ٷكٸمەت پەن ەكٸمدەر جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ەكونوميكانىڭ دامۋ كٶرسەتكٸشتەرٸ مەن ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىنا قاراي باعالايمىز. بۇل تۋرالى ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, ٷكٸمەت ەل ەكونوميكاسىن تۇرالاپ قالۋدان ساقتاپ, ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن كٷردەلٸ شەشٸمدەر قابىلداۋى كەرەك جەنە ەڭ باستىسى سول شەشٸمدەردٸ ٸسكە اسىرۋعا تيٸس. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت ەكٸمدەردٸ تٸكەلەي سايلاۋدىڭ نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ جاڭا ساناتى – سايلاناتىن باسشىلار پايدا بولاتىنىن, ولاردى كەشەندٸ دايىندىقتان ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸ ٶتە ٶزەكتٸ ەكەنٸن العا تارتتى.
«العا قويىلعان مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن تۇتاس مەملەكەتتٸك اپپارات تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. ەكٸمدەردٸ تٸكەلەي سايلاۋدىڭ نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ جاڭا ساناتى – سايلاناتىن باسشىلار پايدا بولدى. بۇل – ەكٸ جارىم مىڭنان استام باسشى لاۋازىمىنداعى قىزمەتكەر دەگەن سٶز. ولاردىڭ اراسىندا بۇرىن مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جۇمىس ٸستەمەگەن ازاماتتار, سونىڭ ٸشٸندە جاستار كٶپ. سول سەبەپتٸ سايلانعان ەكٸمدەر مەن تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ باسشىلاردى كەشەندٸ دايىندىقتان ٶتكٸزۋ مەسەلەسٸ ٶتە ٶزەكتٸ بولىپ تۇر. ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, «ەكٸمدەر مەكتەبٸ» وقىتۋ جوباسىن ٸسكە قوسۋدى تاپسىرامىن», - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
الماتى ازاماتتىق اليانسىنىڭ تٶراعاسى, PhD قايىرجان ەبدٸحالىقوۆتىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتٸڭ اۋدان جەنە قالا دەڭگەيٸندەگٸ ەكٸمدەردٸ سايلاۋ مەسەلەسٸنە ٷنەمٸ نازار اۋدارۋى – «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنان تۋىندايتىن شەشٸمدەردٸڭ بٸرٸ.
«حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى العا قويىلدى. بۇل نەگٸزٸنەن بۇۇ-نىڭ 2005 جىلى بەكٸتكەن تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنان تۋىندايدى. ون جەتٸنشٸ تۇراقتى دامۋ ماقساتى وسىنى ايقىندايدى. ياعني, بۇل ماقسات – مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى سەرٸكتەستٸكتٸ ورناتۋ جەنە كەڭەيتۋ. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى العا قويعان «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى دا وسى ماقساتقا نەگٸزدەلەدٸ. بۇل بٸزدٸڭ قوعامىمىز بەن ەل بولاشاعى ٷشٸن ماڭىزدى مەسەلە بولىپ تابىلادى. سوندىقتان جاڭادان سايلانعان ەكٸمدەردٸ دايارلاۋ بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەسٸ بولىپ تۇر. مەملەكەت باسشىسى ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, «ەكٸمدەر مەكتەبٸ» وقىتۋ جوباسىن ٸسكە قوسۋدى تاپسىردى. مەنٸڭشە, ازاماتتىق قوعام دا وسى مەسەلەدە ٶزٸنٸڭ ورنىن تابا الادى. ٶيتكەنٸ حالىقپەن جۇمىس ٸستەۋدە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ كٶپتەگەن جىلدار بويى جيناقتاعان تەجٸريبەسٸ بار. وسىنداي جوبانى ٸسكە قوسقاندا ازاماتتىق قوعام جەنە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ رٶلٸ ەسكەرٸلۋٸ تيٸس دەپ ەسەپتەيمٸن»,-دەدٸ قايىرجان ەبدٸحالىقوۆ.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسىنا بەرۋدە ەكٸ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشكە سٷيەنۋ ماڭىزدى. بٸرٸنشٸسٸ – ەكونوميكالىق, ياعني ايماقتاعى نەمەسە جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ ەكونوميكانىڭ دامۋ كٶرسەتكٸشتەرٸ, ونىڭ ٶسۋٸ, ەكٸنشٸسٸ– ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىن كٶتەرۋ مەسەلەلەرٸ. وسى ەكٸ كٶرسەتكٸش بويىنشا ەكٸمدەردٸڭ جۇمىسى اشىق بولۋى تيٸس. ولار وسى كريتەرييلەر بويىنشا حالىقپەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. ەلٸ دە وسى تۇرعىدا بٸرقاتار ولقىلىقتار بار, بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى ايتتى.
«ەكٸمدەر مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار حالىقپەن جۇمىسىن وڭتايلى جٷرگٸزۋٸ كەرەك. حالىقتان كەلگەن ارىز-شاعىمداردىڭ بەرٸن قاراپ, ساپالى تٷردە جاۋاپ بەرۋٸ تيٸس. مەنٸڭشە, وسى تۇرعىدا مەملەكەتتٸك ورگاندارعا كٶمەك كٶرسەتەتٸن بٸردەن-بٸر ۇيىم – ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى, ياعني قوعامدىق كەڭەستەر, ازاماتتىق اليانستار جەنە ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار. ٶيتكەنٸ, بۇل – ناعىز ازاماتتىق قوعامنىڭ ساراپتاما توپتارى. ولار مەملەكەتتٸك ورگاندارعا كٶمەك رەتٸندە ٶز قىزمەتٸن اتقارىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن قاناعاتتاندىرۋعا, ەرتٷرلٸ ماقساتتىق توپتاردىڭ پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعان. سوندىقتان مەملەكەتتٸك ورگاندار ەڭ الدىمەن وسى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنا ارقا سٷيەۋٸ كەرەك. مەملەكەت باسشىسى دا وسى مەسەلەنٸ اتاپ ٶتتٸ, سەبەبٸ پرەزيدەنتتٸڭ باستى نازار اۋدارعان مەسەلەسٸ – مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى سەرٸكتەستٸكتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى مەملەكەتتٸك ورگاندار ازاماتتىق قوعاممەن جەنە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن جۇمىسىن ودان ەرٸ كٷشەيتۋٸ قاجەت. مەنٸڭشە, كەمەلدەنگەن ازاماتتىق قوعام بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزگە كٶپ پايداسىن تيگٸزەدٸ. ەڭ باستىسى, جوعارىدا ايتىلعانداي, ول مەملەكەت پەن حالىق اراسىنداعى كٶپٸر رەتٸندەگٸ ەلدەگٸ كٶپتەگەن پروبلەمالاردى شەشۋگە قول ۇشىن بەرە الادى»,-دەدٸ الماتى ازاماتتىق اليانسىنىڭ تٶراعاسى.
پرەزيدەنت جيىندا مەكتەپتەر سالۋ مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٶنٸندە پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
«بيۋدجەت قارجىسىن ٷنەمدەپ, قاراجاتتىڭ اشىق جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. بۇعان جول اشاتىن تەسٸلدەردٸ ەنگٸزۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ كەرەك. وسى ورايدا مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمەلەردٸ ۆاۋچەرلٸك تەسٸلمەن قارجىلاندىراتىن پيلوتتىق جوبانى اتاپ ٶتكەن جٶن. مەملەكەتتٸك تاپسىرىس بەلگٸلٸ بٸر بٸلٸم بەرۋ مەكەمەسٸنە بايلانبايتىن بولدى. سونىڭ نەتيجەسٸندە, اتا-انالار بالاباقشانى ٶزدەرٸ تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك الدى. ەندٸ بۇل تەجٸريبەنٸ ورتا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا ەنگٸزۋگە بولادى. تۇرعىلىقتى جەرٸنە قاراماستان, ەربٸر بالانىڭ بٸلٸم الۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ – مەملەكەتتٸڭ مٸندەتٸ», − دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
الماتى قالاسى №178 مامانداندىرىلعان ليتسەيٸنٸڭ ديرەكتورى, قر بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنٸڭ ٷزدٸگٸ قايراتبەك شاديەۆتٸڭ پايىمداۋىنشا, مەملەكەتتٸك قارجىنىڭ ەر مەكتەپكە تيەسٸلٸ بٶلٸگٸن ۆاۋچەر تٷرٸندە بٶلۋ ارقىلى قاراجاتتىڭ اشىق جەنە تيٸمدٸ جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. بۇل مەكتەپتەردٸ بيۋدجەتتٸ دۇرىس جوسپارلاۋعا جەنە رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋعا ىنتالاندىرادى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا ەلدٸڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جەنە قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ ٷشٸن ستراتەگييالىق ۇسىنىستاردى ورتاعا سالدى. سونىڭ بٸرٸ ۆاۋچەرلٸك جٷيە – بۇل بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قارجىلىق جەنە ەكٸمشٸلٸك دەربەستٸگٸن ارتتىراتىن مەحانيزم ەكەندٸگٸن ايتتى. بۇل جٷيە وقۋشىلارعا بٸلٸم الۋدى تاڭداۋداعى ەركٸندٸگٸن ۇسىنادى, سونىمەن قاتار مەكتەپتەر اراسىندا بەسەكەلەستٸكتٸ ىنتالاندىرادى. ەدٸل بەسەكە مەن ۆاۋچەرلٸك جٷيەنٸڭ ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنا ەسەرٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸنە كەلەتٸن بولساق, ولاردىڭ ٷيلەسٸمٸ بٸرقاتار وڭ ٶزگەرٸستەر مەن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر تۋدىرۋى مٷمكٸن. ۆاۋچەرلٸك جٷيە ارقىلى اتا-انالار ٶز بالالارىنىڭ تٸلەگٸ, جەكە بەيٸمدٸلٸگٸ مەن ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىن تاڭداي الادى. بۇل بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرىپ, مەكتەپتەردٸڭ بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا ەسەر ەتەدٸ»,-دەدٸ قايراتبەك شاديەۆ.
ونىڭ سٶزٸنشە, مەكتەپتەر وقۋشىلاردى تارتۋ, ولاردىڭ سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن ٶز بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى مەن قىزمەتتەرٸن جاقسارتۋعا مەجبٷر بولادى. سونىمەن قاتار, بۇل جەكەمەنشٸك جەنە مەملەكەتتٸك مەكتەپتەر اراسىنداعى تەڭسٸزدٸكتٸ ازايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. مۇنىڭ نەتيجەسٸندە جەكەمەنشٸك مەكتەپتەر دە مەملەكەتتٸك مەكتەپتەر سەكٸلدٸ مەملەكەتتٸك تاپسىرىس الا الادى, بۇل بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ ەرتٷرلٸ سەكتورلارى اراسىنداعى بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرادى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ەدٸل بەسەكە» جٷيەسٸنە ورتا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ كٶشۋٸ ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ مەن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قادامدارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى, — دەدٸ. مۇنداي جٷيەگە كٶشۋدٸڭ بٸرنەشە تيٸمدٸلٸكتەر مەن ارتىقشىلىقتارعا ەكەلەتٸندٸگٸمەن قاتار, بۇل جٷيەنٸڭ باستى ماقساتى – بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ەدٸلدٸكتٸ, تەڭدٸكتٸ جەنە ساپانى قامتاماسىز ەتۋ ەكەندٸگٸن باسا ايتتى. وسى رەتتە, «ەدٸل بەسەكە» جٷيەسٸنە كٶشۋدە بٸلٸم ساپاسى جاقسارىپ, مەكتەپتەردٸڭ نەتيجەلٸلٸگٸ باعالانىپ, ٷزدٸك تەجٸريبەلەر مەن يننوۆاتسييالار ەنگٸزٸلەدٸ. ەر وقۋشىنىڭ تەڭ مٷمكٸندٸگٸ ەسكەرٸلٸپ, ٶزٸنٸڭ قابٸلەتتەرٸ مەن قاجەتتٸلٸكتەرٸنە سەيكەس بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸ ارتادى. وسى ورايدا, №178 مامانداندىرىلعان ليتسەي وقۋشىلارىنىڭ بٸلٸم ساپاسى مەن پەنگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ, بولاشاق ماماندىقتى تاڭداۋدىڭ دۇرىستىعىنا كٶز جەتكٸزۋ ماقساتىندا وقۋ-تەربيە ٷدەرٸسٸندە «ٶندٸرٸستەگٸ ساباق» جەنە «مەن – پراكتيك» جوبالارى ەنگٸزٸلدٸ. بۇل جوبالار بويىنشا, وقۋشىلار ٶمٸردٸڭ ٶزٸ قورشاعان ورتادان تۇراتىندىعىن سەزٸنٸپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قاراپايىم نەرسەدەن تۇراتىندىعىن تٷسٸنەدٸ; ٶزدەرٸ تۇراتىن ايماقتاعى ٶندٸرٸس ورىندارىنا بارىپ, ۆيرتۋالدى ەمەس ناقتى ورتانىڭ ەسەرٸن تانيدى; العان بٸلٸمدەرٸن جۇمىس ورنىندا قولدانۋعا بولاتىندىعىن تٷسٸنەدٸ; سونداي-اق ارنايى مامانداردىڭ جۇمىسى مەن جەتٸستٸكتەرٸن جەكە ٶزٸ باقىلاي وتىرىپ, ناقتى تەجٸريبە الۋعا مٷمكٸندٸك الادى»,-دەدٸ الماتى قالاسى №178 مامانداندىرىلعان ليتسەيٸنٸڭ ديرەكتورى.
قايراتبەك حامزاحانۇلىنىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىنىڭ جاس ماماندارعا بەرەرٸ كٶپ.
«بيىل – جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى» دەپ جارييالانۋى ەلٸمٸزدەگٸ ەڭبەك نارىعىنىڭ ٶزگەرٸستەرٸنە, جاستاردىڭ ماماندىق تاڭداۋىنداعى ماڭىزدى اسپەكتٸلەرگە ٷلكەن ىقپال ەتٸپ وتىر. ليتسەيگە ەنگٸزٸلگەن جوبالار ارقىلى دا بۇل باستامانىڭ ماڭىزدىلىعىنا تولىقتاي سەنەمٸن جەنە ونى قولدايمىن. بۇل شارانىڭ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ٷشٸن دە, قوعام ٷشٸن دە ٷلكەن ارتىقشىلىقتار مەن مٷمكٸندٸكتەر بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ»,-دەدٸ قايراتبەك شاديەۆ.
مەملەكەت باسشىسى بيىل وقۋ ورىندارىنىڭ تاپشىلىعىن شەشۋگە, اپاتتى مەكتەپتەردٸ جەنە ٷش اۋىسىمدى وقىتۋدى جويۋعا باعىتتالعان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىنىڭ اياقتالعاندىعىن جەنە ٷش جىل ٸشٸندە تاعى 1300 مەكتەپ جاڭعىرتۋدان ٶتەتٸندٸگٸن ايتتى.
«جايلى مەكتەپ» جوباسىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – مەكتەپتەردٸڭ ينفراقۇرىلىمىن زاماناۋي ستاندارتتارعا ساي جاڭارتۋ. جاڭا مەكتەپ عيماراتتارى وقۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن, دەنساۋلىعىن جەنە ىڭعايلى وقۋ شارتتارىن قامتاماسىز ەتەدٸ. بۇل جوبا ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندەگٸ مەكتەپتەرگە بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ەسٸرەسە, شالعاي اۋىلدار مەن ەلدٸ مەكەندەردەگٸ وقۋشىلار ٷشٸن «جايلى مەكتەپ» جوباسى بٸلٸم الۋ جاعدايىن ايتارلىقتاي جاقسارتادى. مەكتەپتەر تەڭدەي زاماناۋي رەسۋرستارمەن جابدىقتالىپ, بٸلٸم بەرۋ ساپاسى بٷكٸل رەسپۋبليكا بويىنشا جاقسارادى. «جايلى مەكتەپ» جوباسى بٸلٸم بەرۋ سالاسىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, جالپى قوعامدى دامىتۋعا ەسەر ەتەدٸ. جوبانىڭ جٷزەگە اسۋى ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, قۇرىلىس, ينجەنەرلٸك, ديزاينەرلٸك جەنە باسقا سالالاردا ماماندارعا سۇرانىس ارتادى. بۇل ەكونوميكالىق ٶسٸمگە ىقپال ەتەدٸ, ەلەۋمەتتٸك جاعدايدى جاقسارتادى»,-دەدٸ قر بٸلٸم بەرۋ ٸسٸنٸڭ ٷزدٸگٸ.
