Biznesten – bilikke...
Byltyr BAQ quraldarynyń nysanasyna jiirek ilingen, áleýmettik jelilerde aty kóbirek atalǵan bir ákim bolsa, ol – Erbolat Dosaev.
Erbolat Asqarbekuly 1970 jyly Almaty qalasynda dúniege kelgen. 1987 jyly O.Jáýtikov atyndaǵy respýblikalyq fizika-matematika mektep-internatyn bitirgen. Almaty Energetikalyq institýty men Máskeý memlekettik tehnikalyq ýniversitetinde bilim alǵan.
Elimizde bir emes, birneshe bankti basqaryp, keiin Premer ministrdiń keńesshisi boldy. Energetika, indýstriia jáne saýda men Qarjy vitse-ministri qyzmetterin atqardy. Birneshe ministrlikti basqardy, QR Premer ministriniń orynbasary laýazymynda jumys istedi. QR Ulttyq bankiniń tóraǵasy boldy. 2022 jyly Prezident jarlyǵymen Almaty qalasynyń ákimi bolyp taǵaiyndaldy. Sodan beri Dosaevtyń taǵy bir tynymsyz kúnderi bastaldy.
«Ákim bol, halqyńa jaqyn bol»
Ol aimaq biligin qolyna alǵan kúnnen bastap óńirdiń damýyna, áleýmettiń nyǵaiýyna kóp kúsh jumsap keledi. Aita keteiik, Almaty – respýblikalyq mańyzy bar qala jáne strategiialyq aimaq bolyp sanalady. Sondyqtan elimizdegi eń iri megapolisti basqarý ońai emes.
Alyp qalada júzdegen ulttar men ulystar, qyryq rýly el men qarǵa tamyrly qazaq meken etedi.
Tipti kerek deseńiz, Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen kelip jatqan baýyrlarymyzdyń basy osynda qosylyp, osy jerde «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaratyndai» tatýlyq pen birlikte ómir súrip keledi.
Al mundai alyp shahardy basqarý ekiniń biriniń qolynan kelmeidi. «Qyryq atanǵa júk bolatyn» úlken jaýapkershilikti moiynǵa artyp, kópshilikti basqarý, onyń oiynan shyǵý – azamattyń azamaty atqarar is!
Qazir jel qatty tursa da, qar qalyń jaýsa da, jańbyr toqtamai qalsa da ákimdi kinálaityndar tabylyp jatady. Tipti keibireýler úiinen shyqpai qalǵan qoqysy úshin de ákimdi tegtep otyrady.
Keibir blogerler jasalǵan isti jasyryp, jyrtyq izdep jańalyq qurýǵa qumarlyq tanytatyndy shyǵardy. Osyndaidy kórip otyryp keide «munyń bárine Almatynyń ákimi qalai shydaidy?» dep tań qalasyń.
Bul rette Dosaevtyń jumysy jalań piardan góri, onyń bilikti de eńbekqor basshy ekendigin kórsetedi. Onyń júktelgen jaýapkershilikti sezine biletin, tanymaldylyqtan góri tynymsyz, tyndyrymdy iske kóbirek umtylatynyn baiqaisyz.
Kásipkerliktiń órisi keńeidi
Ótkende Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev Astanadaǵy Ortalyq kommýnikatsiialar qyzmeti alańynda brifing ótkizip, shahardaǵy atqarylyp jatqan jumystar týraly baiandady. Jýrnalister tarapynan suraqtar qarsha borady. Birneshe saǵatqa sozylǵan brifingte qala ákimi kóptiń kókeiindegi suraqtarǵa tolyqqandy jaýap berdi.
2023 jylǵy 11 aidyń qorytyndysy boiynsha, Almatyda ekonomikalyq indikator 13%-ǵa ósip, kóshbasshy orynǵa ie boldy. Qalada 79,5 myń jumys orny qurylǵan. Investitsiia tartý isinen de Almaty alda keledi. 2023 jyldyń 11 aiynda negizgi kapitalǵa 1,5 trln teńgeden astam investitsiia tartylǵan.
Almatynyń 2024 jylǵa arnalǵan biýdjeti 1 trln 624 mlrd teńgeni quraidy. Bul 2022 jyldyń basymen salystyrǵanda 51,8%-ǵa nemese 553,4 mlrd teńgege artyq.
Shaǵyn jáne orta biznes te megapoliste qarqyndy damyp keledi. 2024 jyly ShOB-ti qoldaýǵa 726 mlrd teńge bólinbek. Aldaǵy ýaqytta qalada, dálirek aitqanda, Áýezov jáne Jetisý aýdandarynda 2 MSAK (alǵashqy meditsinalyq-sanitarlyq kómek) ortalyǵy, sondai-aq 1 jańa emhana ashylady. Sonymen birge 11 MSAK ortalyǵy men emhanalardyń qurylysyna JSQ ázirlenýde. 4 jańa statsionar salýǵa, 5 qoldanystaǵy aýrýhana men 5 jedel meditsinalyq kómek qosalqy stantsiiasyn jańǵyrtýǵa JSQ ázirleý bastaldy.
Kadrlyq áleýetti arttyrý úshin respýblikanyń ǵylymi ortalyqtarynyń bazasynda, Germaniia, Izrail, Túrkiia klinikalarynda 3340 dáriger qaita daiarlaýdan ótti. Jalpy, densaýlyq saqtaý salasyn qarjylandyrý 2023 jylǵy 36,5 mlrd. teńgeden 2024 jyly 41,0 mlrd. teńgege deiin 12,3%-ǵa ulǵaiady.
17 jańa mektep ashyldy. Qalada «Mektep avtobýsy» jobasy iske qosyldy. Jalpy bilim berý salasyn qarjylandyrý 2023 jyly 12 paiyzǵa ulǵaiyp, 416 mlrd. teńge boldy, 2024 jyly 466 mlrd. teńgege kóbeimek. Qaýipsizdikti saqtaý maqsatynda Almatynyń barlyq mektepterine beinebaqylaý kameralary ornatyldy.
Aita bersek, Erbolat Asqarbekuly komandasynyń jasap jatqan jumystary óte kóp. Máselen Almaty qalasy ákiminiń tapsyrmasy boiynsha 70 kóshege 25 shaqyrym jańa jol salyndy. 200 shaqyrym jolǵa ortasha jóndeý júrgizildi. Endi 2024 jyly qalanyń 8 shaǵynaýdanynda 70 shaqyrym jańa jol salý jáne 250 shaqyrym joldy ortasha jóndeýmen qamtý josparlanǵan.
Buiyrsa, 2025 jyly Almatyda joldardyń bolmaýyna bailanysty problema tolyǵymen sheshiledi. Jaqynda qalada qoǵamdyq kólik qyzmetiniń sapasyn arttyrý maqsatynda 100 jańa trolleibýs, 500 gazben júretin avtobýs satyp alyndy. Osylaisha, 2023 jyldyń sońynda qoǵamdyq kóliktiń ekologiialyq otyn túrindegi úlesi 53%-ǵa jetti.
Aita keteiik, bul jerde bizdiń ákimniń maqtaýyn asyraiyq degen oiymyzda joq. Kerek deseńiz, Almatynyń ákimdigi de, ákimi de bizdiń maqtaýymyzǵa tittei de zárý emes. Bizdiń maqsat — qala basshysynyń kózge kórinbeitin isterin, jasaǵan eńbekterin kópke jetkizý.
Kadr tańdaýda qatelesken joq
Dosaevtyń taǵy bir ereksheligi, kadr tańdaýdaǵy kóregendigin airyqsha ataýǵa bolady. Máselen ol qalanyń damý baǵdarlamasyn jasap, ony iske asyrý úshin sapaly kadrlardy iriktep, olardy tiisti laýazymdarǵa qoia bildi.
Osy rette ol memleketshil, ultjandy azamat Arman Qyryqbaevty qalanyń ideologiiasyna jaýapty etti. Arman Orazbaiuly – qatardaǵy qarapaiym qyzmetkerden biik dárejeli memleket qyzmetshisine deiingi eńbek jolynan ótip, shyńdalǵan tulǵa.
Ol Almaty qalasy ákiminiń orynbasary degen abyroily qyzmetti zor jaýapkershilikpen atqaryp keledi. Ult rýhaniiatyna etene jaqyn Qyryqbaev qalanyń ideologiialyq baǵytyn órkendetýmen shuǵyldanyp jatqandyqtan, ziialy qaýym arasynda da onyń bedeli joǵary ári oryndy maqtaýǵa jii ushyrap jatady.
Qalai desek te, qazaq rýhaniiaty úshin qabyrǵasy qaiysatyn Arman Orazbaiulynyń shahardaǵy orny bir bólek, daralanyp turady.
Ásirese, qalanyń aqparattyq saiasatyna qatysty ustanymyn eksheitin tusta Qyryqbaevtyń qazaq tildi buqaralyq aqparat quraldaryna ish tartyp, búiregi buryp turatyny anyq seziledi.
Qalanyń aqparattyq keńistigindegi media-kontentterdiń qarqyndy damýy da shahar ákimshiligi tarapynan jasalyp jatqan qoldaýdyń bir kórinisi desek, artyq aitqandyq emes...
Bir sózben aitqanda, Almaty qalasyna Erbolat Dosaev ákim bolyp kelgeli aimaqtyń ár salasynda ilgerileý bar. Ónerkásip salasy, kásipkerlik, halyqty jumyspen qamtý, infraqurylym jáne ekonomika, abattandyrý máselesi de jyldan-jylǵa jandanyp keledi.
Memlekettik baǵdarlamalar da talapqa sai oryndalyp otyr. Prezident tapsyrmasyn tyńǵylyqty oryndap, halyq kóńilinen shyǵýǵa barynsha tyrysyp júrgen, megapolistiń damýyna zor úles qosyp kele jatqan mundai basshynyń jumysyn nege aitpaimyz? Jaqsynyń jaqsylyǵyn aitý paryz emes pe?..
Basqarý, uiymdastyrý qasietterine qarap, qazirgidei ekonomikalyq aýyr kezeńde Dosaevtai basqarýshynyń bai tájiribesin paidalaný qajet-aq.
Joǵaryda aitqanymyzdai, Almaty qalasyn basqarý ekiniń biriniń qolynan kele bermeitin óte kúrdeli sharýa. Eger Erbolat Asqarbekuly osy synaqtan jaqsy ótetin bolsa, onda onyń bolashaǵy bekem, keleshegi kemel bolady. Óitkeni, kóp saiasatkerlerdiń aitýynsha, Almaty qalasynyń ákimi laýazymy qyzmettik baspaldaqta ósýge zor múmkindik beretin tabysty oryn sanalady.
Qandai laýazym bolmasyn biz Erbolat Asqarbekulynyń qyran qustai samǵap, biikterden kórine berýine tilektespiz. Óitkeni, onyń elge bergeninen áli bereri kóp. Atqaratyn isteri áli alda dep sanaimyz. Eńbegińiz janyp, abyroi biiginen kóterile berińiz!!!
Qalai desek te, qazaq ziialylarynyń qutty mekeni, ǵylym men bilimniń, mádeniet pen ónerdiń ordasyna ainalǵan – Almatynyń órkendeýine, kórkeiýine aitarlyqtai úles qosyp jatqan qala basshylarynyń elge sińirgen eńbekteri eren.
Serik ANARBAI, Qazaqstan Jýrnalister odaǵynyń múshesi.
