بٸز ساۋد ارابييا تۋرالى ويلانباي تۇرا المايمىز
اۆتورى Joan SMITH
(The independent باسىلىمىنان اۋدارعان بولاتبەك كەرٸمۇلى)
اشىق-ەشكەرە ادامداردى اياۋسىز جازالاپ, ەلەمگە دٸني راديكاليزمدٸ تىقپالايتىن بٸر ەلدٸڭ سايلانباعان كٶسەمٸن نە دەپ اتاۋ كەرەك?! ەگەر ول ٶزٸن ٶزٸ يسلام مەملەكەتٸنٸڭ حاليفاسى ەتٸپ سايلاپ العان ەبۋ بەكٸر ەل باعدادي بولسا “ەلەمدەگٸ ەڭ اتىشۋلى تەرروريستەردٸڭ بٸرٸ” دەپ اتالار ەدٸ. ال, ول ابدۋللا يبن ابدۋل-ازيز ەل-ساۋد كورول بولسا شە? وندا ونى “مەرتەبەلٸم” دەپ اتاعانىمىز وڭ بولار ەدٸ.
كەشە ۋەلستٸڭ حانزاداسى مەن باس مينيسترٸ سالماننىڭ جارتىلاي (شەشەسٸ بٶلەك) ٸنٸسٸ ابدۋللاھقا كوڭٸل ايتۋعا ەر-رييادتا بوي كٶرسەتتٸ. ابدۋللاھتىڭ قازاسى جۇما كٷنٸ جاريا ەتٸلگەن بولاتىن. 90 جاس جاساعان ابدۋللاھتىڭ ٶلٸمٸ ەلەم كٶسەمدەرٸنٸڭ اراسىنداعى جيٸركەنٸشتٸ ەكٸجٷزدٸلٸكتٸ كٶرسەتٸپ بەردٸ.
دەۆيد كەمەرون مارقۇم پاتشانىڭ «ارالىق سەنٸم-تٷسٸنٸستٸكتەردٸ كٷشەيتۋ» جاعىنداعى قۇلشىنىستارىن القاپ جاتقان كەزدە, ۇلىبريتانييا ٷكٸمەت عيماراتىنىڭ مەملەكەت تۋى جارتىلاي تٷسٸرٸلدٸ. باس مينيستر مىرزا مۇسىلمانشا جازىلماعان ماتەريالداردى شەكتەپ, دٸننەن بەزۋدٸ ەڭ اۋىر قىلمىس دەپ سانايتىن ساۋدي رەجيمٸنٸڭ باسقا سەنٸمدەرگە قىزىعۋشىلىق تانىتقاندىعىن دەلەلٸمەن كٶرسەتە السا جارار ەدٸ.
ەكٸ اپتانىڭ الدىندا عانا, ەل-كايدا ۇيىمىنىڭ تەررورشىلارىنان زارداپ شەككەندەرمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, پاريجگە مارش قادامىمەن كٸرگەن دەل وسى دەۆيد كەمەرون بولاتىن. سوسىن, ول ساۋد ارابيياسىنداعى ادام قۇقىعى مەن سٶز بوستاندىعىنىڭ شەكتەلٸپ وتىرعانى جايىندا ەسٸل سٶزٸن اياماعان ەدٸ. پاريجگە بارماي, ورنى ويسىراپ قالعان باراك وباما دا وسى ابسوليۋتتى پاتشانى ماداقتاۋعا ۋاقىت تابا بٸلدٸ ەرٸ اقش پەن ساۋد ارابييا قاتىناسىن «ورتا شىعىستىڭ تۇراقتىلىعى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ارنالعان كٷش» دەپ قۇپتادى. ونىڭ مەملەكەت حاتشىسى دجون كەرري تۆيتتەرٸندە بۇل قازا تاپقان ارىستى : «اقىل-پاراساتتىڭ يەسٸ ەدٸ», -دەپ جازدى. ول, تٸپتٸ: «ەلەم بٸرتۋار كٶسەمٸنەن ايىرىلدى», - دەپ اعىنان اقتارىلدى.
بٸر قىزىعى, بۇل قاربالاس كٸسٸلەردٸڭ ەشقايسىسىدا ەكٸ اپتانىڭ الدىنداعى سوعىلعان 50 دٷرەدەن ەلٸ ەسٸن جييا الماعانى ٷشٸن قالعان دٷرەسٸ كەشٸكتٸرٸلگەن ساۋد ارابييالىق بلوگەر رايف باداۋيدٸ تٸلگە تيەك ەتۋگە ۋاقىت شىعارا المادى. باداۋيگە بەرٸلگەن اياۋسىز جازانىڭ ٶزٸ دەموكراتييالىق ەلدەردٸڭ ارابييا پاتشالىعىنا قانداي كٶزقاراستا ەكەندٸگٸن پاش ەتتٸ. حانزادا چارلز بىلتىر اقپان ايىندا ەر-ريياد تا ۇلتتىق حالاتپەن ناعىز اقىماقتارشا قانجار بيٸنە قاتىناسقان كەزٸندە, ساۋدي اقسۇيەكتەرٸنە جاقىنداسۋدىڭ بٸردە-بٸر ورايىن قۇر جٸبەرمەگەن ەدٸ. التى ايدان سوڭ چارلزدىڭ ساۋد ارابييالىق دوستارى ٷش اپتانىڭ ٸشٸندە 20-دان استام ادامدى بٸر جاقتىلى ەتكەندە, ول دوستارىنا قارسى بٸر اۋىز سٶز ايتپادى. ولاردىڭ باسىم كٶپ ساندىسىنىڭ باستارى الىنعان. چارلز حانزادانىڭ بيلەگەن كەزٸندەگٸ قولىنا ۇستاعان قانجارىمەن الىنباعان بولسا ەكەن, ەيتەۋٸر.
ابدۋللانى «رەفورماشى» دەپ تانيتىن ادامداردىڭ ەشقايسىسى دا پاتشالىقتىڭ ادام قۇقىعىن اياق استى ەتكەنٸ جايلى قورقىنىشتى ەستەلٸكتەرگە بايلانىستى ەشتەمە ايتقان جوق. ەلدە, ولار جۋىرداعى ساۋدي وفيتسەرٸنٸڭ قان كٶشەدە بيرمالىق ەيەلدٸڭ باسىن شىڭعىرتىپ قويىپ كەسٸپ العان ۆيدەوسىن بٸلمەي مە? وسى رەجيمنٸڭ ەيەلدەردٸ قورسانايتىن قۇرساۋلانعان يدەياسىنىڭ كٶرٸنٸسٸ دەپ مىنانى ايتساق تا بولادى, ەيەل جٷرگٸزۋشٸلەرگە قويىلعان وعاش شەكتەمەلەرگە قايشى كەلگەن ساۋديلىق ەكٸ ەيەل ٶز ٸستەرٸن تەرروريستٸك سوتقا جٶنەلتكەن ەدٸ. حالىقارالىق قارجى ۇيىمىنىڭ باستىعى كريستين لاگارد ابدۋللاھتى «ەيەلدەردٸڭ قامقورشىسى» دەپ سۋرەتتەگەندە, زايىرى, نە ويلادى ەكەن?
بۇل پاتشالىق - ساۋدي ەۋلەتٸنە بيلٸك بەرٸپ, ونى قورعاشتاعان يسلامنىڭ ۇشقارى فورماسى ۋاھاببيزمنىڭ وشاعى بولدى . ساۋديلىقتاردىڭ اشىق-ەشكەرە كٸسٸ ٶلتٸرۋگە قۇشتارلىقتارى, قورقىنىشتى تاعدىر كەشكەلٸ تۇرعان باتىستىق بارىمتالانۋشىلاردىڭ ۆيدەوسىمەن جەر-ەلەمدٸ دٷرلٸكتٸرگەن ٶزدەرٸنٸڭ قاس جاۋى Isis(يسلام مەملەكەتٸ)-دٸكٸنەن كەم تٷسپەيدٸ.
ەڭ ٶرەسكەلٸ, ساۋدي اقسۇيەك ەۋلەتٸنٸڭ ەل-كايدا جەنە ونىڭ تارماقتارىنىڭ كەلٸپ شىعۋىنا سەبەپكەر بولعان ٶزدەرٸنٸڭ قۇرساۋلانعان يدەياسى ەكەنٸن ەشكٸم راستاي المادى. بۇل پاتشالىق - ساۋدي ەۋلەتٸنە بيلٸك بەرٸپ, ونى قورعاشتاعان يسلامنىڭ ۇشقارى فورماسى ۋاھاببيزمنىڭ وشاعى بولدى . ساۋديلىقتاردىڭ اشىق-ەشكەرە كٸسٸ ٶلتٸرۋگە قۇشتارلىقتارى, قورقىنىشتى تاعدىر كەشكەلٸ تۇرعان باتىستىق بارىمتالانۋشىلاردىڭ ۆيدەوسىمەن جەر-ەلەمدٸ دٷرلٸكتٸرگەن ٶزدەرٸنٸڭ قاس جاۋى Isis(يسلام مەملەكەتٸ)-دٸكٸنەن كەم تٷسپەيدٸ. جۇرت يم بۇنى قايدان قابىلدادى دەپ ويلايدى ەكەن? ال-كايدا نەمەسە يسلام مەملەكەتٸ بولسىن, ەكەۋٸ دە نەگٸزٸنەن ساۋد ارابييادان ەش ايىرماسىز قييالدارىنداعى حاليفاتتارىن قايتا قۇرعىسى كەلەدٸ.
زاڭدى وپپوزيتسيياعا ۋەكٸلدٸك ەتكەن ەر قانداي ادامعا جٷيەلٸ تٷردە قوقان-لوققى جاساپ وتىرعان ساۋدي اقسۇيەكتەرٸ: «بٸزسٸز كٷندەرٸڭ قاراڭ» دەپ ەسكەرتەدٸ. ولار شەتەلدٸك وداقتاستارىن رەفورما ەنگٸزۋدٸ قاتتى قالايمىز دەۋمەن سەندٸرٸپ, تالاي جىلدى جىم-جىلاس ٶتكٸزدٸ. بٸراق, ەل جاعدايى بۇل رەفورمالارعا دايىن ەمەس ەدٸ. وسى اقسۇيەك ەۋلەتتٸڭ قارۋلى كٷشتەر مەن بارلاۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ بولات تۇتقاسىن ۋىسىندا ۇستاپ تۇرعانى ەلگە ەشبٸر كٷمەن تۋدىرمايتىن شىعار.
ساۋد ارابييانىڭ وساما بەن لادەن توبى جەنە باسقا ساۋديلىق جاستاردى اۋعانستانعا سوعىسقا جٸبەرٸپ, ەلەمدٸ شارپىعان ''دجيھاد'' قوزعالىسىن ٷكٸلەپ وتىرعانىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سودان باستاپ ۋاھاببيست يدەولوگيياسى ورتا شىعىستا, افريكادا, امەريكادا, سونداي-اق, ەۋروپا استانالارىنىڭ جول تاراۋلارىندا جاي حالىققا باعىتتالعان قورقىنىشتى شابۋىلداردىڭ بٸلتەسٸن تۇتاندىردى . ساۋد ارابييالىقتارعا جاعىمسۋ 11 قىركٷيەك وقيعاسىن, 7 شٸلدەدە بولعان مادريدتاعى بومبىلاۋدى, Chibok-تٸك قىزداردىڭ بارىمتالانۋى مەن Charlie Hebdo-داعى قىرعىنشىلىقتى دا توقتاتا المادى. ۋاھاببيزم – زاماننىڭ باس اۋرۋى. ال, ەكٸجٷزدى اقسۇيەك ەۋلەتٸنە يە ساۋد ارابييا – قاۋٸپ-قاتەردٸڭ وشاعى.
