Reseidiń Grigorii Mironov degen áldebir tarihshysy, bálkim tarihshysymaǵy Qazaqstannyń bolashaǵyna boljam jasamaq boldy kúni keshe. «Bul el federatsiiaǵa ainalmasa, Ýkrainanyń kúiin keshedi» dedi. Muny Reseidegi, óz ishimizdegi birqatar orystildi saittar kóshirip basty...
[caption id="attachment_29778" align="aligncenter" width="349"]
Qaibir qisyndy dúnie aitty deisiz. Taǵy da sol Jirinovskii, Limonovtardyń soiylyn soqqan. Taǵy da sol Qazaqstannyń territoriialyq tutastyǵyna kúmán keltirgen.
Joq, bul sandyraq emes. Bul saiasat. Arandatý da emes. Ashyq aiyptaý. Reseidiń myltyqsyz maidandy sheber meńgergeniniń belgisi.
Daýly maqalaǵa qatysty pikir bildirgen saiasattanýshy Dosym Sátpaevtyń Forbes-taǵy maqalasyn yqshamdap aýdardyq.
«Kezdeisoqtyq ta, sáikestik te emes. Bul úrdis. Qazaqstannyń territoriiasyna, onyń tutastyǵyna, táýelsizdigine kúmán keltirý Reseidiń tarapynan tendentsiiaǵa ainalyp barady. Sol úshin de qaýipti», – deidi Sátpaev.
Anyǵy, bul qural. Resei osydan 10 jyl buryn Grýziiamen kikiljińge túskende oilap tapqan. Óz halqynyń kóńil-kúiin aýlaý úshin. Aldaý úshin. Qyrymdy basym alǵasyn álgi saiasat odan da saiyn ýshyǵa tústi. Ólgen imperiianyń jurtynda qalǵan jalǵyz el ótkendi qaita qopardy. Biz buryn qandai edik, qazir qandaimyz desti. Joǵymyzdy túgendeiik, barymyzdy qaitaraiyq desti. Sátpaev solai aityp otyr.
Qazirgi Jirinovskii men Limonovtar sol saiasattyń týyn ustaýshylar. Myltyqsyz maidannyń jaýyngerleri. Olarǵa sondai tapsyrma júktelgen. Olardyń qatarynda júrgender, olardyń qataryna qosylǵysy keletinder kóp...
Qazaqstannyń terrioriiasyna kóz alartqan málimdemeler jalǵyz Mironovtyń maqalasymen shektelgen joq, shektelmeidi de. Jyldyń basynda Jirinovskii jetekshilik etetin partiianyń (LDPR) múshesi Pavel Shperov: «Qazaqstandaǵy álmisaqtan orysqa tiesili jerlerdi qaitarý kerek» dedi. Basshysy tipti árige ketti. «Orta Aziiadaǵy elderdiń barlyǵyn táýelsizdikten aiyrýǵa tiispiz» dedi Jirinovskii. Munymen tyiylǵan joq olar. Hakasiia parlamentiniń tóraǵasy Vladimir Shtygashev «bir kezderi Reseidiń bes oblysy Qazaqstannyń aýmaǵyna ótip ketkenin» aitty.
Dosym Sátpaevtyń aitýynsha, muny arandatýǵa jatqyzý aqylǵa syimaidy. Arandatý emes bul. Bul Reseidegi kópshiliktiń oiy. Azshylyqtyń emes...
«Resei Qazaqstandaǵy biliktiń tranzitine daiyndalyp jatyr. Túrli stsenariilerge qalai jaýap qataryn josparlaýda. Reseidiń jańa áskeri doktrinasynda osy baǵdar taiǵa tańda basqandai jazylǵan.
«Kórshi memleketterdegi biliktiń aýysýy jáne Reseige jaýgershilikpen qaraityn júielerdiń paida bolýy basty qaterdiń biri» dep...
Pýtinnen bastalǵan munyń bári. Bul doktrinanyń túpki avtory da sol ǵoi, anyǵynda», – deidi saiasattanýshy.
Iá, esimizde. Pýtinge eki saýal qoiylǵan. «Qazirgi prezident ketse Qazaqstanda Ýkrainadaǵy jaǵdai qaitalanýy múmkin be?» degen suraqqa Pýtin: «1991 jylǵa deiin qazaqtarda memleket bolmaǵan...» dep alystan oraǵytyp jaýap bergen. Buǵan Astana jaýap qatqan. «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn» toilaýymyz soǵan dálel.
Sátpaevtyń sózinshe, Reseidiń áskeri doktrinasynda «qandastardy qoldaý» degen tarmaq bar. Al álgi Mironov siiaqtylardyń maqalasy Reseidiń óz ishindegi aýditoriiaǵa ǵana emes, Qazaqstandaǵy orystarǵa da baǵyttalǵan.
«Reseidiń bizdiń eldegi aqparattyń yqpalynyń kúshtiligi sonsha birqatar qazaqstandyqtar Ýkrainaǵa attanyp, separatister qatarynda soǵyspaq boldy.
Sosyn Qazaqstannyń kópvektorly ideologiiasy erteńgi kúni úlken synaqqa ushyraidy. Bireýdi «bógde», bireýdi «baýyr» dep arajigin ashyp kórsetetin básekeles ideologiialarmen kikiljińge kelýi múmkin.
Kreml Qazaqstannyń kópvektorly saiasatyn postkeńestik keńistiktegi jalǵyz patriarh úshin, onda da UQShU (Ujymdyq qaýipsizdik sharty uiymy) men Eýraziialyq odaqqa qosylǵany úshin moiyndap otyr»
– deidi Sátpaev.
Bizdiń bul uiymǵa kirgenimiz «soltústik kórshimizdiń» aldyndaǵy adaldyǵymyzdyń belgisi. Orystar solai sanaidy. Olar úshin biz bul uiymnyń teń tóraǵasy emespiz. Tómenbiz. Odaqtas emespiz, baǵynyshtymyz, vassalmyz olar úshin.
«Orystildi BAQ-tyń Qazaqstannyń belgili bir derbes saiasi sheshimderine bulqan-talqan bolatyny sondyqtan. Táýelsiz ishki-syrtqy saiasat júrgizgenimizdi kótere almaidy. Latyn álipbiine aýysqanymyzdyń ózi qansha shý týǵyzdy. Odan buryn munyń bárin antireseilik saiasat dep kórsetkisi keledi olar. Kórsetip te jatyr. Toq eterin aitqanda, biz qaqpandamyz. Eýraziialyq odaqqa kirdik pe, shyǵý qiyn qoiady. At quiryǵyn úzisý aýyr bolady biz úshin», – deidi saiasattanýshy.
Pikirinshe, muny marqum Islam Kárimov jaqsy túsingen. Odaqqa qosýlydan úzildi-kesildi bas tartqany sondyqtan. Ózbekstannyń qazirgi biligi de odaqqa, UQShU - ǵa qosylýǵa qulyqty emes.
«Qazaqstannyń manevr jasaityn múmkindigi az, negizinde. Biz óz aiaǵymyzdy ózimiz matap qoidyq. Ózimizdi ózimiz tyǵyryqqa tiredik. Resei bizdi alysqa uzatpaidy. Birnárseni túsiný qajet, biraq. KSRO kelmeske ketti. Qazaqstanda jańa býyn paida boldy. Bul múlde basqa býyn. Kózqarasy, túsinigi, ustanymy aǵa býynǵa uqsamaityn... Táýelsiz. Budan qaýip kútetinder, buǵan kedergi keltirgisi keledi. Olardyń esil-derti osy. Olardyń oilaǵanyn boldyrmaý bilik aýysqan jaǵdaida da turaqtylyqty saqtaý qajet.
Turaqtylyqty turalaý úshin emes, ári qaraiǵy damý úshin saqtaýymyz kerek. Jańa býyn úshin...»
deidi Sátpaev.
Negizinen oryssha jazatyn Sátpaev Qazaqstanda qazaq tiliniń yqpaly kún ótken saiyn artyp kele jatqanyn aitypty. Eskertipti. Bul demografilyq trend. Onymen sanasýdyń qajettigin tilge tiek etipti. Qashyp qutyla almaityn, kedergi keltire almaityn úrdis depti ol. «Muny Qazaqstandaǵy ulttar men ulystar uǵynsa, túsinse, qabyldasa», – deidi saiasattanýshy.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
