اباي بٷكٸل جاڭالىقتىڭ جارشىسى بولعان, جەنە ول ونى تۋدىرعان ورتادان بٸر ساتى جوعارى تۇرعان. ەڭبەكتٸ قوعامنىڭ بايلىعى مەن مولشىلىعىنا جالعىز جول رەتٸندە باعالادى. حالىق پەن ٷستەمدٸك اراسىنداعى انتاگونيستٸك قايشىلىقتاردى اشتى. رۋارالىق جازالارعا قارسى تۇردى, مانساپقۇمارلىق پەن فەودالدىقتى سىنادى.
اباي دٸن جاناشىرلارىنا دەگەن كٶزقاراسىمەن ەرەكشەلەندٸ. ولاردىڭ كٶبٸ دٸندٸ تٷسٸنبەيتٸندٸگٸن كٶرٸپ, ول بىلاي دەپ جازدى: "مەنٸڭ ويىمشا, قازاقتاردى شىنايى مۇسىلمان دەپ اتاۋعا بولمايدى».
قازاق اعارتۋشىسى مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەن تەرتٸپكە قاتىستى مەسەلەلەردە دەموكراتييالىق ۇستانىم-داردى ۇستاندى. بيلٸك قىزمەتٸنە ادال, حالىق يگٸلٸگٸ ٷشٸن قىزمەت ەتۋگە مٷددەلٸ ادامدار سايلانۋى تيٸس دەپ ساناعان. اباي بيلەۋشٸلەر مەن كٶپشٸلٸك حالىق ماسسالارىنىڭ مٷددەلەرٸ اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتاردى شەشۋ جولدارى ونى قاتتى الاڭداتتى.
ول سونداي-اق قوعامنىڭ, زاڭنىڭ جەنە جەكە تۇلعانىڭ ٶزارا تەۋەلدٸلٸگٸ قانداي ەكەنٸن اياعىنا دەيٸن انىقتاي المادى.
بٸراق حالىقتىڭ ٶمٸرٸن جاقسارتۋ جولدارىن اقىن ەڭ الدىمەن قوعامنىڭ ەكونوميكالىق نەگٸزٸن ٶزگەرتۋدٸ كٶردٸ. ول قازاقتاردىڭ پروگرەسسيۆتٸ دامۋىن ەگٸنشٸلٸكتٸڭ, قولٶنەردٸڭ جەنە ساۋدانىڭ دامۋى-مەن تىعىز بايلانىستىردى.
ناداندىقتى جەڭە الاتىن نەگٸزگٸ كٷش عىلىم مەن اعارتۋدا دەپ ەسەپتەدٸ. بارلىق حالىق ٷشٸن بەيبٸتشٸلٸك پەن ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن مويىنداي وتىرىپ, تەك وسى جاعدايلاردا عانا قوعامنىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشتەرٸ – عىلىم, وزىق يدەيالار, مەدەنيەت تولىق كٶلەمدە دامي الادى جەنە بٷكٸلحا-لىقتىق يگٸلٸك الادى دەپ ەسەپتەدٸ.
بٷكٸلحالىقتىق يگٸلٸكتٸ ارمانداي وتىرىپ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە اعارتۋ مەن عىلىم, قازٸرگٸ قۇرىلىستى ٶزگەرتۋگە قابٸلەتتٸ دەپ ەسەپتەي وتىرىپ, ٶزٸن سول زاماننىڭ اعارتۋشىلارى دەڭگەيٸندە ۇستاندى.
اباي ويىنىڭ پروگرەسسيۆتٸلٸگٸ ونىڭ شىعارمالارىندا كٶرسەتٸلگەن. ول ەيەلدٸ – انانى وتباسى تٸرەگٸ رەتٸندە جىرلاپ, قالىڭ مالدى, كٶپ نەكەلٸلٸكتٸ جوققا شىعارىپ, قازاق قوعامىنداعى ەيەلدٸڭ تەڭ قۇقىعى ٷشٸن كٷرەسكەن. «كٶزٸمنٸڭ قاراسى» («تى زراچوك گلاز مويح»), «قىزارىپ, سۇرلانىپ» («ي كراسنەت, ي بلەد-نەت»), «عاشىقتىق تٸلٸ – تٸلسٸز تٸل» («يازىك ليۋبۆي – يازىك بەز سلوۆ») ٶلەڭدەرٸندە ماحاببات كٷشٸ, ەيەلدٸڭ سۇلۋلىعى كٶرسەتٸلگەن.
اباي – قازاق حالقىنىڭ پرو-گرەسسيۆتٸ دامۋى مەن ويلاۋىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان فيلوسوف. ونىڭ كٶپ ۇلتتى بٸرتۇتاس قوعامنىڭ, مەملەكەتتٸك قۇرىلىستىڭ, ەلەۋمەتتٸك قۇندىلىقتاردىڭ, دەموكراتييالىق قوعامنىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ كٶرٸنٸسٸ ۇرپاقتان-ۇرپاققا بەرٸلۋدە.
وسىعان وراي, مەرەيتويدى مە-رەكەلەۋ جىلى قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ جوسپارلاعان ٸس-شارالار توپتاماسى شەڭبەرٸندە شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا قر ٸٸم قاجد وۆ-156/17 مەكەمەسٸنٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸ ارنايى كونتينگەنت اراسىندا "اباي قۇنانباەۆ ويىنىڭ قازٸرگٸ قازاقستاندىق قوعامعا ەسەرٸ: قازٸرگٸ كٷنگٸ ٶزەكتٸلٸگٸ" تاقىرىبىندا ديسپۋت ٶتكٸزدٸ.
كەزدەسۋگە دايىندىق الدىن الا جارييالانىپ, قاتىسۋشىلاردىڭ ۇلى اقىننىڭ ەڭبەكتەرٸن زەرتتەۋ ٷشٸن بٸر ايدان استام ۋاقىت بولدى.
نەتيجەسٸندە قاتىسۋشىلار اباي قۇنانباەۆتىڭ شىعارماشىلىعىن تەرەڭ بٸلەتٸندٸكتەرٸن كٶرسەتتٸ. سونىمەن قاتار, كەيبٸر قاتىسۋشىلار اعارتۋشىنىڭ ٶمٸر سٷرۋ كەزەڭٸندەگٸ قازاق حالقىنىڭ قازٸرگٸ زامان شىندىعى مەن جاعدايى اراسىنداعى پاراللەل جايىندا وي تٷيٸندەدٸ.
پٸكٸرتالاسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ٶنەرٸن باعالاي وتىرىپ, قازىلار القاسى-مەكەمە باستىعىنىڭ تەربيە ٸسٸ جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى ماقسات سەرٸكۇلى اداموۆتىڭ جەنە شىعىس قازاقستان وبلىسى جارما اۋدانىنىڭ اكتيۆٸنٸڭ باسشىلىعىمەن مەكەمە ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ ابايدىڭ قىرىق بەس "قارا سٶز" – "گاكلييا" مىسالىندا كٶركەمدٸك پروزا مەن قوعامدىق ويدىڭ دامۋىنا قوسقان ەلەۋلٸ ٷلەسٸ تۋرالى باياندامامەن ەرەكشە ەسەر ەتتٸ.
بايانداما جاستاردى حالىق دا-نالىعىنىڭ رۋحاني باستاۋلارىنا, گۋمانيستٸك يدەالداردىڭ سالتاناتىنا, تۋعان حالقىنىڭ شەكسٸز مٷمكٸندٸكتەرٸنە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرۋداعى وسى ٶسيەتتەردٸڭ ماڭىزدى رٶلٸنە شوعىر-لاندى.
ەكٸنشٸ ورىندى م. و. ەۋەزوۆتىڭ "اباي" جەنە "اباي جولى" اتتى ەكٸ كٸتابىندا جازىلعان كٶرنەكتٸ اقىن-اعارتۋشى, ونىڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىعىنا تالداۋ جاسادى.
ٷشٸنشٸ ورىندى قازاق ۇلتتىق ٶنەر تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن ابايدىڭ مۋزىكالىق مۇراسىنا ەكس-كۋرسيياسى بار مەكەمەنٸڭ بوس ۋاقىت كلۋبى يەلەندٸ.
اباي حالىق كومپوزيتورلارى-نىڭ بٸرجان سال, اقان سەرٸ, تەتتٸمبەت, جاياۋ مۇسا جەنە ت.ب. ەندەرٸن, كٷيلەرٸن جاتقا بٸلدٸ جەنە جوعارى باعالادى. اقىننىڭ مۋزىكالىق سىيى ليريكالىق ەندەردە ٶز كٶرٸنٸسٸن تاپ-تى. «ايتتىم سەلەم, كالامكاس» («شليۋ پريۆەت تەبە, تونكوبروۆايا…»), «قور بولدى جانىم» («ۋنيجەنا مويا دۋ-شا»), «سۇرعىلت تۇمان» («سەرىە تۋ-چي»), «اتا-اناعا كٶز قۋانىش» («ۋتە-شەنيە وتتسۋ ي ماتەري»), «تاتيانانىڭ حاتى» («پيسمو تاتيانى») جەنە ت.ب. ەندەر حالىق ەن شىعارماشىلىعىنا جاڭا ەۋەندٸ ىرعاقتار, فورمالار مەن ٶلشەمدەر, كٶركەم ەدەبيەتتٸ پايدا-لانۋدىڭ جاڭا پرينتسيپتەرٸ ەنگٸزٸلدٸ – ول بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن شىعارماشى-لىقتا قولدانىلاتىن تٸلدٸڭ مەنەرلٸ قۇرالدارى.
بٸزدٸڭ ۇلى اقىننىڭ, فيلوسوف جەنە اعارتۋشىنىڭ شىعارماشىلىعى بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ٶزەكتٸ, سۇرانىسقا يە جەنە تانىمال ەكەندٸگٸ قۋانتادى.
كەزەكتە باسقا قوعامدىق ٸس-شارالار كٷتٸلۋدە: اباي شىعارمالا-رىنىڭ مەنەرلەپ وقۋ جەنە ەنشٸلەرٸنٸڭ گالا-كونتسەرتٸ, بٸزدٸڭ ۇلى اقىننىڭ ەدەبي جەنە مۋزىكالىق شىعارمالارىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا شىعارمالار مەن حالىق شىعارماشى-لىعىنىڭ بايقاۋى.
ن.د.ساعىندىقوۆ, شقو بويىنشا قاجد وۆ-156/17 مەكەمەسٸنٸڭ باستىعى, ەدٸلەت مايورى.
ماقالا دايىنداۋدا جەنە ديسپۋت ٶتكٸزگەندە قولدانىلعان ەدەبيەتتەر (ا. قۇنانباەۆ شىعارمالارىنان باسقا):
- قازاقستان تاريحى (بۇرىڭعى زاماننان قازٸرگٸگە دەيٸن). 5 تومدىق. ت. 3. الماتى «اتامۇرا» 2010, – 768 بەت, يلل., كارتالار – 535-540 بەتتەر.
- قازاقستان. ۇلتتىق ەنتسيكلوپەدييا, ت.1. / باس رەد. ب. اياعان. — الماتى: باس رەداكتسييا: «قازاق ەنتسيكلوپەدياسى», 2004 – 560 بەت. – 67-69 بەتتەر.
- اقمولا: ەنتسيكلوپەدييا – الماتى: اتامۇرا, 1995, 400 بەت 282-283 بەتتەر.
