى ٷيرەتەيٸن, – دەپتٸ شالعىشى. سٶيتٸپ, شالعىشى نان تابۋ ٷشٸن نە ٸستەۋ كەرەك ەكەنٸن تٸزبەكەتپ ايتا باستايدى.
– ەۋەلٸ جەردٸ جىرتاسىڭ...
– سوندا جەردەن نان شىعا قالا ما?
– جوق, قاسقىرجان, سابىر ەت. سودان سوڭ جىرتىلعان جەردٸ تىرمالايسىڭ...
– سوندا ەلگٸ نان تىرمانىڭ تٸسٸنە ٸلٸگە مە? – دەپتٸ قاسقىر قۇيرىعىن بۇلعاڭداتىپ
– اسىقپا, قويا تۇر. سودان, سوڭ قارا بيدايدىڭ تۇقىمىن سەبۋ كەرەك...
– سوندا نان ەزٸر بولا ما?
– جوع-ا-ا-ا. قارا بيداي جەر بەتٸنە قىلتيىپ شىعادى. بۇدان كەيٸن كٶكتەپ شىققان بيداي سۋىقتا قار استىندا قىستاپ شىعۋى كەرەك. كٶكتەمدە ٶسٸپ, گٷلدەسٸن, باس تارتسىن, سودان سوڭ پٸسسٸن...
– وي, تىم ۇزاق ەكەن, ەيتسە دە كٷتۋگە تۋرا كەلەدٸ. سونسوڭ نانعا بٸر تويادى ەكەنسٸڭ عوي.
– قايداعى تويعان! – دەپتٸ شالعىشى ونىڭ سٶزٸن بٶلٸپ, – ەلٸ ەرتە. ەۋەلٸ پٸسكەن قارا بيدايدى ورىپ الاسىڭ. سودان سوڭ باۋلايسىڭ. باۋ-باۋىمەن بٸر- بٸرنە سٷيەپ, جينايسىڭ. قارا بيداي جەل قاعىپ, كٷن كٶزٸنە ەبدەن كەبەۋٸ كەرەك. سودان كەيٸن قىرمانعا اپاراسىڭ...
– اپارسام, قارا بيداي بٸردەن نان بولا ما? ٶزٸڭ قانداي سابىرسىز ەدٸڭ? ەۋەلٸ باۋلارىڭدى باستىراسىڭ. تٷسكەن استىقتى قاپتارعا سالىپ, ديٸرمەنگە اپاراسىڭ. ديٸرمەندە قارا بيداي ۇن بولىپ تارتىلىپ شىعادى...
– بولدى ما?
– جوق, ەلٸ بولعان جوق.
ۇندى تەگەنەگە سالىپ يلەيسٸڭ دە, كٶتەرٸلۋٸن كٷتەسٸڭ. سودان سوڭ قالىپقا سالىپ, پەشكە كوياسىڭ.
– قامىر نان بوپ پٸسەدٸ عوي?
– يە, نان بوپ پٸسەدٸ. مٸنە, ونى سوندا عانا جەيسٸڭ, – دەپتٸ شالعىشى ناننىڭ قالاي دايىن بولاتىنىن ايتىپ. قاسقىر جەلكەسٸن قاسىپ بٸراز ويلانىپ تۇرادى دا:
– جوق! بۇل – ٸش پىستىراتىن اۋىر, ەرٸ جۇمىس ەكەن. ودان دا ماعان تاماق تابۋدىڭ وڭاي, جەڭٸل جولىن ايتشى.
– نەسٸ بار, ايتايىن, – دەپتٸ شالعىشى. – ٶرٸسكە بار. وندا ات جايىلىپ جٷر.
قاسقىر ٶرٸسكە كەلسە راسىمەن دا ات جايبىراقات جايىلىپ ج.ر ەكەن. اتتى كٶرٸپ:
– ات, ات! مەن سەنٸ جەيمٸن! – دەپتi.
– جەي عوي, – دەپتٸ ات. – ايتپاقشى, تٸسٸڭدٸ سىندىرىپ كەتپەس ٷشٸن, ەۋەلٸ تابانىمداعى ەسكٸ تاعالاردى الىپ تاستا, – دەيدٸ ات.
– مۇنىڭ دا جٶن ەكەن, – دەپتٸ قاسقىر قۇپ كٶرٸپ. سٶيتٸپ, تاعانى شىعارىپ الماق بولىپ ەڭكەيە بەرگەندە, ات اۋزىنان سارت ەتكٸزٸپ تەۋٸپ كەپ جٸبەرٸپتٸ. توڭقالاڭ اسىپ, دومالاپ تٷسكەن قاسقىر قۇيرىعىن ەكٸ بۇتىنىڭ اراسىنا قىسىپ قاشا جٶنەلٸپتٸ. سول بەتٸمەن ٶزەنگە كەلسە, جاعادا بٸر توپ قاز جايىلىپ جٷر ەكەن. «وسىلاردى جەگەنٸم جەن بولار» دەپ ويلاپتى ول. سٶيتٸپتٸ دە:
– قازدار! قازدار! مەن سەندەردٸ جەيمٸن! – دەپتٸ.
– جەگٸڭ كەلسە, جەي عوي, – دەپ شۋلاپتى قازدار. تەك ٶلەر الدىندا بٸزدٸڭ بٸر تٸلەگٸمٸزدٸ ورىنداساڭ.
– ول قانداي تٸلەك? – دەپ سۇراپتى قاسقىر.
– بٸزگە بٸر ەن سالىپ بەرسەڭ. بٸز راحاتتانىپ بٸر تىڭداساق.
– بۇل قولدان كەلەتٸن شارۋا. ەنشٸنٸڭ ەنشٸسٸ مەندەي-اق بولار.
قاسقىر كەسٸلگەن اعاشتىڭ تٷبٸرٸنە شىعىپ, شوقيىپ وتىرا الىپ, تۇمسىعىن كٶككە سوزىپ, ۇلي جٶنەلەدٸ. وسى كەزدە قازدار قاناتتارىن قاعىپ, ۇشىپ كەتەدٸ. قاسقىر تٷبٸردەن تٷسٸپ, قازداردىڭ سوڭىنان قاراپ تۇرىپ: «نە دەگەن اقىماقپىن مەن? ەن سالىپ نەم بار ەدٸ? ەندٸ نە كەزدەسسە دە, بٸردەن باس سالام» دەپتٸ كٷيٸنٸپ.
سٶيتكەنشە بولماپتى, جولمەن جوعارى ٶرلەپ بارا جاتقان شالدى كٶرٸپٸ. وعان جەتٸپ بارىپ:
– اتاي, مەن سەنٸ جەيمٸن, – دەپتٸ.
– نەمەنەسٸنە اسىعاسىڭ? – دەپتٸ شال. – ەۋەلٸ تەمەكٸ يٸسكەپ الايىق.
– ول دەگەنٸڭ تەتتٸ مە?
– بايقاپ كٶر, بٸلەسٸڭ.
– ەكەل ەندەشە.
شال قالتاسىنان تەمەكٸ تولى دورباسىن شىعارىپ, ەۋەلٸ ٶزٸ يٸسكەپ دە, سوندان سوڭ قاسقىرعا ۇسىنىپتى. قاسقىر بٸر يٸسكەگەندە مولىنان يٸسكەمەك بولىپ, دەمٸن بارىن سالىپ تارتقاندا, دورباداعى تەمەكٸدەن بٸر تٷيٸرٸ قالماي, تٷگەل ٸشٸنە كەتٸپ. سودان قاسقىر بٷكٸل ورماندى باسىنا كٶتەرٸپ تٷشكٸرە باستاپتى... كٶزٸنەن copعaلاپ اققان جاستان ەشتەڭە كٶرٸنبەي, تٷشكٸرە بەرٸپتٸ, تٷشكٸرە بەرٸپتٸ. تٷشكٸرٸگٸ باسىلعاننان كەيٸن قاراسا, شال تۇرماق, ٸزٸن دە تابا الماپتى.
قاسقىر ەرٸ قاراي جٷرٸپ كەتٸپتٸ. جٷرە-جٷرە جايىلىپ جٷرگەن بٸر وتار قويعا كەز بولىپتى. قويشى ۇيىقتاپ جاتىر ەكەن. قاسقىر سودان سوڭ وتاردىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ەتتٸسٸ عوي دەپ, ەڭ ٷلكەن قوشقاردى ۇستاپ الىپ:
– قوشقار, قوشقار! مەن سەنٸ جەيمٸن, – دەپتٸ.
– جەي عوي. ماڭدايىما جازىلعانى سول شىعار, – دەپتٸ قوشقار. – تەك جانىم ۇزاق قينالماس ٷشٸن, ەرٸ كەرٸ سٷيەگٸم تٸسٸڭدٸ سىندىرىپ كەتپەس ٷشٸن, سەن انا جىرانىڭ جيەگٸنە بارىپ اۋزىڭدى اشىپ تۇرا قال دا, مەن اناۋ تٶبەنٸڭ باسىنان قۇستاي ۇشىپ بارىپ, اۋزىڭا ٶزٸم كٸرٸپ كەتەيٸن.
– اقىلىڭ ٷشٸن راقمەت. سٶيتسەم, سٶيتەيٸن, – دەپ, قاسقىر جىرانىڭ جيەگٸنە بارىپ, اۋزىن اپانداي قىلىپ اشىپ, تۇر اقالىپتى. ال قوشقار قارسى بەتتەگٸ تٶبەگە شىعىپتى دا, ەكپٸندەي جٷگٸرٸپ, قوس مٷيٸزٸمەن قاسقىردىڭ قاق ماڭدايىنان پەرٸپ كەپ جٸبەرٸپتٸ. قاسقىر ەكٸ كٶزٸنەن سانسىز ۇشقىن جارق-جۇرق ەتٸپ, باسى اينالىپ, قۇلاپ تٷسەدٸ.
بٸر زاماتتا ەسٸن جيعان سوڭ, تۇرىپ جان-جاعىنا قاراپتى دا:
– مەن ونى جەدٸم بە, جەمەدٸم بە وسى? – دەپتٸ ٶز ٶزٸنە.
ونىڭ سٶزٸن جۇمىسىن بٸتٸرٸپ, دەم الۋعا قايتىپ بارا جاتقان شالعىشى ەستٸپ: «ەرينە, جەگەن جوقسىڭ. ەسەسٸنە جەڭٸل ناننىڭ دەمٸن تاتتىڭ» دەپتٸ.
