Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ótkenjylǵy respýblikalyq pedagogter sezinde mekteptegi oryn tapshylyǵyna airyqsha toqtalǵan edi. «Táýelsizdik jyldarynda elimizde 2300-ge jýyq mektep salyndy. Sonyń nátijesinde tórt aýysymmen oqytýdan aryldyq. Degenmen «úsh aýysymmen» oqý júiesi áli kúnge deiin bar. Kóptegen mekteptiń tehnikalyq jabdyǵy eskirgen. Osy máseleniń bárin josparly túrde sheshýimiz qajet. Meniń bastamammen elimizde «Jaily mektep» jobasy júzege asyrylyp jatyr. Eki jyldyń ishinde barlyq aimaqta, sonyń ishinde aýyldyq jerlerde júzdegen bilim ordasy salynady. Sonyń arqasynda úsh aýysymmen oqytýdan birjola qutylamyz» degen bolatyn. Al bul baǵytta Túrkistan oblysynda qandaijumystar atqarylyp jatyr?
Túrkistan óńiriniń ustazdary Japoniiaǵa baryp, tájiribe jinaýda
Qazirgi tańda óńirde jalpy 1032 mektepte 520 myńǵa jýyq oqýshy bilim alyp jatyr. Al oblystaǵy 1409 balabaqshada 157 myńǵa jýyq bala tárbielenýde. Budan bólek oblystaǵy 52 kolledjde 40 myńnan astam stýdent oqidy. Oblys halqynyń 38%-y balalar men kámeletke tolmaǵan jasóspirimder bolsa, elimizdegi árbir 7-shi oqýshy osy óńirge tiesili.
Bilimdi urpaqtyń baspaldaǵy balabaqshadan bastalatyny belgili. Eger alǵashqy satydaǵy bilim men tárbie sapasy artpasa, jańa zamanǵa laiyqty urpaq negizi de qalanbaidy deidi mamandar. Túrkistan oblysynda «Bilimdi ult» ulttyq jobasymen 2-6 jastaǵy balalardy balabaqshamen qamtýdy 100 paiyzǵa jetkizý mindeti tur. Qazirgitańda qamtý kórsetkishi 98,9%-dy quraǵan.Memleket tarapynan ár balaǵa tólenetin qarjy kólemi de artty. Munyń baǵyttalǵan jerine jetýin arnaiy monitoring toby qadaǵalap otyr. Bul zańsyzdyqtyń aldyn alýǵa oń yqpalyn tigizeri sózsiz.
Túrkistan óńirinde 83 myń pedagog eńbek etedi. Ustazdardyń biliktiligin arttyrý maqsatynda biyl 100-ge jýyq túrkistandyq muǵalim Japoniia, Ońtústik Koreia elderine oqý-tájiribelik seminarǵa jiberilýde. Abai atyndaǵy Qazaq Ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti men oblys ákimdigi arasynda memorandým qabyldandy. Memorandým aiasynda 5 myńdai pedagog ýniversitettiń akademiialyq saǵattaryna qatysady. Odan bólek 60-tan astam mektep direktory men 200-dei direktor orynbasary menedjment boiynsha sheberligin shyńdaidy.
Úsh jylda 100-ge jýyq mektep salynady. Túrkistan oblysynda bilim salasyndaǵy ózekti máseleler sheshilip jatyr. Oblys ákimi Darhan Satybaldynyń tapsyrmasymen, óńirdegi bilim salasyna basa kóńil bólingen. Oblys ortalyǵyna ainalǵan 5 jyl ishinde 100-den astam jańa mektep salyndy. Áli de orynǵa tapshylyq bar. Atalǵanmáseleni sheshý maqsatynda qazir de mekteptersalynyp jatyr. Bilim berý infraqurylymyn damytý maqsatynda oblysta 2023-2025 jyldar aralyǵynda 100-ge jýyq mektep salynady. Onyń ishinde «Bilim infraqurylymyn qoldaý qory»arqyly, Prezident tapsyrmasymen júzege asyp jatqan «Jaily mektep» pilottyq jobasymen, «Aýyl – El besigi» baǵdarlamasymen, jalpy sipattaǵy transfertter esebinen bilim oshaqtary el igiligine beriledi. Jiyrmadan astamy berilip úlgerdi.
Bilim alýǵa barynsha jaǵdai jasalyp jatqan jerde jetistiktiń de bolýy zańdylyq. Ótken oqý jylynda bizdiń oblys shákirtteri joǵary jetistikterge qol jetkizdi. Respýblikalyq, halyqaralyq ǵylymi joba baiqaýlary men pánolimpiadalarynda oqýshylar 9 altyn, 18 kúmis, 20 qola medal ielendi. Jalpy respýblikalyq «Ulttyq mektep ligasy» jarysynda oblys oqýshylary 13 altyn, 4 kúmis, 8 qola medal enshilep, jalpykomandalyq esepte úsh jyl qatarynan 1-orynan kórindi. Sońǵy úsh jylda jas ulandarymyz respýblikalyq «Aibyn» áskeri-patriottyq jiynynda júldeli birinshi, ekinshi, al«Jas qutqarýshy» saiysynda eki jyl qatarynan 1-oryndy ielenip keledi.
"Qazaq dalasynyń uly oishyly Ál-Farabidiń «Tárbiesiz berilgen bilim – adamzattyń qas jaýy" – degen sózi bar. Oqýshylardyń bos ýaqyttaryn tiimdi uiymdastyrý maqsatynda 2024-2027 jyldary halqy tyǵyz ornalasqan aýdan, qalalardan 2 Oqýshylar saraiy men 7 «Óner» mektebin salý josparlanýda.
Byltyr oblysta jaz maýsymynda 17 jazǵy saýyqtyrý lagerlerinde 23 207 bala biýdjet esebinen tegin demaldy. 1050 bala respýblikalyq «Baldáýren» jáne «Bóbek» oqý-saýyqtyrý ortalyqtaryna jiberildi. «Qazaqstan halqyna» Qory esebinen oblysta 3 390 bala jazǵy saýyqtyrý lagerlerimen (Tólebi aýdanynda ornalasqan «Qýanysh», «Kóktóbe» lagerlerinde) tegin qamtyldy. Qoǵam talabyn eskere kele oblys basshysy balalardyń jazǵy saýyqtyrýyn sapaly uiymdastyrý úshin oblystyq biýdjetten ár balaǵa bólinetin qarjyny eki esege, iaǵni, 30 myń teńgeden 60 myń teńgege kóterýdi, jalpy 1,4 mlrd. teńge qarjy bólýdi tapsyrdy. Sonymen qatar oblystaǵy lagerler jelisin arttyrý boiynsha tiisti jumystar qolǵa alynyp, qosymsha 1 720 orynǵa arnalǵan jańadan 5 lagerdi qaita qurý jáne 4 lagerdi kúrdeli jóndeýden ótkizý jumystary qolǵa alynýda.
Oblysta balalardy qorǵaý, áleýmettik qoldaý maqsatynda naqty sharalar qabyldandy. Balalar qaýipsizdigin qamtamasyz etýge 5,9 mlrd. teńge qarjy bólindi. Mektepterge 7 myńnan astam beinekamera ornatylyp, politsiia departamentiniń jedel basqarý ortalyǵyna qosyldy. Memlekettik 938 bilim berý mekemeleri 100% dabyl batyrmasymen qamtylyp, jedel basqarý ortalyǵyna qosyldy. Bala sany 300-den joǵary 573 bilim berý uiymdary tolyq litsenziialanǵan kúzet qyzmetine ótti. Oblystaǵy 179 bilim berý uiymynyń 102 shaqyrym qorshaýy jańǵyrtyldy. Mektepaldy kóshelerde jaryqtandyrý júieleri men arnaiy jol belgileri ornatylýda.
Oblystaǵy bastaýysh synypta oqityn 200 myńǵa jýyq bala bir rettik ystyq tamaqpen qamtamasyz etilýde. Oǵan tiisti qarjy bólindi. Qazirgi tańdaoblysta 20 mektep-internattaǵy tamaqtandyrý máselesi memlekettik-jekeshilik áriptesik sheńberinde oń jolǵa qoiylyp, ashanalardyń materialdyq-tehnikalyq bazasy nyǵaidy.
«Balalar jyly» aiasynda Memleket basshysynyń tapsyrmasymen oblys mektepterine lizing tásilimen «Ónerkásipti damytý qory» AQ-y arqyly 101 zamanaýi avtobýs alyndy.
Aýyldarǵa úgit-nasihat júrgizilip, 15 myńnan astam bala tegin oqýǵa tústi
Oblystaǵy kolledjder osy oqý jylyna bólingen15 344 oryn memlekettik tapsyrysty tolyq igerdi (memlekettikte – 11 514, jekemenshikte – 3 830). Ótken oqý jylynda kolledjderde 5890 memlekettik tapsyrys igerilmei qalǵan bolatyn. Bul rette óńirdegi «Jastar resýrstyq ortalyqtary», kolledj ujymdary, bilim bólimderi eldi mekenderdi aralap, tiisti túsindirý jumystaryn júrgizdi. Nátijesinde oqýshylar tegin grantpen qamtyldy.
Ákimdik tarapynan kolledj stýdentteriniń sabaqqa qatysýyna turaqty monitoring júrgizilýde. Osy rette, monitoring jumysyn avtomattandyrý maqsatynda memlekettik 25 kolledjge bilim alýshylardyń sabaqqa qatysýlaryn qashyqtan qadaǵalaý úshin FACE ID aqparattyq júiesi ornatyldy. 2023 jyly 8-shi Ulttyq WorldSkills Kazakhstan chempionatyna kolledj stýdentteri 29 mamandyq boiynsha qatysyp, 2 altyn, 3 kúmis, 1 qola, 9 arnaiy medalon jeńip aldy.
