Almatyda ótken «Elge Qaitaru» qory «Aktivterdi qaitarý: praktikalyq sheshimderdi izdeý, quqyqtyq aspektiler, halyqaralyq yntymaqtastyq jáne jahandyq tájiribe» atty dóńgelek ústelde biraz aqparattyń sheti shyqty, dep habarlaidy Dalanews.kz
Eske sala ketsek, Qańtar oqiǵasynan keiin elde oligarhiiamen kúres bastalyp, halyqqa urlanǵan dúnieni qaitarý maqsatynda «Elge Qaitaru» atty qoǵamdyq qor paida bolǵan edi. Onyń quryltaishylary biznesmen jáne saiasatker Bolat Ábilov pen bankir Orazaly Erjanov bekitildi. Olardyń seriktesteriniń ishinde qoǵam qairatkeri Sergei Dývanov, jýrnalist Asylbek Abdýlov jáne quqyq qorǵaýshy Evgenii Jovtis te bar.
Tipti, byltyr zańsyz aktivterdi qaitarý týraly Parlament arnaiy zań da qabyldap, «Zańsyz iemdenilgen aktivterdi memleketke qaitarý týraly» zańǵa prezident 2023 jylǵy 12 shildede qol qoidy. Zań normalaryna sáikes, jaýapty memlekettik laýazymdy atqaratyn (atqarǵan) sýbektilerge, memlekettik zańdy tulǵalarǵa, kvazimemlekettik sektor sýbektilerine, sondai-aq atalǵan tulǵalarmen affilirlengen sýbektilerge qoldanylady.
Iaǵni, zań boiynsha 100 mln dollary bar bailar ǵana tekseriledi. Aktivterdi qaitarý jumystaryn Bas prokýratýra tekserip, memlekettik organdardyń aqparaty jáne zańnamada tyiym salynbaǵan basqa da kózder negizinde monitoring pen taldaý júrgizedi. Alaida, zańsyz aktivterdi qaitarý erikti túrde nemese elimizdiń, shet memleketterdiń quzyretti organdarynyń sheshimderi negizinde májbúrli túrde júzege asyrylýy múmkin. Biraq buǵan kúmánmen qaraityndar kóp.
«Elge Qaitaru» qorynyń basshysy Bolat Ábilovtiń aitýynsha, 30 jyldyń ishinde Qazaqstannan offshor arqyly milliardtaǵan dollar qarajat shyǵaryldy. «Bul somaǵa qanshama mektep pen aýrýhana, basqa da áleýmettik nysandar salýǵa bolatyn edi. Elimizde aktivterdi qaitarý tájiribesi buryn-sońdy bolǵan, endi tek ony paidalaný qajet» dese, quqyq qorǵaýshy Evgenii Jovtis: «Aktivterdi qaitarýdyń eki aspektisi bar, ol – saiasi jáne quqyqtyq. Birinshisi, ishki saiasi kontekste jatyr. Iaǵni, biliktegi elitalyq toptar jemqorlyqpen shynaiy kúresýge jáne zań qaǵidalaryn tolyq saqtaýǵa daiyn ba? Jemqorlardyń barlyǵy qýdalana ma, álde «tańdaýlylardyń» ǵana sońyna túse me? Bizden shyqqan aqsha qazir sheteldiń bankterinde saqtaýly. Bul aktivterdi sol elder, mysaly, AQSh, Eýropa nemese Parsy shyǵanaǵy elderi Qazaqstanǵa berýge daiyn ba? Birinshiden, zańsyz baiýǵa qandai múlikter ne aktivter jatatynyn anyqtap alý qajet. Ony anyqtaityndar zań ústemdigi men ádil sot isin júrgizý qaǵidattaryn qatań saqtaýy tiis ári táýelsiz bolýy kerek. Al qazirgidei jaǵdaida Qazaqstannyń sot júiesine men senbeimin» degendi aitty.
Al májilis depýtaty Ermurat Bapi búginde 344 jyljymaly jáne jyljymaityn múlik obektisi anyqtaldy, onyń ishinde 131 nysan shetelde tirkelgenin tilge tiek etti. Sondai-aq, 448 mlrd teńge bolatyn qundy qaǵazdar shetel bankterinde jatsa, 220 trillion teńge bolatyn banktik transaktsiialar, onyń ishinde 1,4 trillion teńgeniń kúdikti transaktsiialary zerttelip jatqan kórinedi. Onyń aitýynsha, tiisti komitet qurylsa da, barlyq jumys jabyq esik jaǵdaiynda júrgizilip jatyr eken.
«Al bul jerde basty másele Nazarbaev áýletinde. Bilik qýdalaý protsesinen burynǵy prezidenti ádeii alastatyp jatyr ma degen kúdik bar. Endigi másele osy zańǵa ózgeris engizýde. Meniń basty usynysym –tekserilýge tiistilerdiń tizimin Parlament bekitsin. Biraq bul usynys ótpei qaldy. Osydan keiin eski júieniń bilikti áli de ýysynda ustap otyrǵanyna meniń kúmánim qalmady», – dedi depýtat.
Qoǵam belsendisi Sanjar Boqaev Aktivterdi qaitarý komiteti jumys istei bastaǵaly beri múlikti syrtqa shyǵardy degen kúdikke ilingen 500 adamnyń tizimi ázirlengenin jetkizdi.
«Osy tizimdi kópshilikke jariialaiyq, qazaqstandyqtardyń ózderin jyldar boiy kimniń tonaǵanyn bilýge quqyǵy bar shyǵar. 500 adamnan turaǵatyn tizimge Nursultan Nazarbaev jáne onyń ainalasyndaǵy Jaqsybekovter, Maminder, Baibekter kirsin. Bilik osylai jasasa ǵana halyq aldynda taza bolady. Sheteldik villalar, iahtalar men sarailarǵa jumsalǵan qarajatty men elde zaýyt, fabrikalar salýǵa, jumys oryndaryn ashýǵa jumsaǵandy qalar edim. Shetelden qaitarylǵan qarajatty zeinetaqy qoryna aýdarýǵa bolady nemese arnaiy qor quryp, qoǵam baqylaýyna berýge bolady» dep kesip aitty.
«Strategiia» áleýmettik saiasi zertteý ortalyǵynyń prezidenti Gúlmira Ileýova halyq biliktiń bárin ury jáne jemqor dep sanaidy. Óitkeni Úkimetke senbeidi. Jaqsy, aqshany shetelden qaitardyq delik. Mundai oqiǵalar qaitalanbaýy úshin zań jumys istei me? Halyqqa osy jaǵyn túsindirip aitýymyz kerek» dedi pikirinde.
Alaida, «Elge Qaitaru» qorynyń basshysy Bolat Ábilov sóz sońynda qor jumysyn bastaǵaly beri biraz mekemege hat jazǵanyn, biraq kúshtik qurylymdar men prokýratýra qordyń resmi hatyn eleýsiz qaldyrýǵa tyrysatynyn qaperge saldy.
«Bizdiń saýaldarymyz «Nazarbaev áýleti» Eýraziialyq top, «Qazaqmys» kompaniiasyna qatysty edi. Óitkeni biz tek irilerin ǵana qarastyryp otyrmyz. Biz memlekettik organdardan alǵan barlyq aqparatty jariialaýǵa daiynbyz. Menińshe, bul protsess Qazaqstannyń urlanǵan múlkin qaitarý ǵana emes, sonymen birge qoǵamdyq-áleýmettik jáne tarihi ádilettilikke degen suranysty oryndaý bolyp sanalady. Bizdiń «Elge Qaitaru» qoǵamdyq qory bul protsesterde qalys qalmai, halyqqa paidaly jumys isteýge árqashan daiyn» dep túiindedi.
