سول بٸر زۇلمات جىلدارى نۆكد-نىڭ قاندى قولىنان قۇربان بولعان جازىقسىز ادامداردى الماتى قالاسىنان 40 شاقىرىمداي جەردەگٸ وسى جاڭالىق اۋىلىنىڭ ٸرگەسٸنە ەكەپ كٶمگەن.
1997 جىلى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ جارلىعى شىعىپ, سوعان سەيكەس «31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كٷنٸ» بولىپ بەكٸتٸلدٸ.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا الماتى وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ قولداۋىمەن سالىنعان ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىنا ارنالعان مۋزەي 3 ەكسپوزيتسييالىق زالدان تۇرادى.
رەپرەسسييا جىلدارىندا جازىقسىز جاپا شەككەندەردٸڭ ەسٸمٸن مەڭگٸ ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا, جاڭا ەكسپوزيتسييانىڭ 3 زالىندا:
- «قازاقستانداعى 1916-1986 جج. ارالىعىنداعى قۋعىن-سٷرگٸن تاريحى»;
- «ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن ەسكە الۋ» («رەكۆيەم» زالى);
- «ەدٸلەت» تاريحي-اعارتۋشىلىق قوعامى جەنە ونىڭ قىزمەتٸنە قاتىستى ەكسپوناتتار قويىلعان.
1930-شى – 1950-شٸ جىلدارداعى قۋعىن-سٷرگٸن تاريحى تۋرالى بٸرٸنشٸ زالدىڭ ەكسپوناتتارى تانىستىرادى.
ولاردىڭ قاتارىندا قازاقتىڭ زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ – م.تىنىشپاەۆ, ٸ.جانسٷگٸروۆ, ج.كٷدەرين جەنە باسقالارى تۋرالى فوتو قۇجاتتىق ماتەريالدار.
سونىمەن قاتار, وسى زالدا الماتى وبلىستىق ٸشكٸ ٸستەر دەپارتامەنتٸنٸڭ ارحيۆٸنەن الىنعان, الماتى وبلىسى بويىنشا تۇتقىنعا الىنعانداردىڭ (قۋعىن-سٷرگٸنگە ۇشىراپ, كەيٸننەن اقتالعاندار) ٸس كٶشٸرمەلەرٸ قويىلعان.
ستاليندٸك لاگەرلەردەگٸ تۇتقىنداردىڭ ٶمٸرٸ تٶرت ديورامادا اشىپ كٶرسەتٸلگەن.
جاڭالىق اۋىلىندا اتىلىپ, جەرلەنگەندەردٸڭ جەكە زاتتارىن دا وسى زالداعى تاقىرىپتىق بٶلٸمدەردەن كەزدەستٸرۋگە بولادى.
«ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن ەسكە الۋ» زالىندا جازىقسىز جازالانعان 4125 ادامنىڭ اتى مەن تەگٸ مەرمەر تاسقا قاشالىپ جازىلىپ, قابىرعالارىنا ٸلٸنگەن. ولاردىڭ قىسقاشا ٶمٸربايانىن (اقپارات 2 تٸلدە بەرٸلگەن) وسى زالعا قويىلعان اقپاراتتىق دٷڭگٸرشەكتەردەن كٶرۋگە بولادى.
جاڭالىق اۋىلىندا مەموريال ورناتۋدىڭ باستاماشىسى بولعان, رەپرەسسييا قۇرباندارى تۋرالى 9 تومدىق «ازالى كٸتاپ» شىعارماسىنىڭ اۆتورى قازاقستاندىق «ەدٸلەت» تاريحي-اعارتۋشىلىق قوعامىنىڭ قىزمەتٸنە مۋزەيدٸڭ 3-شٸ زالىنىڭ ەكسپوزيتسيياسى ارنالعان.
مۋزەيدٸڭ اشىلۋ سالتاناتىنا الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ, ٸليياس جانسٷگٸروۆتٸڭ ۇلى – سايات جانسٷگٸروۆ, پروفەسسور, الاشتانۋشى مەمبەت قويگەلديەۆ, جاڭالىق اۋىلدىق وكرۋگٸنٸڭ ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى تۇرسىنعالي ساۋداباەۆ جەنە قازاقستانداعى رەپرەسسييا مۋزەيلەرٸنٸڭ باسشىلارى, تاريحشىلار, زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, رەپرەسسييا قۇرباندارىنىڭ ۇرپاقتارى, ت.ب. شاقىرىلدى.
اماندىق باتالوۆ: «بٸز ولارعا قارىزدارمىز...»
مۋزەيدٸڭ اشىلۋ سالتاناتىندا اماندىق باتالوۆ سٶز سٶيلەدٸ.
«قازاقتىڭ ٶشپەس رۋحىن, جازىقسىز قۇربان بولعان بوزداقتاردىڭ ەرەن ەرلٸگٸن تانىتىپ تۇرعان بۇل جەر – قاسيەتتٸ جەر.
وسى قاسيەتتٸ جەردە 4 مىڭنان اسا وزبىر ساياسات قۇرباندارى مەڭگٸلٸككە كٶز جۇمعان. ولاردىڭ بارلىعى – حالىقتىڭ ماڭداي الدى, وزىق ويلى, بٸرتۋار ازاماتتارى ەدٸ.
بٷگٸن ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىنا ارنالعان مۋزەي اشىلدى.
دانا حالقىمىز ٶتكەنگە – سالاۋات, بولاشاققا – عيبرات ايتقان. تاريحىنا قۇرمەتپەن قاراعان.
بٸز ەلدٸڭ بٸرلٸگٸ, ازاتتىعى جولىندا قاسىق قانىن اياماي, شىبىن جانىن شٷبەرەككە تٷيگەن تۇلعالاردىڭ رۋحىنا باس يٸپ, تاعزىم ەتەمٸز.
بۇل مۋزەي – الاشتىڭ ٸرٸ قايراتكەرلەرٸنٸڭ, قىرشىن كەتكەن بوزداقتاردىڭ ەرلٸگٸن, حالىقتىڭ بيٸك رۋحىن تانىتار ورىن بولادى دەپ سەنەمٸز.
مۋزەيدٸڭ جالپى الاڭى 535 شارشى شاقىرىم مەتردٸ قۇرايدى. قۇرىلىس جۇمىستارىنا 288 ملن قارجى بٶلدٸك.
بٸزدٸڭ ەندٸگٸ ماقساتىمىز – وسى تاريحي جىلدار وقيعاسىن, ونىڭ جازىقسىز قۇربانى بولعان ازاماتتاردىڭ ەسٸمدەرٸن جاڭعىرتۋ, ولاردى مەڭگٸ ەستە ساقتاۋ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسندا ەلٸمٸزدٸڭ تاريحي كەزەڭدەرٸندەگٸ «ۇلى دالا تۇلعالارى» تۋرالى ايتىلادى.
ۇلى دالامىزدىڭ اياۋلى پەرزەنتتەرٸ, ەل ٷشٸن جانىن قيعان ارىستارىمىزدىڭ ەسٸمٸ – ەل جٷرەگٸندە دەپ بٸلەمٸن», – دەدٸ الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ.
فوتو: الماتى وبلىسى ەكٸمدٸگٸنەن
