تٸلدٸك ديسكريميناتسيياعا ۇشىراپ جاتقان قازاق تٸلٸ, ورىس تٸلٸ ەمەس. سوندىقتان, پرەزيدەنت ايتقان بٸر عانا مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭ قابىلداۋ كەرەك.
سوندا عانا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقانى زاڭمەن بەكٸتٸلەدٸ.
ٶيتكەنٸ, مەملەكەتتٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸ ديسكريميناتسيياعا ۇشىراۋ - تاريحتا ەلەمدە تەك قازاقستاندا عانا!
ال كەز كەلگەن ٶزٸن سىيلايتىن ەل ٷشٸن الدىمەن ەلەمدٸك التى تٸل ەمەس, ەڭ بٸرٸنشٸ مەملەكەتتٸك تٸلٸ ماڭىزدى!
قازاقستان پرەزيدەنتٸنە: “مەن قاي ەلدە ٶمٸر سٷرٸپ جٷرمٸن? بٸزگە ٶز تٸلٸمٸزدٸ بەرٸڭٸزدەر, ٶز تٸلٸمٸزدە سۇراعاندا نانىمىزدى بەرٸڭدەر!”دەپ, كٶزٸنە جاس الىپ, قامىققان, قورلانعان قازاقتارعا كٸم جاۋاپ بەرەدٸ بٸزدٸڭ ەلدە?
قازاق ەلٸندە قازاقشا نان سۇراي الماي وتىرساق, بۇعان قازاق بيلٸگٸ جاۋاپتى!
30 جىلدان بەرٸ ەلسٸز زاڭىنىڭ ٶزٸن ورىنداتا الماي وتىرعان, ناقتى مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭ قابىلداۋعا قارسى بولىپ وتىرعان ٷكٸمەتتٸڭ نە كەرەگٸ بار?
كونستيتۋتسيياداعى ورىس تٸلٸ تۋرالى 7-باپتىڭ 2-تارماعىندا "مەملەكەتتٸك ۇيىمداردا جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تٸلٸ رەسمي تٷردە قازاق تٸلٸمەن تەڭ قولدانىلادى" دەپ جازىلعانمەن, بۇل ورىس تٸلٸ قازاقستاندا رەسمي تٸل دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ! بۇل تۋرالى كونستيتۋتسييالىق كەڭەس 2007 جىلعى 23 اقپانداعى قوسىمشا قاۋلىسىمەن بەكٸتٸپ بەرگەن.
ياعني, كونستيتۋتسييا بويىنشا ورىس تٸلٸ تەك “مەملەكەتتٸك ۇيىمداردا جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىندا رەسمي تٷردە قازاق تٸلٸمەن تەڭ قولدانىلادى". تاعى دا ايتامىز, “رەسمي تٷردە قازاق تٸلٸمەن تەڭ قولدانىلادى”-دەگەن سٶز رەسمي تٸل دەگەن ستاتۋس بەرمەيدٸ كونستيتۋتسييالىق كەڭەس قاۋلىسى بويىنشا.
ال شۋ مەن داۋ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ زاڭسىز قورلانۋى مەملەكەتتٸك نەمەسە جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋ ورگاندارىنان گٶرٸ دٷكەندەر مەن مەيرامحانالاردا, قوعامدىق كٶلٸكتەردە, جەكەمەنشٸك كٶپشٸلٸككە قىزمەت كٶرسەتۋ ورىندارى مەن بانكتەردە تب بولۋدا.
وسى جەردە بەس جىل بۇرىن “قازاق ٷنٸ” گازەتٸندە جارييالانعان “قاي تٸلگە بولسا دا, قازاق تٸلٸندە جاۋاپ بەرسەڭٸز – زاڭدى بولادى!”-دەگەن ماقالامىزدى قايتا جاڭعىرتۋعا تۋرا كەلۋدە!
قاشان مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مەرتەبەسٸ جەكە دارا انىقتالاتىن زاڭ قابىلدانعانشا كٶرگەن كٷنٸمٸز وسى بولسا كەرەك…
كونستيتۋتسييادا دا, تٸل تۋرالى زاڭدا دا تۋرالى زاڭدا ەڭ جوعارى ستاتۋس - مەملەكەتتٸك تٸل ستاتۋسى. قازاق تٸلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸل ستاتۋسىنان جوعارى ستاتۋس بولمايدى. سوندىقتان ساۋاتسىزداردىڭ (مينيستر مە, ەكٸم بە, دەپۋتات پا, ساتۋشى ما, بەرٸبٸر) قانداي دا بٸر ورىس تٸلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلمەن بٸردەي «مەرتەبەسٸ» تۋرالى "ەرەجەلەرٸ" مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ قاسىندا بوس سٶز بولىپ تابىلادى!
2007 جىلى مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى, اقىن مۇحتار شاحانوۆ پەن عالىم امانگەلدٸ ايتالى باستاعان بٸر توپ دەپۋتاتتىڭ: "كونستيتۋتسييا بويىنشا ورىس تٸلٸ مەملەكەتتٸك تٸلمەن بٸردەي بولىپ تابىلا ما?" دەگەن سۇراعىنا كونستيتۋتسييالىق كەڭەس: " اتازاڭنىڭ 7- بابى 2-تارماعى بويىنشا "ورىس تٸلٸ مەملەكەتتٸك تٸلمەن قاتار قولدانىلادى"-دەگەن سٶز - ورىس تٸلٸنە مەملەكەتتٸك تٸلمەن بٸردەي ستاتۋس بەرمەيدٸ."-دەپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنٸڭ 2007 ج. 23 اقپانداعى № 3 قوسىمشا قاۋلىسىمەن جاۋاپ بەرگەن.
ياعني, "ورىس تٸلٸنٸڭ ستاتۋسى مەملەكەتتٸك تٸلمەن بٸردەي" -دەگەن سٶز ويدان شىعارىلعان, ورىس تٸلٸنٸڭ قۇقىن اسىرا پايدالانعان ورىس تٸلدٸلەر جاساپ العان جالعان "ستاتۋس".
سوندىقتان,
«ورىسشا جاۋاپ بەرمەدٸ, قازاقشا جاۋاپ بەردٸ نەمەسە قازاقشا سٶيلەدٸ» دەگەن شاعىمدانۋ - زاڭسىز!
ٶيتكەنٸ, قازاق تٸلٸ – مەملەكەتتٸك تٸل!
كونستيتۋتسييا بويىنشا دا, تٸلدەر تۋرالى زاڭ بويىنشا, ساۋال نەمەسە ٶتٸنٸش ورىس تٸلٸندە بولا ما, ٶزگە تٸلدەردە بولا ما, بەرٸنە سٸز قازاق تٸلٸ – مەملەكەتتٸك تٸلدە جاۋاپ بەرسەڭٸز – ول زاڭدى!
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٸلدەر تۋرالى» قر زاڭىنىڭ 4 بابىنا سەيكەس – قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتٸك تٸل بولىپ – قازاق تٸلٸ تانىلادى جەنە بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جان-جاقتى دامىتۋعا مٸندەتتٸ.
9-باپ. مەملەكەتتiك ورگاندار اكتiلەرiنiڭ تiلi. مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ اكتiلەرi مەملەكەتتiك تiلدە ەزiرلەنiپ, قابىلدانادى, قاجەت بولعان جاعدايدا, مٷمكiندiگiنشە, باسقا تiلدەرگە اۋدارىلۋى قامتاماسىز ەتiلە وتىرىپ, ولاردى ەزiرلەۋ ورىس تiلiندە جٷرگiزiلۋi مٷمكiن.
11-باپ. ازاماتتاردىڭ ٶتiنiشتەرiنە قايتارىلاتىن جاۋاپ تiلi. «مەملەكەتتiك جەنە مەملەكەتتiك ەمەس ۇيىمداردىڭ ازاماتتاردىڭ ٶتiنiشتەرi مەن باسقا دا قۇجاتتارعا قايتاراتىن جاۋاپتارى مەملەكەتتiك تiلدە نەمەسە ٶتiنiش جاسالعان تiلدە بەرiلەدi.»-دەپ جازىلعان.
ياعني, تٸلدەر تۋرالى زاڭنىڭ 4- 9-11 باپتارى بويىنشا ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار تاراپىنان تٷسكەن ارىز-شاعىمدارعا جاۋاپتى, ولاردىڭ قاي تٸلدە بەرٸلگەنٸنە قاراماستان, مەملەكەتتٸك تٸل – قازاق تٸلٸندە قايتارۋعا قۇقىلى!
تۇتىنۋشىلار قۇقى تۋرالى زاڭنىڭ 24,25 باپتارى بويىنشا دا تۇتىنۋشىعا قازاق تٸلٸندە جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك دٷكەن قىزمەتكەرلەرٸ قوجايىنىنان ساتۋشىسى, تٸپتٸ كٷزەتشٸسٸنە دەيٸن.
ياعني, سٸز قاي تٸلدە, ورىس تٸلٸ مە, اعىلشىن, قىتاي تٸلٸ مە, شٷرشٸت تٸلٸ مە, ت.ب. تٸل مە, سۇراق قويىلسا دا, قازاق تٸلٸندە – مەملەكەتتٸك تٸلدە جاۋاپ بەرسەڭٸز – زاڭدى بولادى.
ٶيتكەنٸ پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ قول قويعان زاڭىمىزدا وسىلاي جازىلعان.
ول ٷشٸن سٸزدٸ ەشكٸم جۇمىستان شىعارا المايدى. قايتا پاتريوتتىعىڭىز ٷشٸن العىس حات, قالاۋى بولسا, تٸپتٸ سىياقى بەرۋٸ كەرەك!
ياعني, بٸز اقوردادان باستاپ, اۋىلعا دەيٸن بٸر نەرسەنٸ انىقتاپ الۋىمىز كەرەك!
تٸلدٸك ديكريميناتسيياعا ۇشىراپ جاتقان قازاق تٸلٸ, ورىس تٸلٸ ەمەس! مەملەكەتتٸك تٸل ديسكريميناتسيياعا ۇشىراۋدا, رەسەي مەن بٸزدٸڭ ورىستٸلدٸلەر شۋلاعانداي, ورىس تٸلٸ ەمەس!
مەملەكەتتٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلٸ ديسكريميناتسيياعا ۇشىراۋ - تاريحتا ەلەمدە تەك قازاقستاندا عانا كەزدەسۋدە!
سوندىقتان دا مەن كەزٸندە قاراعاندىدا قازاق تٸلٸندە دٷكەننەن نان ساتىپ الا الماعان ستۋدەنت داستان جاقىپوۆ تۋرالى “قازاق ٷنٸ” ۇلتتىق پورتالىندا “قازاق تٸلٸندە بٸر بٶلكە نان مەن سۋ ساتىپ الا المايتىنىما كٷيٸنەمٸن...”-دەگەن ماقالا جازدىم. ورالدا قازاقشا تاكسي شاقىرا الماي, جولدا قالعان جۇمىسسىز نۇرتاي تۋرالى جازدىم
ەندٸ مٸنە, پاۆلوداردا قازاق تٸلٸندە ازىق الا الماي اش قالعان, قازاقستان پرەزيدەنتٸنە: “مەن قاي ەلدە ٶمٸر سٷرٸپ جٷرمٸن? بٸزگە ٶز تٸلٸمٸزدٸ بەرٸڭٸزدەر, ٶز تٸلٸمٸزدە سۇراعاندا نانىمىزدى بەرٸڭدەر!”دەپ, كٶزٸنە جاس الىپ, قامىققان, قورلانعان قازاق جٸگٸتٸ اسىلبەكتٸڭ ۆيدەوسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تاراپ جٷر. وعان كٸم جاۋاپ بەرەدٸ بٸزدٸڭ ەلدە?
قازاق ەلٸندە قازاقشا نان سۇراي الماي وتىرساق, بۇعان قازاق بيلٸگٸ جاۋاپتى!
30 جىلدان بەرٸ ەلسٸز زاڭىنىڭ ٶزٸن ورىنداتا الماي وتىرعان, ناقتى مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭ قابىلداۋعا قارسى بولىپ وتىرعان ٷكٸمەتتٸڭ نە كەرەگٸ بار?
وتىز جىلدا قازاقشا نان سۇراي الماساق, ۇلتتىق يدەولوگييامىز 30 جىلدا تٷك بٸتٸرمەگەنٸ عوي!?.
كەشە عانا مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ستاتۋسى تۋرالى جەنە رەسمي تٸل دەگەن ستاتۋستىڭ جوقتىعى تۋرالى
“حابار 24” ارناسىنداعى “انىعىن ايتقاندا” حابارىندا انىعىن ايتتىم!
پاۆلوداردا رۋزا, ٶسكەمەندە جۇلدىزاي, ەلوردامىزدا وعىز دوعان, جاسۇلان يسا, مۇقاعالي بالقىباي, جارتى قازاقستاندى ارالاپ شىققان كەرەكۋلٸك دياس,
الماتىدا قۋات احمەت, سادىق جانىقۇل, جانار جاحات جەنە تب جەتٸسكەننەن مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تالاپ ەتٸپ جٷرگەن جوق كٶشەدە. مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭدىلىقتى - مەملەكەت مٷددەسٸن قورعاپ جٷر!
زاڭدىلىقتى قاداعالاۋشى باس پروكۋراتۋرانىڭ, قۇقىق قورعاۋشى ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ, زاڭدى باقىلاۋ فۋنكتسيياسىنان ايرىلىپ قالعان تٸل كوميتەتٸنٸڭ جۇمىسىن ٸستەپ جٷر!
رەسەيدە مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەۋدٸ تالاپ ەتكەندەردٸ “ۇلتشىلدار” دەپ ايىپتاۋعا بولا ما? ەندەشە, قازاقستاندا دا مەملەكەتتٸك تٸلدە قىزمەت ەتۋدٸ تالاپ ەتۋ - زاڭدىلىق!
مىسالى, رەسەيدە مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تالاپ ەتسەڭ - پاتريوت بولىپ ماقتالاسىڭ. ال قازاقستاردا مەملەكەتتٸك تٸلدٸ تالاپ ەتسەڭ, ناشار ماعىناداعى “ۇلتشىل” اتانىپ, -داتتالاسىڭ, تٸپتٸ سوتتالاسىڭ! ەڭ بولماعاندا, ەلدەن قۋىلىپ, باس ساۋعالاپ كەتەسٸڭ?
قازٸر پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ كوميتەتٸندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە كٶرنەكٸ اقپارات مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ جوباسى قارالۋدا. وسى زاڭ جوباسىندا دەپۋتاتتاردىڭ ۇتىمدى ۇسىنىستارى تولىق قابىلدانسا, ەشكٸم كٶشە كەزٸپ, دٷكەن-كافە ارالاپ, مەملەكەتتٸك تٸل مەسەلەسٸندە داۋ بولماس ەدٸ…
ال قابىلدانباسا, كٶشەگە شىعۋدىڭ كٶكەسٸ سوندا بولادى, داۋ كٶبەيە بەرەدٸ. بۇنىڭ سوڭى بٸتپەس داۋعا, تٸپتٸ تولقۋعا اپارىپ سوعادى. بۇل ەڭ ماڭىزدى تٸل مەسەلەسٸنە ٷكٸمەتتٸڭ جايلى كابينەتتەرٸنەن شىقپاي-اق, قارا كٶزٸلدٸرٸك ارقىلى ٷستٸرت قاراپ, كٶزبوياۋشى جالعان اقپاراتتار ارقىلى حابار الىپ وتىرۋ مەسەلەنٸ ۋشىقتىرا بەرەدٸ.
ٶيتكەنٸ, بٸز وسى زاڭ جوباسىنا تٸل باسقارمالارى ٷش جىل بۇرىن ايرىلىپ قالعان كەسٸپكەرلٸك مەكەمەلەردٸ تٸلدٸك باقىلاۋ فۋنكتسيياسىن قايتارۋ ٷشٸن كەسٸپكەرلٸك كودەكسكە قايتا ۇسىنىپ وتىرمىز. ال وعان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ مەن “اتامەكەن” ۇلتتىق پالاتاسى كەلٸسٸم بەرمەي قارسى بولىپ وتىر ەلٸ. جارتى جىلدان بەرٸ ٷكٸمەت كەلٸسٸمٸ الىنباعاندىقتان بٸرٸنشٸ سەسسييادا قابىلدانۋى تيٸس زاڭ جوباسى ەكٸنشٸ سەسيياعا قالۋعا مەجبٷر بولدى…
ولارعا قازاقستاننىڭ 80 پايىزداي قازاق ازاماتتارىنىڭ تٸلدٸك ديسكريميناتسيياعا ۇشىراۋى, ەر جىل سايىن كٶرنەكٸ اقپاراتتارداعى 13 مىڭعا جۋىق مەملەكەتتٸك تٸلدەگٸ مازاق قاتەلەردٸڭ قاپتاۋى تٷك ەسەر ەتپەيتٸن سەكٸلدٸ…
قازٸر ەلدٸڭ ەڭ باستى مەسەلەسٸ مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى بولىپ تۇر. بۇل جەر مەسەلەسٸ سەكٸلدٸ ەلدٸڭ ەڭ باستى جاندى جەرٸ! سوندىقتان دا بىلتىر “قازاق ٷنٸ” ۇلتتىق پورتالىندا بٸر ايدا 126 مىڭنان استام ادام مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭدى تالاپ ەتٸپ, پرەزيدەنتكە جازىلعان اشىق حاتقا قول قويدى.
ەندٸ مىناۋ زاڭدارعا “كٶرنەكٸ اقپارات مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى تۋرالى زاڭ جوباسىنا” بۇرىن كەسٸپكەرلٸك كودەكستەن الىنىپ تاستالعان تٸلدٸك باقىلاۋ فۋنكتسيياسى قايتا قوسىلماسا, بۇل ٷلكەن شۋعا ۇلاسادى. ٶيتكەنٸ دەپۋتاتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ پاراقشالارى ارقىلى بۇل باپتىڭ قايتا قوسىلۋعا ۇسىنىلعانىن ەل جاقسى بٸلٸپ, قاتاڭ قاداعالاپ, نەتيجەسٸن اسىعا كٷتٸپ وتىر.
بۇل باقىلاۋ فۋنكتسيياسى قايتا ەنگٸزٸلمەسە زاڭ جوباسىنىڭ مەنٸ قالمايدى.
ەرينە, مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ دامىماۋى – مەملەكەتتٸڭ باستى كٸنەسٸ!
مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەجبٷرلەمەي, تٸل دامىمايدى دەپ تالاي جازدىق. “اتا زاڭدى ٶزگەرتپەي, تٸلدٸ ٷيرەنۋ – سۋعا تٷسپەي جٷزۋدٸ ٷيرەن دەگەنمەن بٸردەي”-دەگەن جانايقاي ماقالامىزدا بەرٸن اقتارىپ ايتتىق.
بٸراق بۇل بەرٸمٸزگە, قازاقتارعا, بٸزگە, قازاقتٸلدٸلەرگە دە بايلانىستى. بٸز مەملەكەتتٸك تٸل ستاتۋسىن زاڭعا ساي تالاپ ەتە المايمىز. ال ورىستٸلدٸلەر رەسمي تٸلدٸ مەملەكەتتٸك تٸلدەن دە اسىرىپ, زاڭسىز پايدالانىپ وتىر. دە-فاكتو ورىستٸلٸ مەملەكەتتٸك تٸل رٶلٸن يەلەنۋدە. بۇل جەردە زاڭ ەمەس… جەكە تۇلعالىق قاسيەتتەر كٶپ رٶل وينايدى. ەگەر ەكٸ تٸلدٸڭ ستاتۋستارى كەرٸسٸنشە بولسا, قايتەر ەدٸك… وندا جاڭبىر جاۋماي ەزٸلٸپ جٷرگەن قازاق تٸلٸ مٷلدە قۇرىپ بٸتەر ەدٸ…
ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك?
ەندٸ بٸزگە » مەن مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەيمٸن!» دەگەن شەكتەۋسٸز اكتسييانى باستايتىن ۋاقىت باياعىدا جەتتٸ!
قازٸر تەۋەلسٸزدٸك العانىمىزعا 30 جىل تولعاندا, ەندٸ "قازاقستاندىقتاردىڭ بەرٸ قازاقشا سٶيلەۋٸ تيٸس" دەيتٸن كەز كەلدٸ. بۇل قاراپايىم حالىقتىڭ عانا تالابى ەمەس, “قازاقستان -2030” ستراتەگييالىق باعدارلامادا بەكٸتٸلگەندەي, ٷكٸمەتتٸڭ ٶزٸنٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ دامىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا دا قازاقستاندىقتاردىڭ 2020 جىلى 90 پايىزى مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەۋٸ تيٸس دەپ كٶرسەتٸلگەن.
بۇل باعدارلاما بويىنشا 2014-2016 جىلدارى مەملەكەتتٸك جەنە حالىققا قىزمەت كٶرسەتەتٸن بارلىق مەكەمەلەر مەملەكەتتٸك تٸلدە جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك بولاتىن... يٸسٸ دە سەزٸلمەيدٸ... ال ەندٸ بٸزدٸڭ ەلدە زاڭدارىمىز دا, باعدارلامالارىمىز دا, ەلباسى مەن پرەزيدەنت تاپسىرمالارى دا ٸسكە اسپايتىنىنا كٶزٸمٸز جەتتٸ.
ەندٸ نە ٸستەۋ كەرەك?
بٸرٸنشٸدەن, ول ٷشٸن جوعارىدا ايتقانداي, بارلىق جەردە, كٸمگە, قاي ۇلتتىڭ ٶكٸلٸ بولسا دا, تەك مەملەكەتتٸك تٸلدە - قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋٸمٸز كەرەك. وسىلاي قۇلدىق قۇلىقتان قۇتىلماي, مىڭ جەردەن زاڭ بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە دە, قازاق تٸلٸنٸڭ جاپپاي قولدانىلۋى قيىن. "زاڭ جاقسى بولعانمەن, شەنەۋنٸكتەر ناشار بولسا, ول ورىندالمايدى"-دەپ بٸر دانىشپان ايتقانداي, مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەرٸمٸزدٸڭ كٶبٸسٸنٸڭ (مينيسترلەر,ەكٸمدەر, دەپۋتاتتار, ت.ب.) مەملەكەتتٸك تٸلدٸ يگەرۋگە, ياعني, زاڭدى ورىنداۋعا ساۋاتتارى جەتپەيدٸ. سوندىقتان دا, كٶپشٸلٸك ورىنداردا, دٷكەندەردە دە, جيىنداردا دا, بارلىق جەردە قازاق تٸلٸندە سٶيلەيٸك. مينيسترلەرگە, ەكٸمدەرگە, مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ بەرٸنە, قانداي ۇلت بولسىن, مەملەكەتتٸك تٸلدە سۇراق قويىپ, مەملەكەتتٸك تٸلدە جاۋاپ تالاپ ەتٸڭٸزدەر. بۇل زاڭمەن بەكٸتٸلگەن ەرەجە. سٸزگە ورىس تٸلٸندە نەمەسە ٶزگە تٸلدە سۇراق قويسا, تەك مەملەكەتتٸك تٸلدە جاۋاپ بەرۋ كەرەك.
ال بۇل بٸزدٸڭ قولىمىزدان كەلە مە? قۇل بولساڭ, كەلمەيدٸ. ٶيتكەنٸ, قۇل قوجايىن تٸلٸندە (ورىس تٸلٸندە) سٶيلەۋگە قۇمار بولادى. ۇل بولساڭ, كەلەدٸ! ٶيتكەنٸ ۇل ٶز تٸلٸندە سٶيلەيدٸ!
ەكٸنشٸدەن, بٸزگە جەتٸسپەي كەلە جاتقان تاعى بٸر ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە بار. مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ مەملەكەتتٸك ورگاندا نەمەسە جەكە مەكەمە, دٷكەندەردە تب. اياققا تاپتالعانى تۋرالى زاڭدىلىقتى قاداعالاۋ ورگانى – پروكۋراتۋراعا ارىز جازىپ وتىرۋ كەرەك. بٸزدٸڭ ەڭ باستى كەمشٸلٸگٸمٸز – زاڭدى تٷردە شاعىمدانبايمىز. ٷندەمەي سورلى كٷيٸندە قازاق ەلٸندە تۇرىپ, تيتتەي دٷكەنشٸك ساتۋشىسىنان باستاپ, مينيسترگە دەيٸن رەسەي تٸلٸندە جاۋاپ بەرٸپ تۇرا بەرەمٸز. مىقتاعاندا, ايقايلاسامىز دا, كەتٸپ قالامىز. 30 جىلدان بەرٸ بٸر قالادا پروكۋراتۋراعا 1 كٷندە 100 ارىزدان تٷسٸپ وتىرعاندا, بٷگٸندە بٷيتٸپ, قازاقشا نان سۇراي الماي وتىرماس ەدٸك. ال ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸ «ورىسشا جاۋاپ بەرمەدٸ» دەپ, 30 جىلداعى بٸرەر عانا زاڭدىلىققا زاڭسىز شاعىمدانىپ, ارىز قالدىرادى. سوندىقتان ولاردىڭ زاڭسىز سٶزدەرٸ دە زاڭ ورىندارىنا ٶتٸمدٸ.
بٸز پرەزيدەنتتٸڭ كەشەگٸ جولداۋىنان دا ٶزٸمٸزگە كەرەگٸن الىپ, ناسيحاتىمىزعا پايدالانا بٸلەيٸك. ٶيتكەنٸ, ەركٸم ٶزٸنٸڭ كٷندەلٸكتٸ سٶيلەپ جٷرگەن تٸلٸنە ىڭعايلاپ, كٶرپەنٸ ٶزدەرٸنە تارتىپ تەپسٸرلەۋدە.
مىسالى, ورىستٸلدٸلەر پرەزيدەنتتٸڭ ورىس تٸلٸ تۋرالى ايتقانىن تاراتۋدا, ال قازاق تٸلٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ستاتۋسى جايىندا ايتقانى تۋرالى ەسكە دە الماۋدا, بٸر دە بٸر رەت جازعان جوق! ال بٸزدٸڭ كەيبٸر تٸل جاناشىرلارىمىز سول ورىستٸلدٸلەردٸڭ شوتىن شاۋىپ, سولاردىڭ جۇمىسىن ٸستەپ, پرەزيدەنتتٸڭ جولداۋدا ورىس تٸلٸ تۋرالى ايتقان سٶزٸن تاراتىپ, (“نەگە ايتتى?” دەسە دە, سول سٶزدٸ جارييالاۋ دا, سولارعا جۇمىس ٸستەۋ بولادى) ولارعا ۇپاي قوسۋدا.
ودان دا باياعى كەڭەستٸك ەسكٸ جولىمەن , ەسكٸ ارباسىن سالدىرلاتىپ كەلە جاتقان ەسكٸ “كەڭەسشٸ” ەرتٸسباەۆ سيياقتى قازاق تٸلٸنە قارسىلارعا قارسى جاۋاپ بەرۋ كەرەك! وشاكباەۆ ەكەۋٸ پرەزيدەنتتٸڭ ورىس تٸلٸ تۋرالى ايتقانىن عانا ٸلٸپ الىپ, بۇرمالاپ وتىر ەفيردە. مەملەكەت باسشىسىنىڭ “بٸر عانا مەملەكەتتٸك تٸل بار” دەگەنٸن قۇلاقتارىنا دا قىستىرماي, تٸپتٸ ورىس تٸلٸن قايتا ەكٸنشٸ مەملەكەتتٸك تٸل قاتارىنا اپارىپ قوسىپ قويدى. وسى ەرتٸسباەۆتار عوي وسىلاي ەلگە ٸرٸتكٸ سالاتىن - مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭدى تالاپ ەتٸپ جٷرگەن تٸل قورعاندارى ەمەس!
“اتازاڭىمىزدا بٸر عانا مەملەكەتتٸك تٸل بار - بۇل قازاق تٸلٸ!- دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ
پرەزيدەنت قازاق تٸلٸن دامىتۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ باسىم باعىتىنىڭ بٸرٸ بولىپ قالا بەرەتٸنٸنە باسا نازار اۋداردى.
"قازاق تٸلٸ, شىن مەنٸندە, بٸلٸم مەن عىلىمنىڭ, مەدەنيەت پەن ٸس جٷرگٸزۋدٸڭ تٸلٸنە اينالۋدا. جالپى مەملەكەتتٸك تٸلدٸ قولدانۋ اياسى كەڭەيٸپ كەلەدٸ. بۇل زاڭدى قۇبىلىس, ٶمٸردٸڭ باستى ٷردٸسٸ.”-دەدٸ.
پرەزيدەنت بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىراتىن ەربٸر ازامات قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋگە دەن قويۋعا تيٸس ەكەنٸن ايتتى. سەبەبٸ بۇل وتانشىلدىقتىڭ باستى بەلگٸسٸ دەۋگە بولادى.
ياعني, قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ 30 جىلدان اسا داۋ بولىپ كەلە جاتقان, اقورداداعى لاۋازىمدى شەنەۋنٸكتەردەن,
ٷكٸمەت باسشىلارىنان باستاپ, ٷيشٸكتەگٸ ساتۋشىلارعا دەيٸن, كەيبٸر “ساياساتتانۋشى”, “تٸلتانۋشىلارعا” دەيٸن “بٸزدە مەملەكەتتٸك تٸل -ەكەۋ»-دەپ, ٶزدەرٸ دە شاتاسىپ, ەلدٸ دە اداستىرىپ جٷرگەندەر جايىپ جٸبەرگەن جاڭساق پٸكٸرگە نٷكتە قويدى!
سوندىقتان, سول مەملەكەت باسشىسى ايتقان بٸر عانا مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭدى تالاپ ەتكەن (ولار ورىس تٸلٸنە قارسى بولىپ وتىرعان جوق, ديسكريميناتسيياعا ۇشىراعان قازاق تٸلٸنٸڭ قاتارعا ٸلٸنۋٸ ٷشٸن قايرات ەتۋدە) ەلدٸڭ ناعىز پاتريوتتارى, تٸل كٷرەسكەرلەرٸن قۋدالاعانشا, قورعان بولۋىمىز كەرەك!
ٶيتكەنٸ ولار تەۋەلسٸزدٸك قورعاندارى!
كەلەسٸ جىلى مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى “اق جول” پارتيياسى ٶز دەپۋتاتتىق باستاماشىلىعىمەن قولعا الماق.
ەلدٸڭ ەڭ باستى مەسەلەسٸ - مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى دەربەس زاڭ قابىلدانباي بۇل داۋ ەشقاشان بٸتپەيدٸ, قايتا ٶرشي تٷسە بەرەدٸ.
بٸز مۇنى مۇرات مٶڭكەۇلى سەكٸلدٸ زار زامان اقىندارى بٸلٸپ زارلاعانداي, قاۋٸپ ەتكەننەن ايتامىز.
قازىبەك يسا,
مەجٸلٸس دەپۋتاتى
