Freedom Inside '26

Vashingtonnan soqqan salqyn jel: AQSh-tyń baj salyǵy qazaq diplomatiiasyn qalai shiratýy múmkin?

Vashingtonnan soqqan salqyn jel: AQSh-tyń baj salyǵy qazaq diplomatiiasyn qalai shiratýy múmkin?
Kollaj: Dalanews.kz

Kúni keshe AQSh prezidenti Donald Tramp Qazaqstan prezidenti Qasym-Jomart Toqaevqa hat joldap, 1 tamyzdan bastap 25 paiyzdyq baj salyǵy engiziletinin málimdedi. Saiasattanýshy Qazbek Maigeldinov atalǵan sheshimdi Qazaqstan úshin mańyzdy geosaiasi signal retinde baǵalady, dep habarlaidy Dalanews.kz.

“Bul sáýirde jariialanǵan alǵashqy 27 paiyzdyq baj salyǵymen salystyrǵanda tómen bolǵanymen, óte eleýli kórsetkish. Qazaqstan Saýda ministrliginiń aldyn ala taldaý nátijesi boiynsha, Qazaqstan eksportynyń 95,2 paiyzy — negizinen munai, ýran, qymyz jáne ferroqorytpalar jańa bajdardan bosatylǵany málim boldy. Al qosymsha baj tek 4,8 paiyz eksportqa, iaǵni shamamen 95 million dollarǵa ǵana áser etedi”, — deidi ol.

Maigeldinovtiń aitýynsha, jańa baj salyǵyn engizýdiń astarynda ekijaqty maqsat jatyr.

“Bul eki faktordyń qosyndysy deýge bolady. Bir jaǵynan, ishki saiasi turǵydan alsaq, Tramp óziniń America First saiasatyn júzege asyryp, amerikalyq sailaýshylar aldynda otandyq ónerkásipti qorǵap jatqanyn kórsetýge tyrysyp jatyr. Al ekinshi jaǵynan, bul — syrtqy saiasi deńgeide Qazaqstanǵa naqty ekonomikalyq qysym dep qaraýǵa kelmeidi. Óitkeni negizgi eksport taýarlary — energiia resýrstary, iaǵni kóbinese strategiialyq mańyzy bar materialdar — bul tizimnen bosatylǵan. Sondyqtan keri áseri bolsa da, shektelýi múmkin”, — deidi ol.

Saiasattanýshy bul jaǵdaidyń oń jáne teris jaqtaryna da toqtaldy.

“Oń aspektilerine kelsek, Qazaqstannyń negizgi strategiialyq mańyzy bar taýarlary, ásirese munaidyń, AQSh úshin mańyzdy ekenin kórsetedi. Iaǵni, bul taýarlarǵa baj salynbaýy — sonyń dáleli. Ekinshi jaǵynan, AQSh pen postkeńestik elder arasyndaǵy saýda qatynastaryn salystyrmaly túrde qaraityn bolsaq, byltyr eki jaqty saýda kólemi eń joǵary kórsetkishterge jetken edi.

Alaida teris yqpaldar da joq emes. Bul, bir jaǵynan, diplomatiialyq qarym-qatynastarǵa áser etpek. Sodan soń investitsiialyq klimatqa da yqpal etýi múmkin. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta qandai da bir kópjaqty yntymaqtastyqqa da kedergi keltirý yqtimaldyǵy bar”, — dep atap ótti ol.

Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstan mundai jaǵdaida jaýap retinde diplomatiialyq arnalar arqyly áreket etýi kerek. Ol “AQSh-pen kelissózder bastalyp, másele Dúniejúzilik saýda uiymy nemese “S5+1” formatyndaǵy aimaqtyq seriktestik alańynda talqylanýy múmkin” ekenin aitty.

“Meniń oiymsha, ekonomikalyq jaýap sharalary janama sipatta bolady. Óitkeni birinshiden, biz eksporttyq naryqtardy ártaraptandyrýǵa kóshýimiz kerek. Bul — Eýropa men Aziia elderine baǵyttalýy múmkin. Sonymen qatar elimizdiń taýarlaryna investitsiialyq yntalandyrýlar engizýge de bolady. Basqa sheteldik seriktestermen strategiialyq baǵyttardaǵy qarym-qatynasty kúsheitý de — bir jol”, — dep qosty ol.

Onyń aitýynsha, bul jaǵdai Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saiasaty úshin naǵyz synaq bolmaq.

“Kópvektorly saiasatqa áseri turǵysynan qarasaq, qazir biz barlyq memleketpen teńgerimdi saiasat ustanyp otyrmyz. Degenmen bul jaǵdai Qytaimen seriktestikti tereńdetýge itermeleýi múmkin.

Endi belgili bir múmkindikterge keletin bolsaq, bizdiń baǵytymyz naqty túrde Qytaidan bólek, Eýropa naryqtaryna nemese Taiaý Shyǵys pen Ońtústik Aziia elderimen bailanystardy keńeitýge baǵyttalýy múmkin ”, — deidi saiasattanýshy.

Sóz sońynda sarapshy Tramptyń bul qadamy sailaý aldyndaǵy taktikalyq manevr bolýy da múmkin ekenin joqqa shyǵarmady.

“Jalpy aitqanda, Tramptyń bul baj salyǵy Qazaqstanǵa tikelei ekonomikalyq soqqy bolmasa da, strategiialyq turǵydan mańyzy zor. Óitkeni bul — elimizdiń kópvektorly saiasatynyń synalatyn kezeńi.

Endi bir-eki astana bul jaǵdaida ne isteidi — bul da mańyzdy. Sondyqtan elimiz mundai jaǵdaida ekonomikalyq seriktestikterdi ártaraptandyryp, aimaqtaǵy óziniń rólin nyǵaitý múmkindikterin qarastyrýy kerek.

Sondyqtan bul geosaiasi signaldyń naqty máni aldaǵy ýaqytta belgili bolady. Múmkin bul — Tramptyń sailaý aldyndaǵy upai jinaý úshin jasaǵan ýaqytsha qadamy ǵana shyǵar”, — dep túiindedi ol.

Eske sala keteiik, buǵan deiin AQSh prezidenti Donald Tramp shetelden keletin taýarlarǵa baj salyǵy engiziletinin málimdedi. Saýda jáne integratsiia ministrligi atalǵan ózgeriske bailanysty pikir bildirdi.

Ministrlik málimetinshe, 7 shildede AQSh prezidentinen 1 tamyzdan bastap jańa importtyq baj engiziletini týraly resmi habarlama túsken.

"Qazaqstannan AQSh-qa eksporttalatyn ónimder úshin jetkiziletin taýardyń barlyq kólemine 25 paiyz biryńǵai mólsherleme belgilengen. Alaida qazaqstandyq eksporttyń basym bóligi - munai, ýran, kúmis, ferroqorytpa, tantal jáne titan siiaqty negizgi shikizat pen strategiialyq taýarlar. Olar baj salyǵynsyz jetkizilýin jalǵastyra beredi. Qabyldanǵan sharalar Qazaqstan eksportynyń shamamen 95 paiyzyna áser etpeidi dep josparlanyp otyr", - dep jazylǵan habarlamada.

Sonymen qatar qazaqstandyq taýarlarǵa saýda rejimin saqtaý maqsatynda QR Úkimeti AQSh ákimshiligine ózara saýda sharttaryn jaqsartý jónindegi naqty sharalar men bastamalardy joldaǵan.

"Qazaqstannyń maqsaty - naryqqa qol jetkizý jáne saýda sharttary máseleleri boiynsha kelisilgen sheshimder qabyldaý. Qazir Amerika taraby Qazaqstan usynystaryn qarastyryp jatyr jáne kelissózderdi ótkizetin kúndi habarlaidy. Qazaqstan ulttyq múddelerin qorǵaý jáne turaqty saýda-ekonomikalyq áriptestikti damytý maqsatynda Amerika tarapymen odan ári kelissózder júrgizýge daiyn", - dep jazylǵan habarlamada.

Anyqtama: Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy taýar ainalymy 2024 jyly 4,2 mlrd. AQSh dollary bolǵan, bul onyń aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 4%-ǵa joǵary (4,1 mlrd. AQSh). Qazaqstannan AQSh-qa eksporttyń negizi mynadai: shiki munai - 1,1 mlrd. AQSh dollary (úlesi 56,2%), ýran - 322,9 mln. AQSh dollary (16,4%), kúmis - 239,9 mln. AQSh dollary (12,2%), ferroqorytpalar - 188,2 mln. AQSh dollary (9,5%), tantal jáne odan jasalǵan buiymdar - 17,6 mln. AQSh dollary (0,89%) jáne basqalary. Qazaqstan men AQSh arasyndaǵy taýar ainalymy 2025 jylǵy qańtar-mamyrda 1 265,8 mln. AQSh dollaryna jetken. 2025 jylǵy qańtar-mamyrda Qazaqstannan AQSh-qa eksport kólemi 418,2 mln. AQSh dollary boldy.