ەل-فارابي كٸتاپحاناسى سيرەك كەزدەسەتٸن كٶنە كٸتاپتارمەن تولىقتى
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت قانسەيٸتۇلى تٷيمەباەۆ بۇل رۋحاني مۇرانىڭ ەرەكشە قۇندىلىعىنا توقتالىپ, «باقىتجان ەلٸشەرۇلى بٷگٸن بٸزگە ٷلكەن ميسسييامەن كەلٸپ, اتا-باباسىنان قالعان جەنە ٶزٸنٸڭ زەرتتەۋشٸلٸك قابٸلەتٸمەن ٶمٸر بويى جيناعان ەدەبيەت, دٸن, تاريح, تٸل, گەوگرافييا سالالارىن قامتىعان كٸتاپتارىن ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ كٸتاپحاناسىنا ارنايى تاپسىرىپ وتىر.
اراب, پارسى, شاعاتا تٸلدەرٸندە جازىلعان, كٶنە عاسىرلاردان بٷگٸنگٸ دەۋٸر ارالىعىن قامتىعان ٶتە سيرەك كەزدەسەتٸن بۇل كٸتاپتار مەن قولجازبالاردا قانشاما تاريح جاتىر?! بۇل ەڭبەكتەردٸڭ اراسىندا ورتا ازييا عانا ەمەس, ەرتە كەزدەردە دٷنيە جٷزٸندە جارىق كٶرگەن قۇندى كٸتاپتاردىڭ ٷلگٸلەرٸ بار.
بٸز بۇل رۋحاني مۇرانى كٸتاپحانامىزعا قابىلداپ قانا قويماي, شىعىستانۋشى, لينگۆيست, تاريحشى عالىمدارىمىزدان جۇمىس توبىن قۇرىپ, كٸتاپتارعا ارنايى ساراپتاما جاساپ, ولاردى سۇرىپتاپ, تاقىرىپتىق باعىتتارىنا بايلانىستى سالالارعا بٶلٸپ, ناقتى زەرتتەۋلەر جٷرگٸزەتٸن بولامىز. بۇل كٸتاپتاردى زەردەلەۋ بارىسىندا ولاردىڭ مازمۇنىن جەكە-جەكە تالداپ تالداپ, استارىنا ٷڭٸلٸپ, رۋحاني, عىلىمي قۇندىلىعىنا ناقتى باعاسىن بەرەتٸن بولامىز.» - دەپ, الداعى ماقساتتارىمەن بٶلٸستٸ.
ۋنيۆەرسيەت باسشىسى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ باقىتجان ەلٸشەرۇلىنا ەل-فارابي كٸتاپحاناسىنا تاپسىرعان قۇندى كٸتاپتارى ٷشٸن وقۋ ورنى ۇجىمىنىڭ اتىنان العىس ايتىپ, ەل ٸشٸندە, جەكە وتباسىلىق قوردا جاتقان بابالار مۇراسىن كٸتاپحانا, مۇراجايلارعا تاپسىرۋدىڭ ٸزگٸ دەستٷر ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتٸپ, بۇل ەسٸرەسە كەيٸنگٸ جاس ۇرپاقتىڭ ۇلتتىق تانىم-تٷسٸنٸگٸ مەن وي-ساناسىن دامىتۋعا وڭ ىقپالىن تيگٸزەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
ۋنيۆەرسيەتٸمٸزدٸڭ ەل-فارابي كٸتاپحاناسىنا تاپسىرىلعان كٸتاپاتار نەگٸزٸنەن باقىتجان ەلٸشەرۇلىنىڭ اتاسى دٷيسەنبەك قابىلانبايۇلى اقساقالدىڭ جيناعان مۇرالارى.
بٷگٸندە بٸزگە دٷيسەنبەك اقساقالدىڭ ارتىندا مۇرا رەتٸندە قالعان 240-تان استام سيرەك كەزدەسەتٸن كٸتاپتارى مەن قولجازبالارى جەتٸپ وتىر. دٷيسەنبەك قابىلانبايۇلى جيناعان كٸتاپتار بۇدان دا كٶپ بولۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ, كەيبٸر كٸتاپتار ٶزگە ادامدارعا, تۋىستارعا سىيعا بەرٸلٸپ كەتكەن.
ۋنيۆەرسيەت كٸتاپحاناسىنا تاپسىرىلعان كٸتاپتاردىڭ ٸشٸندە 1324 جىلى مىسىر باسپاسىنان شىققان قۇران كەرٸمنەن باستاپ پەكٸستان, ٷندٸستاندا, تٷركييادا, قازان باسپالارىندا باسىلعان باسىلعان ەدەبي, تاريحي, دٸني كٸتاپتار بار.
مىسالى, سارعايعان كٶنە كٸتاپتاردىڭ ٸشٸندە بٷگٸنگٸ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ استاناسى – نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ كٶنە تاريحىنا قاتىستى قولجازبا دەرەكتەرٸ كەزدەسەتٸن كٸتاپتا حIح عاسىر باسىنداعى اقمولا ۋەيالاتىنىڭ قالىپتاسىپ, دامۋى تۋرالى باياندالعان.
قازاندا باسىلعان تاتار تٸلٸندەگٸ كٸتاپتا اقمولا شاhارىنىڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋى مەن ساياسي-ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا انىقتاما بەرٸلگەن. سول كەزدەگٸ اقمولا قازاق دالاسىنىڭ ورتالىعى رەتٸندە سٸبٸر مەن ورتا ازييا اراسىنا التىن كٶپٸر قىزمەتٸن اتقارىپ, مەدەنيەتتەردٸڭ الماسۋ ورتالىعى بولعان. قالادا ەكٸمشٸلٸك عيماراتتارى, قوناق ٷيلەر, ەكٸ ٷلكەن بازار, شاعىن ۇستاحانالار جۇمىس ٸستەگەن. قازٸرگٸ كەزدە ارقا تٶسٸندەگٸ ورتالىق شاhار ەگەمەن ەلٸمٸزدٸڭ ايبىنى اسقاق استاناسىنا اينالعان.
كٶنە كٸتاپتاردى كەيٸنگٸگە مۇرا ەتٸپ قالدىرىپ كەتكەن دٷيسەنبەك قابىلانبايۇلى 1904 جىلى قىزىلوردا وبلىسى, قارماقشى اۋدانى, بۇرىنعى لەنين, قازٸرگٸ تۇرماعانبەت ٸزتٸلەۋوۆ اتىنداعى اۋىلدا تۋعان. 1969 جىلى 30 مامىردا 65 جاسىندا دٷنيەدەن ٶتكەن. سول كەزەڭدەگٸ بٸلٸم وشاعى سانالاتىن سامارقاند مەدرەسەسٸندە ارابشا, پارسىشا, قاديمشە بٸلٸم العان. ساۋاتتى, يماندى, تاقۋا, بٸلٸمسٷيگٸش ادام بولعان. كٶپ جىلدار بويى دٸني قاعيداتتاردى كٸتاپ ارقىلى تٷسٸندٸرٸپ ەلٸمٸزدٸڭ رۋحانيياتىن دامىتۋعا ٶزٸندٸك ٷلەس قوسقان.
دٷيسەنبەك اقساقال ەل اراسىندا كٸشكەنتاي مولدا, قارا مولدا دەگەن اتىمەن ەيگٸلٸ بولعان جەنە دە شٶپتەن تٷرلٸ دەرٸ-دەرمەك ەزٸرلەپ ەمشٸلٸك قاسيەتٸمەن دە تانىلعان.
دٷيسەنبەك قابىلانبايۇلىنىڭ جۇبايى مىڭجان بۇزاۋقىزى 1924 جىلى دٷنيەگە كەلٸپ 1995 جىلى 18 ناۋرىزدا 71 جاسىندا دٷنيە سالعان. ول 13 پەرزەنتتٸ دٷنيەگە الىپ كەلگەن التىنقۇرساقتى انا اتانعان. بٷگٸندە دٷيسەنبەك اقساقالدىڭ ۇل-قىزدارى اتا-بابا اماناتىنا ادال ۇرپاق بولىپ ٶسٸپ كەلەدٸ.
